Mashirika ya Umoja wa Mataifa yanaonya kwamba karibu miaka mitatu ya ghasia endelevu, vikwazo vya upatikanaji wa misaada ya kibinadamu na kupungua kwa ufadhili kumeisukuma Sudan katika kile wanachoeleza kuwa dharura kubwa zaidi ya kibinadamu duniani.
Takriban watu milioni 33.7 – karibu theluthi mbili ya idadi ya watu – wanatarajiwa kuhitaji msaada wa kibinadamu mwaka 2026. Zaidi ya watu milioni 20 sasa wanahitaji msaada wa afya, wakati milioni 21 wanakabiliwa na uhaba mkubwa wa chakula.
Athari mbaya
The mzozo ulianza Aprili 2023 kufuatia mzozo wa kuwania madaraka kati ya Jeshi la Sudan (SAF) na Wanajeshi wa Msaada wa Haraka (RSF), na kuitumbukiza nchi hiyo katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoenea kutoka mji mkuu Khartoum hadi Darfur, Kordofan na maeneo mengine.
Mapigano hayo yameharibu miundombinu, kuvunja taasisi za serikali na kuwaacha raia wazi kwa ghasia zilizoenea, kuhama na kunyimwa makazi.
Juhudi za mara kwa mara za kusitisha mapigano zimeshindwa, na maeneo makubwa ya nchi bado hayafikiki kwa watendaji wa kibinadamu kutokana na ukosefu wa usalama, vikwazo vya ukiritimba na uhasama unaoendelea.
© UNICEF/Ahmed Mohamdeen Elfatih
Wagonjwa wanapokea matibabu katika hema nje ya hospitali mjini Khartoum, kwani mfumo wa afya wa Sudan unakabiliwa na matatizo makubwa kutokana na mashambulizi, uhaba, milipuko ya magonjwa na majanga ya asili.
Mfumo wa afya ukingoni
Kulingana kwa Shirika la Afya Duniani (WHOMfumo wa afya wa Sudan umesogezwa karibu kuporomoka kutokana na mapigano yanayoendelea, watu wengi kuhama makazi yao na mashambulizi ya mara kwa mara kwenye vituo vya matibabu. Zaidi ya theluthi moja ya vituo vya afya nchini kote havifanyi kazi, hivyo basi kupunguza mamilioni ya watu kutoka kwa huduma muhimu na za kuokoa maisha.
Tangu mzozo huo uanze, WHO imethibitisha mashambulizi 201 dhidi ya huduma za afya, na kusababisha vifo vya watu 1,858 na majeruhi 490. Mashambulizi hayo yanakiuka sheria za kimataifa za kibinadamu na kuwaweka wagonjwa, wahudumu na wahudumu wa afya katika hatari kubwa.
“Siku elfu moja za mzozo nchini Sudan zimepelekea mfumo wa afya kwenye ukingo wa kuporomoka,” alisema Shible Sahbani, Mwakilishi wa WHO nchini Sudan. “Chini ya matatizo ya magonjwa, njaa na ukosefu wa huduma za kimsingi, watu wanakabiliwa na hali mbaya.”
Licha ya ukosefu wa usalama na vikwazo vya upatikanaji, WHO inaendelea kusaidia huduma za kuokoa maisha, baada ya kuwasilisha zaidi ya tani 3,300 za dawa na vifaa vya matibabu vyenye thamani ya karibu dola milioni 40. Pia ilisaidia kampeni za chanjo ya kipindupindu na kusaidia mamilioni ya watu kupata huduma kupitia hospitali, vituo vya afya vya msingi na kliniki zinazohama.
Uhamisho wa wingi
Sudan pia ni mzozo mkubwa zaidi wa watu waliokimbia makazi yao duniani, na inakadiriwa kuwa watu milioni 13.6 wameondolewa na mapigano – karibu milioni 9.3 wakimbizi wa ndani na milioni 4.3 zaidi kutafuta hifadhi katika nchi jirani.
Hali ya msongamano wa watu, hali duni ya usafi wa mazingira na huduma zilizotatizika zimechochea milipuko ya kipindupindu, malaria, dengue na surua katika sehemu kubwa ya nchi.
© UNICEF/Mohammed Jamal
Mtoto anachunguzwa utapiamlo katika kituo cha lishe kinachoungwa mkono na UNICEF huko Darfur Kaskazini, Sudan mnamo Desemba 2025. Rangi nyekundu inaashiria Utapiamlo Mkali sana (SAM).
Watoto wanaobeba mzigo mzito zaidi
Watoto ni takriban nusu ya wale wanaotarajiwa kuhitaji msaada wa kibinadamu mwaka 2026, kulingana kwa Mfuko wa Watoto wa Umoja wa Mataifa (UNICEF)
“Watoto wanaendelea kuuawa na kujeruhiwa,” alisema Mkurugenzi wa UNICEF kanda ya Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini Edouard Beigbeder, akibainisha kuwa watoto wanane waliripotiwa kuuawa katika shambulio moja huko Kordofan Kaskazini wiki hii pekee.
Katika Darfur Kaskazini pekee, karibu watoto 85,000 waliokuwa na utapiamlo mkali walitibiwa kati ya Januari na Novemba 2025 – takribani mtoto mmoja kila baada ya dakika sita – ikionyesha ukubwa wa mgogoro huo.
Wito wa amani na ufikiaji
WHO na UNICEF zinasisitiza kwamba hatua za kibinadamu, ingawa zinaokoa maisha, haziwezi kuchukua nafasi ya amani.
“Ili kukidhi mahitaji yanayoongezeka na kuzuia shida kutoka kwa mkono, WHO na washirika wa kibinadamu wanahitaji ufikiaji salama na usiozuiliwa kwa maeneo yote ya Sudan, na kuongezeka kwa rasilimali za kifedha.” Dk Sahbani alisema.
Kwa watoto, UNICEF inaonya, kukomesha tu mapigano kunaweza kukomesha mmomonyoko wa usalama, afya na matumaini.
“Pande zote lazima zitekeleze wajibu wao chini ya sheria ya kimataifa ya kibinadamu: kulinda raiakukomesha mashambulizi kwenye miundombinu, na kuruhusu ufikiaji salama, endelevu na usiozuiliwa wa kibinadamu,” Bw. Beigbeder alisema.
