UMOJA WA MATAIFA, Januari 5 (IPS) – Takwimu zinashangaza: wakati matumizi ya kijeshi yanazidi kuongezeka, Msaada Rasmi wa Maendeleo (ODA)– kutoka kwa matajiri hadi baadhi ya mataifa maskini zaidi duniani–umekuwa ukipungua kwa kiasi kikubwa.
Kulingana na Karatasi ya Ukweli iliyotolewa na Umoja wa Mataifa wiki iliyopita, dola trilioni 2.7 zilizotengwa kwa mwaka mmoja tu (2024) kwa matumizi ya kijeshi duniani zilifikia $334 kwa kila mtu kwenye sayari; ukubwa wa Pato zima la Taifa (GDP) la nchi zote za Afrika; zaidi ya nusu ya Pato la Taifa la nchi zote za Amerika ya Kusini; mara 750 ya bajeti ya kawaida ya UN ya 2024; na karibu mara 13 ya kiasi cha ODA kilichotolewa na Shirika la Ushirikiano wa Kiuchumi na Maendeleo (OECD) mwaka wa 2024.
Zaidi ya nchi 100 ziliongeza bajeti zao za kijeshi, huku matumizi kumi bora pekee yakiwa na asilimia 73 ya jumla ya bajeti zote. Licha ya kuwa ni takriban robo ya Nchi Wanachama wa Umoja wa Mataifa na karibu 20% ya watu wote duniani, mataifa ya Afrika kwa pamoja yanachukua chini ya 2% ya matumizi ya kijeshi duniani.
Iwapo hali ya sasa itaendelea, anaonya Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Antonio Guterre, matumizi ya kijeshi yanaweza kuongezeka hadi $3.5 trilioni ifikapo 2030 na kuzidi $4.7 trilioni, uwezekano wa kupanda hadi $ 6.6 trilioni, ifikapo 2035. Matumizi ya $ 6.6 trilioni ni sawa na karibu mara tano ya kiwango cha mwisho wa vita baridi, mara sita ya kiwango cha chini zaidi cha nusu ya kimataifa), na kutumika mara mbili ya kiwango cha chini cha dunia 2024 ($2.7 trilioni).
James E. Jennings, PhD, Rais wa Conscience International, aliiambia IPS wakati dunia inasherehekea Mwaka Mpya wa Furaha Januari 1, wale ambao wamesoma bajeti ya kijeshi ya kimataifa kwa 2026 wanaweza kulia tu.
Karatasi ya ukweli iliyotolewa hivi majuzi ya Umoja wa Mataifa kuhusu matumizi ya kimataifa kwa ajili ya silaha na gharama za kijeshi inaonyesha mustakabali wa kutisha kwa binadamu katika miongo ijayo. “Hiyo ni kwa sababu ya tofauti kubwa kati ya tamaa yetu ya madaraka na kutawala kinyume na ukosefu wetu wa kujali mamilioni ya watu wanaoishi katika umaskini uliokithiri,” alisema.
Masharti hayo, alieleza, yanahakikisha kwamba watoto ambao wanakosa maji safi na usafi wa mazingira watateseka kwa magonjwa yanayotibika kwa urahisi na kupata elimu kidogo. “Kuna uhusiano wa moja kwa moja kati ya kununua ndege, mizinga, na mabomu, na kutoa chakula kinywani mwa watoto wachanga.” Hata asilimia ndogo ya pesa zinazotumiwa kila mwaka kwa ajili ya silaha zingepunguza njaa ulimwenguni kwa miaka michache tu.”
Njia nyingine ya kuelewa suala hilo ni mgawanyo wa mali duniani kote, kudhoofisha Kusini mwa Ulimwengu. Afya, hasa afya ya watoto, ni ya msingi. Inaweza kubadilishwa kwa kiasi kikubwa na chanjo na madawa ambayo yanapatikana kwa urahisi na ya bei nafuu ikilinganishwa na vifaa vya kijeshi na teknolojia.
Elimu ndiyo tuzo kuu ambayo inaweza kubadilisha maisha na jamii lakini haipatikani kwa watu wengi katika nchi zenye uhitaji mkubwa zaidi duniani. Kinachowatia wasiwasi zaidi wale walio makini ni ukweli kwamba matumizi ya kijeshi yanapanda. Ambapo hiyo itasababisha kama mwelekeo utaendelea ni ya kutisha kutafakari, alisema Dk Jennings.
Wakati huo huo, Karatasi ya Ukweli ya Umoja wa Mataifa inasema:
Chini ya 4% (dola bilioni 93) za dola trilioni 2.7 zinahitajika kila mwaka kumaliza njaa ulimwenguni ifikapo 2030.
- · Zaidi kidogo ya 10% (dola bilioni 285) kati ya trilioni 2.7 zinaweza kuchanja kikamilifu kila mtoto.
· $5 trilioni inaweza kufadhili miaka 12 ya elimu bora ya kila mtoto katika nchi za kipato cha chini na cha kati.
· Matumizi $1 bilioni kwenye jeshi hutoa nafasi za kazi 11,200, lakini kiasi kama hicho hutengeneza ajira 26,700 katika elimu, 17,200 katika huduma ya afya au 16,800 katika nishati safi.
· Kuwekeza tena 15% (dola bilioni 387) kati ya trilioni 2.7 ni zaidi ya kutosha kulipia gharama za kila mwaka za kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi katika nchi zinazoendelea.
