Umoja wa Mataifa, Desemba 1 (IPS) – Kwa muongo mmoja uliopita, Yemen amekuwa katikati ya shida kubwa na yenye nguvu ya kibinadamu, iliyoonyeshwa na vurugu zilizoenea kati ya watendaji mbali mbali wa Mashariki ya Kati, kuhamishwa kwa raia, kupungua kwa uchumi, na kuanguka kwa huduma muhimu ambazo hutumikia kama njia za kuishi kwa jamii. Wakati msiba huo umeongezeka katika miezi ya hivi karibuni, mashirika ya kibinadamu yanakabiliwa na changamoto zinazoongezeka katika kutoa huduma ya kuokoa maisha kwa raia, ambao wanakabiliwa na viwango vya njaa katika nchi ambayo imekuwa ikitegemea zaidi malipo kwani kujitosheleza kunaendelea kufikiwa zaidi.
Mnamo Novemba 25, Shirika la Chakula na Kilimo (FAO) na Programu ya Chakula cha Duniani (WFP) ilitoa Ripoti ya Pamoja Kuelezea hali ya usalama wa chakula katika maeneo yenye wasiwasi mkubwa ambayo yanahitaji uingiliaji wa haraka wa kibinadamu. Kulingana na ripoti hiyo, shida ya chakula ya Yemen inaendeshwa na kuzorota kwa uchumi, kuongezeka kwa migogoro ya silaha, mshtuko wa hali ya hewa, uhamishaji, minyororo ya usambazaji, ufikiaji mdogo wa kibinadamu, na kuanguka kwa nyavu za usalama.
Ripoti hiyo inaangazia kwamba uzalishaji wa chakula nchini Yemen uliathiriwa sana na msimu kuu wa Kharif mnamo Agosti 2025, ambayo ilikuwa na alama ya kukausha msimu wa mapema na kufuatiwa na mvua kubwa. Kati ya Agosti na mwisho wa Septemba, mafuriko yaliyoenea yaliharibiwa miundombinu ya maji nchini kote, haswa katika gavana wa Lahij, Ta’iz, na Ma’rib, ambayo sio tu ilipunguza pato la kiuchumi lakini pia iliongezea hatari ya magonjwa yanayotokana na maji, kama vile Cholera. Pamoja, mambo haya yalichangia mavuno ya chini ya wastani wa 2025, ambayo hutumika kama chanzo muhimu cha chakula kwa mamilioni ya raia wa Yemeni.
Mzozo unaoendelea unabaki kuwa dereva muhimu wa ukosefu wa usalama wa chakula huko Yemen, na mashambulio katika maeneo yanayodhibitiwa na mamlaka ya msingi wa Sana’a na kando ya Bahari Nyekundu inachangia kupungua kwa uchumi na kusababisha mawimbi mapya ya kuhamishwa. Mashambulio haya yameharibu miundombinu muhimu, na kusababisha kupungua kwa uagizaji wa mafuta na kuongezeka kwa bei ya chakula. Vizuizi vya ufikiaji wa kibinadamu, kupunguzwa kwa fedha, na vikwazo vya kiuchumi pia huzuia ufanisi wa majibu.
Ripoti hiyo inabaini kuwa zaidi ya nusu ya idadi ya watu wa Yemen inakadiriwa kupata viwango vya juu vya ukosefu wa chakula kati ya Septemba 2025 na Februari 2026, na takriban asilimia 63 ya kaya zilizochunguzwa ziliripoti ukosefu wa chakula cha kutosha na asilimia 35 kuripoti kunyimwa kwa chakula. Hali ya usalama wa chakula ni kali sana katika wilaya nne kote Amran, Al Hodeidah, na Gavana wa Hajjah, ambapo idadi ya watu wanakabiliwa na viwango vya janga la njaa -iliyofafanuliwa na uainishaji wa sehemu ya usalama wa chakula (IPC) kama kiwango cha juu kabisa.
Takriban watu milioni 18.1 wanakadiriwa kukabiliwa na ‘shida’ au viwango mbaya zaidi vya ukosefu wa chakula (IPC awamu ya 3 au zaidi), pamoja na milioni 5.5 katika ‘dharura’ (IPC awamu ya 4) kote nchini. Mnamo 2025, wilaya 24 zinatarajiwa kupata viwango vya juu sana vya utapiamlo mkubwa, haswa katika gavana wa Ta’iz na Al Jawf. Kati ya wilaya zilizoainishwa katika dharura (IPC/CH awamu ya 4), asilimia 72 pia wana kiwango cha ukali wa lishe 4 au zaidi.
Inakadiriwa kuwa kaya ya wastani ya Yemeni hutumia zaidi ya asilimia 70 ya mapato yake kwenye chakula, ikiacha kidogo sana kwa mahitaji mengine muhimu. Kaya hizi hutegemea vyakula visivyo vya afya kwa kuishi, kama vile nafaka, sukari, na mafuta, wakati vitu muhimu kwa lishe bora kama nyama, matunda, na maziwa, karibu hayupo. Changamoto hizi hutamkwa zaidi kati ya jamii zilizohamishwa, na takriban asilimia 24 ya raia waliohamishwa ndani wakiripoti kwamba angalau mtu mmoja wa familia huenda mchana na usiku bila chakula – karibu mara mbili kiwango kinachoonekana katika jamii za wakaazi.
