NAIROBI, Januari 15 (IPS) – Rais Donald Trump ameongeza jitihada za kuweka mbali zaidi Maŕekani na mashiŕika ya kimataifa na vyombo vinavyozingatia hali ya hewa, mazingiŕa, na nishati. Mkakati huu unaendana na mbinu iliyoanzishwa na utawala wake ya kudhoofisha na kuelekeza upya fedha na ushirikiano wa kimataifa mbali na mipango ya hali ya hewa na nishati safi.
Lakini pale ambapo baadhi wanaona kuongezeka kwa janga, wataalam wengine wa kimataifa, kama vile Yamide Dagnet, Makamu wa Rais Mkuu, Kimataifa katika Baraza la Ulinzi la Maliasili (NRDC), wanaona kwanza kabisa kuendelea kurasimisha nafasi za uharibifu ambazo tayari zimechukuliwa na utawala wa sasa.
Mnamo Januari 2025, Rais Trump alianzisha uondoaji wa pili kutoka kwa Mkataba wa Paris juu ya mabadiliko ya hali ya hewa ili kupunguza ongezeko la joto duniani. Wakati huo huo, utawala wa Marekani ulianza kupunguza kwa kiasi kikubwa ufadhili wa programu za hali ya hewa, kujiondoa kutoka kwa fedha za kimataifa za hali ya hewa kama vile Mfuko wa Hali ya Hewa ya Kijani, kufuta mabilioni ya ruzuku ya nishati safi ya ndani, kusimamisha utafiti wa hali ya hewa na, kwa ujumla, kuweka kipaumbele kwa nishati ya mafuta kuliko mipango ya hali ya hewa.
Wakati akikubali kwamba wakati uliopo kwa hakika ni mkubwa, hasa kutokana na COP30, Dagnet aliiambia IPS kuwa “ulimwengu wote lazima ubadilishe changamoto hii kuwa fursa ya kuvunja msingi mpya katika hatua za hali ya hewa, ufadhili na ushirikiano wa kimataifa.”
“Nina matumaini yenye ukaidi lakini yenye msingi. Njia iliyo mbele itakuwa ya changamoto lakini kufikia malengo ya hali ya hewa ni jambo lisilowezekana. Hili ni mbali na janga. Ni nchi moja tu iliyojiondoa kwenye Mkataba wa Mfumo wa Umoja wa Mataifa wa Mabadiliko ya Tabianchi (UNFCCC); dunia nzima bado iko imara.”
Kuhusu kuondoka kwa UNFCCC, mwenzake wa Dagnet Jake Schmidt kutoka NRDC, alisema katika blogu yake kwamba athari za kisheria ni kwamba ni sheria ya kikatiba ambayo haijatatuliwa ikiwa rais anaweza kujiondoa kwa upande mmoja kutoka kwa makubaliano ya kimataifa ambayo Seneti ilitoa ushauri wake na idhini ya kujiunga nayo. Katiba inabainisha masharti ya kuingia, lakini iko kimya kuhusu masharti ya kuondoka.
Dagnet pia alibainisha kuwa ingawa kujiondoa kutoka kwa UNFCCC hakujawahi kushuhudiwa, na kuifanya Marekani kuwa taifa pekee nje ya Mkataba wa Hali ya Hewa wa Umoja wa Mataifa, “kutoka si kutupwa jiwe; utawala ujao unaweza kuirejesha nchi kwenye kundi.”
Hata hivyo, Marekani itarejea kwenye vichwa vya habari Januari 27, 2026, wakati nchi hiyo kitaalam itakapokuwa haijatia saini makubaliano ya Paris na haitakuwa sehemu ya mazungumzo ya kimataifa ya hali ya hewa isipokuwa kujitoa kutakapobatilishwa.