· Kila dola iliyotumika kwa jeshi huzalisha zaidi ya mara mbili ya uzalishaji wa gesi chafuzi wa dola iliyowekezwa katika sekta za kiraia.
OECD (Shirika la Ushirikiano wa Kiuchumi na Maendeleo) yenye wanachama 38 inaeleza kuwa ODA kwa sasa “imepungua sana”, huku nchi wafadhili wakuu kama Marekani, Ufaransa, Ujerumani na Uingereza zikipunguza bajeti ya misaada, na hivyo kusababisha makadirio ya kushuka kwa 9-17% mwaka 2025 baada ya kuanguka kwa 9% katika 2024, na kuathiri huduma za afya katika mataifa maskini zaidi.
Hii inaashiria mabadiliko makubwa baada ya miaka ya ukuaji, inayotokana na matumizi ya ndani (kama vile gharama za wakimbizi) na mabadiliko ya vipaumbele.
Alice Slater, ambaye anahudumu katika Bodi za World BEYOND War na Mtandao wa Kimataifa wa Kupambana na Silaha na Nguvu za Nyuklia katika Angani na Mwakilishi wa NGO ya Umoja wa Mataifa kwa Wakfu wa Nuclear Age Peace, aliiambia IPS Karatasi ya Ukweli ya Umoja wa Mataifa, ikiangazia rekodi ya mwaka jana ya juu ya dola trilioni 2.7 katika matumizi ya kijeshi, na kusababisha uharibifu mkubwa wa mazingira, na kusababisha uharibifu wa mazingira kwa wanadamu. uwezekano wa kuepuka kuanguka kwa hali ya hewa, pamoja na kupiga ajira, kumaliza njaa na umaskini, kutoa huduma za afya, elimu, na matatizo mengine, kutokana na ukosefu wa msaada wa kutosha wa fedha.
Karatasi ya Ukweli, alisema, inafanya kazi ya kupendeza ya kuonyesha mgawanyiko mbaya wa matumizi makubwa ya kijeshi ya Mataifa na kile ambacho pesa hizo zinaweza kununua katika matukio mengi, kama vile kumaliza njaa na utapiamlo, kutoa maji safi na usafi wa mazingira, elimu, urekebishaji wa mazingira, na mengi zaidi.
Katika ujumbe kwa viongozi wa dunia wiki iliyopita, Guterres alisema: ·“Tunapoingia mwaka mpya, dunia inasimama kwenye njia panda. Machafuko na kutokuwa na uhakika vinatuzunguka. Watu kila mahali wanauliza: Je, viongozi hata wanasikiliza? Je, wako tayari kuchukua hatua?”
Leo, kiwango cha mateso ya binadamu kinashangaza – zaidi ya robo moja ya wanadamu wanaishi katika maeneo yaliyoathiriwa na migogoro. Zaidi ya watu milioni 200 duniani kote wanahitaji msaada wa kibinadamu, na karibu watu milioni 120 wamehamishwa kwa nguvu, wakikimbia vita, migogoro, majanga au mateso.
“Tunapofungua ukurasa kwenye mwaka wenye msukosuko, ukweli mmoja unazungumza zaidi kuliko maneno: matumizi ya kijeshi duniani yamepanda hadi $2.7 trilioni, yakiongezeka kwa karibu asilimia 10.”
Hata hivyo, majanga ya kibinadamu yanapoongezeka duniani kote, matumizi ya kijeshi duniani yanakadiriwa kuwa zaidi ya mara mbili – kutoka $2.7 trilioni mwaka 2024 hadi $6.6 trilioni ya kushangaza kufikia 2035 – ikiwa mwelekeo wa sasa utaendelea. Takwimu zinaonyesha kuwa dola trilioni 2.7 ni mara kumi na tatu ya kiasi cha misaada yote ya maendeleo ya kimataifa kwa pamoja na ni sawa na Pato la Taifa zima la bara la Afrika.
“Katika Mwaka huu Mpya, tuazimie kuweka vipaumbele vyetu sawa. Ulimwengu salama unaanza kwa kuwekeza zaidi katika kupambana na umaskini na kidogo katika kupigana vita. Amani lazima itawale,” Guterres alihimiza.
Mnamo Septemba 2025, Katibu Mkuu, kama ilivyoombwa na Nchi Wanachama wa Umoja wa Mataifa katika Mkataba wa 2024 wa Baadayeilizindua ripoti iliyofichua kukosekana kwa usawa katika matumizi ya kimataifa. Imeitwa Usalama Tunaohitaji: Kusawazisha Upya Matumizi ya Kijeshi kwa Wakati Ujao Endelevu na Wenye Amaniripoti hiyo inachunguza usuluhishi mgumu unaowasilishwa na ongezeko la matumizi ya kijeshi duniani, na kutoa hoja yenye nguvu ya kuwekeza katika amani na mustakabali wa watu:
“Ni wazi kuwa dunia ina rasilimali za kuinua maisha, kuponya sayari, na kupata mustakabali wa amani na haki,” anasema Guterres. “Mnamo 2026, ninatoa wito kwa viongozi kila mahali: Wachukue hatua. Chagua watu na sayari badala ya maumivu.”
“Mwaka huu Mpya, wacha tuinuke pamoja: Kwa haki, kwa ubinadamu, kwa amani.”
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260105063837) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
