Katika taarifa ya habari iliyotolewa Jumamosi, The Ujumbe Huru wa Kimataifa wa Kutafuta Ukweli kuhusu Iran ilisema imeshtushwa na ripoti za kuaminika kwamba vikosi vya usalama vimeagizwa kutekeleza “maamuzi” msako bila kizuizi, kama maandamano yaliingia wiki ya tatu.
Mtandao na miunganisho ya simu zilizimwa jioni ya tarehe 8 Januari, na hivyo kuzuia kwa kiasi kikubwa ufikiaji wa habari huku vurugu zikiongezeka. Maandamano hayo yalianza tarehe 28 Disemba kufuatia kuporomoka ghafla kwa sarafu ya taifa ya Iran na tangu wakati huo yameenea katika takriban miji 46 kote nchini.
Kufikia 7 Januari, zaidi ya watu 40 – ikiwa ni pamoja na angalau watoto watano – waliripotiwa kuuawa katika majimbo kadhaa, ikiwa ni pamoja na Qom, Yasuj, Kermanshah, Ilam na Lorestan. Bunge la Iran pia limeripoti vifo miongoni mwa wanachama wa vikosi vya usalama.
Heshimu haki za kimsingi za binadamu
“Ujumbe wa Kutafuta Ukweli unasisitiza kwamba wanawake, wanaume na watoto wa Iran wanastahili kuishi kwa usalama, kwa heshima, na kwa heshima kamili kwa haki zao, ikiwa ni pamoja na haki ya kuandamana kwa amani, na kufanya hivyo bila vurugu za kikandamizaji, vitisho au ukandamizaji wa Serikali,” taarifa hiyo ya habari ilisema.
“Inasisitiza kwamba vitisho au vitendo vya kuingilia kijeshi kwa upande mmoja na mataifa ya tatu ni kinyume na sheria za kimataifa.”
Ujumbe wa Kutafuta Ukweli ulitoa wito kwa mamlaka ya Irani kutetea haki za kukusanyika kwa amani na uhuru wa kujieleza na kuwaachilia bila masharti wale wote wanaozuiliwa kiholela kwa kutekeleza maadili yanayolindwa.
Ilisema ilikuwa inakagua kanda za video na picha zinazoonyesha vikosi vya usalama vikiwafyatulia risasi waandamanaji. Kanda za video pia zilionyesha watu wakichoma moto majengo na magari katika mitaa ya umma.
Ujumbe wa Kutafuta Ukweli pia uliibua wasiwasi juu ya matumizi ya nguvu katika maeneo ya makabila madogo, ambapo ripoti zinaonyesha majibu ya kikatili. Katika tukio moja, vikosi vya usalama vilidaiwa kuvamia hospitali moja huko Ilam, kusambaza mabomu ya machozi na kuwapiga wagonjwa na wafanyikazi wa matibabu.
Ilibainisha kuwa ukandamizaji wa sasa unaakisi mifumo iliyoandikwa wakati wa maandamano ya “Mwanamke, Maisha, Uhuru” mwaka 2022, ambayo yalizuka baada ya kifo cha Jina Mahsa Amini, mwanamke wa Kikurdi mwenye umri wa miaka 22 aliyekamatwa kwa madai ya kukiuka sheria za lazima za hijab. Maandamano hayo yaligubikwa na madai ya ukiukaji mkubwa wa haki za binadamu na kutokujali kimfumo.
Dhamira ya Kutafuta Ukweli
Imeanzishwa na UN Baraza la Haki za Binadamu mnamo 2022, Ujumbe wa Kutafuta Ukweli unapewa jukumu la kuchunguza madai ya ukiukaji wa haki za binadamu nchini Iran unaohusishwa na maandamano yaliyoanza Septemba 2022, haswa yale yanayoathiri wanawake na watoto.
Agizo lake lilikuwa kupanuliwa mwezi Aprili 2025 kwa mwaka mmoja zaidi kuchunguza madai ya ukiukwaji mkubwa wa hivi karibuni na unaoendelea wa haki za binadamu.