“Matumaini ninayohisi pia yanatokana na pragmatism. Kuazima maneno ya mwandishi James Baldwin, ‘Si kila kitu kinachokabiliwa kinaweza kubadilishwa, lakini hakuna kinachoweza kubadilishwa hadi kikabiliwe.” Utawala wa Merika haukuwakilishwa katika COP30 na bado ulimwengu ulisukuma mbele maoni ya kina ajenda ya hatua za hali ya hewa kuvuka ahadi kupitia ushirikiano wa haraka kati ya serikali, wafanyabiashara, mashirika ya kiraia na wawekezaji.
Katika hotuba yake ya kuapishwa kwa 2025, Trump aliita mafuta ‘dhahabu ya kioevu’ na akaapa ‘kutoa’ nishati ya mafuta ya Amerika kwa njia ya mafuta na gesi. Dagnet anasema kifo hicho kilikuwa tayari kimetupwa kwenye njia ya kuelekea Marekani na kwamba ulimwengu unapaswa kuendelea kufikiria upya, kupanga upya mikakati na kujipanga upya, kwa wale ambao ni kwa ajili ya hatua za hali ya hewa ni zaidi ya wale wanaopinga.
Trump anapata assortment ya mashirika 66 ya Umoja wa Mataifa na yasiyo ya Umoja wa Mataifa, ikiwa ni pamoja na yale yanayozingatia hali ya hewa na nishati safi, ambayo hayaambatani na maslahi ya kitaifa ya Marekani. Wao ni pamoja na Jopo la Serikali za Umoja wa Mataifa kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi (IPCC), ambalo ni chombo chenye mamlaka zaidi duniani kisayansi kuhusu mabadiliko ya hali ya hewa, maji ya Umoja wa Mataifa, Bahari za Umoja wa Mataifa na Nishati ya Umoja wa Mataifa.
Mengine ni Muungano wa Kimataifa wa Uhifadhi wa Mazingira, ambao ni mamlaka ya kimataifa ya ushauri wa kiufundi na kisera kuhusu uhifadhi, na Mpango Shirikishi wa Umoja wa Mataifa wa Kupunguza Uzalishaji wa Hewa Ukaa kutokana na Ukataji miti na Uharibifu wa Misitu katika nchi zinazoendelea.
Mashirika yasiyo ya Umoja wa Mataifa ni pamoja na Wakala wa Kimataifa wa Nishati Jadidifu, Mtandao wa Sera ya Nishati Mbadala kwa Karne ya 21, Mkataba wa Nishati Isiyo na Kaboni wa 24/7, Tume ya Ushirikiano wa Mazingira, Jukwaa la Serikali za Madini, Madini na Maendeleo Endelevu, na Jukwaa la Sera ya Sayansi na Kiserikali kuhusu Huduma za Bioanuwai na Mfumo ikolojia.
Kuna wasiwasi ulioenea kwamba uondoaji huo utakuwa na matokeo mabaya ya kufikia mbali kwenye ufadhili na usaidizi wa kiufundi kwa hali ya hewa na nishati safi. Lakini Dagnet inatukumbusha kuwa Marekani haikulipa haki zake kwa Umoja wa Mataifa mwaka wa 2025. Mkuu huyo wa Umoja wa Mataifa ameeleza masikitiko yake kutokana na kujiondoa kwa nchi hiyo kutoka katika mashirika ya Umoja wa Mataifa na kuutaka utawala wa Trump kulipa deni hilo kwa shirika hilo la kimataifa, kwani malipo hayo ni ya lazima. Marekani inadaiwa sehemu kubwa zaidi, inayofikia takriban asilimia 22 ya bajeti ya kawaida.
Vile vile, kabla ya uondoaji huu, Marekani ilikuwa tayari inashindwa kutimiza ahadi zake nyingi za ufadhili wa hali ya hewa. Ingawa maendeleo haya mapya, pamoja na ahadi za awali za ufadhili zisizotosha, yanaashiria kurudi nyuma kwa hatua za kimataifa za hali ya hewa na msaada kwa mataifa yanayoendelea, changamoto hiyo haiwezi kushindwa.