Ili kushughulikia kwa ufanisi shida ya usalama wa chakula huko Yemen, ni muhimu kukabiliana na changamoto za msingi za kiuchumi, ambazo zinatishia mamilioni ya maisha na kuzuia upatikanaji wa mahitaji muhimu. Kulingana na ripoti hiyo, bidhaa ya ndani ya Yemen (Pato la Taifa) inatarajiwa kuambukizwa kwa asilimia 0.5 mnamo 2025, na mfumko wa bei unaweza kubaki umeinuliwa.
Fedha za umma ziko chini ya shida kubwa kwa sababu ya uhaba wa mafuta na kizuizi cha Houthi juu ya usafirishaji wa mafuta katika maeneo yanayodhibitiwa na Serikali inayotambuliwa kimataifa (IRG). Wakati huo huo, mikoa inayotawaliwa na mamlaka ya msingi wa Sana’a inakabiliwa na uhaba mkubwa wa ukwasi, na mshtuko wa nje, kama vile mzozo unaoendelea, misaada iliyopunguzwa, na vikwazo vya kiuchumi, inatarajiwa kuzidisha hali ya uchumi tayari.
“Udhibiti wa kiuchumi nchini Yemen inategemea kuimarisha mifumo ambayo inaweka huduma zinazoendeshwa na njia za kulindwa,” alisema Dina Abu-Ghaida, meneja wa kikundi cha Benki ya Dunia kwa Yemen. “Kurejesha kujiamini kunahitaji taasisi bora, ufadhili unaotabirika, na maendeleo kuelekea amani ili kuruhusu shughuli za kiuchumi kuanza tena na kupona.”
Uchumi wa Yemen kwa sasa hauwezi kuzoea mshtuko wa nje kutokana na vikwazo vikali vya kiuchumi, ufadhili wa nje, na kutegemea kwake kihistoria juu ya malipo ya kuishi. Kulingana na a Uchambuzi wa pamoja Kutoka kwa Wakala wa Ushirikiano wa Ufundi na Maendeleo (alifanya), makubaliano ya pesa ya Yemen (CCY), Baraza la Wakimbizi la Kideni (DRC), na zaidi, malipo mnamo 2024 yalitengeneza zaidi ya asilimia 38 ya Pato la Taifa la Yemen, na kuifanya kuwa taifa la tatu linalotegemea zaidi ulimwenguni.
Ripoti hiyo pia inaangazia kwamba kupungua kwa kiwango kikubwa kwa malipo kunaweza kusababisha uhamishaji wa sarafu, kuanguka kwa ufadhili wa kuagiza, na utumiaji wa mikakati mibaya ya kukabiliana, kama vile kufutwa kwa mali na vizuizi vikali vya lishe.
Kulingana na WFP, ufadhili wa mahitaji ya kibinadamu ya Yemen ya Yemen na mpango wa majibu ya haraka inahitaji dola bilioni 1.1 kwa uwekezaji katika hatua za usalama wa chakula na uingiliaji wa riziki na takriban $ 237.9 milioni kwa msaada wa lishe. Walakini, mipango ya kuokoa maisha ya kibinadamu imelazimishwa kusimamisha au kusimamisha shughuli kadhaa kwani ufadhili uko katika kiwango cha chini kabisa tangu mwanzo wa shida mnamo 2015, na michango kwa asilimia 24 tu. Kuanzia Januari 2026, WFP itapunguza idadi ya watu wanaopokea msaada wa chakula katika maeneo ya IRG kutoka milioni 3.4 hadi milioni 1.6 kutokana na mapungufu ya fedha. Katika viongozi wa msingi wa Sana’a, shughuli zote za WFP zitabaki kusitishwa.
Umoja wa Mataifa (UN) na washirika wake wanaendelea kutoa wito wa michango ya wafadhili zaidi wakati hali ya uchumi inayoibuka inabadilisha mazingira ya usalama wa chakula, ambayo bado yanabadilika. Kupitia shughuli zake, WFP itatoa msaada wa dharura na lishe, kama vile kusambaza pembejeo za kilimo kama mbegu, zana, na mbolea, pamoja na vifurushi vya uvuvi na mifugo, kama vile gia za uvuvi, ruminants ndogo, na kuku. Msaada wa pesa pia utaandaliwa na juhudi hizi za kulinda maisha ya kaya zinazotegemea mifugo. Shirika pia litaimarisha utayari wake wa kufanya kazi kwa kuongezeka kwa migogoro, kuhakikisha majibu ya usalama wa chakula ya haraka na ya pili.
Ripoti ya Ofisi ya IPS UN
© Huduma ya Inter Press (20251201184107) – Haki zote zimehifadhiwa. Chanzo cha asili: Huduma ya waandishi wa habari