Wafuatiliaji wa ufadhili wa hali ya hewa iligundua kuwa hata wakati wa utawala wa Rais Joe Biden, michango ya fedha ya kimataifa ya hali ya hewa ya Marekani ilikuwa haitoshi na haikufikia malengo. Dagnet anabainisha kuwa wakati hatua za nchi juu ya ushirikiano wa pande nyingi zinawakilisha kurudi nyuma, mfumo wa pande nyingi pia unabadilika na una matumaini kuwa na uwezo wa kuzunguka maeneo ambayo hayajajulikana.
Anasifu utambuzi mpana kwamba mabadiliko ya hali ya hewa kwa haraka na endelevu yanahitaji ushirikiano na ushirikiano wa kimataifa. Alisisitiza zaidi kuwa ushirikiano wa kimataifa utapanua kapu la fedha za hali ya hewa, kwani msaada wa kifedha kwa hatua za hali ya hewa unaweza kutoka sio tu kutoka kwa serikali lakini pia kutoka kwa safu tofauti za watendaji wasio wa serikali na wa umma na binafsi.
“Kujiondoa huku sio mwisho wa njia.”
Dagnet ni mmoja wa wajumbe tisa wa Kamati ya Uendeshaji ya Itifaki ya GHG (Gesi ya Kuchafua), ambayo ni bodi kuu inayoongoza inayotoa mwelekeo na uangalizi wa Itifaki ya GHG. Itifaki inatoa viwango vya uhasibu na zana kusaidia sekta ya biashara, nchi na miji kufuatilia maendeleo kuelekea malengo ya hali ya hewa.
Ukuzaji wa viwango hivyo huwezeshwa kupitia mchakato wa uwazi wa utawala bora wa wadau mbalimbali, unaotokana na utaalamu kutoka kwa biashara, fedha, serikali, wasomi, wakaguzi na mashirika ya kiraia katika hatua muhimu na ushirikiano wa kihistoriaanasema.
Itifaki ya GHG inaongoza upatanishi wa kimataifa wa uhasibu wa gesi chafuzi na Shirika la Kimataifa la Viwango (ISO), kama sehemu ya Ajenda ya Utekelezaji ya COP30, ili kuwezesha hatua ya kina ya uondoaji ukaa. Juhudi hizi shirikishi zitaimarisha hali wezeshi (kwa mujibu wa sera, uwekaji alama na utawala) ambazo ni muhimu katika kufikia mafanikio ya kisekta na zitachagiza safari kuelekea uwekaji hisa wa kimataifa, au uwekaji hesabu, juu ya maendeleo kuelekea malengo ya hali ya hewa kulingana na Mkataba wa Paris.
Juhudi za mataifa madogo pia huweka Dagnet kuwa na matumaini ya kiutendaji na kulenga masuluhisho. Hakika, alijisikia mwenye nguvu baada ya kuhudhuria Kongamano la Miji Resilient 2025 huko London, jambo muhimu sana kama jukwaa kuu la kimataifa ambapo viongozi na wataalam wa kimataifa walikusanyika ili kukabiliana na ustahimilivu wa mijini, wakisisitiza ushirikiano, mbinu bora na uvumbuzi wa vitendo kwa miji endelevu, yenye usawa. Alitiwa moyo na maono mbalimbali na ya wazi ya sayari yenye afya.
“Azimio lilikuwa na nguvu zaidi kuliko hapo awali,” asema Dagnet.
“Muhimu zaidi, tuna zana iliyoundwa ndani ya nchi, mifumo ya kimataifa na viwango vya ushirika ili kugeuza maono yetu kuelekea mustakabali mzuri zaidi, wenye afya na kijani kibichi kuwa uhalisia wetu wa maisha. Mbaya zaidi tunaweza kufanya ni kuacha mawazo na uwezo wetu wa kuvumbua.”
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260115072317) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
