Mwaka 2026 umeanza, na Watanzania wengi hatubebi tu kalenda mpya bali pia mafunzo muhimu tuliyojifunza mwaka 2025.
Mwaka uliopita umetufundisha ukweli mmoja mkubwa: nia nzuri bila nidhamu hazibadilishi hali ya kifedha. Kutafakari ilikuwa muhimu, lakini haitoshi. Kazi ya mwaka 2026 ni moja kubadili mafunzo kuwa vitendo.
Moja ya mafunzo makubwa ya 2025 ni kwamba matumizi bila mpango husababisha msongo wa kifedha haraka.
Gharama za maisha, ada za shule, kodi, matibabu, na majukumu ya kijamii ziliwaumiza wengi waliokuwa wanaishi kutoka mshahara mmoja hadi mwingine. Mwaka 2026, kila mtu na kila familia inahitaji bajeti iliyoandikwa, hata kama ni rahisi. Kujua kipato, matumizi, na akiba si hiari tena ni lazima.
Funzo jingine ni hatari ya kuishi ndani ya kipato bila kuweka akiba. Wengi walilipa bili vizuri lakini walimaliza mwaka bila akiba ya dharura. Ugonjwa, kukosa kazi, au tatizo la kifamilia liliwalazimisha kukopa.
Nidhamu ya kifedha mwaka 2026 inahitaji kujiwekea akiba kwanza. Hata akiba ndogo lakini ya mara kwa mara hujenga ulinzi wa kifedha. Nidhamu si kiasi cha pesa, bali ni tabia.
Mwaka 2025 pia umetukumbusha kuwa mkopo si adui, bali ukosefu wa nidhamu ndio tatizo. Mikopo iliyochukuliwa bila mpango, bila kulinganisha gharama, au bila uwezo wa kulipa iligeuka mzigo.
Mwaka 2026, kukopa kuwe kwa makusudi. Kabla ya mkopo, jiulize: Je, mkopo huu una tija? Naweza kuurejesha kwa urahisi? Je, nimelinganisha gharama? Nidhamu ya kifedha ni kusema “hapana” kwa mkopo usio wa lazima.
Kwa wajasiriamali na wafanyabiashara wadogo, 2025 ilionyesha udhaifu katika utunzaji wa kumbukumbu na usimamizi wa fedha. Biashara nyingi zilishindwa si kwa kukosa wateja, bali kwa kukosa nidhamu kuchanganya fedha za biashara na binafsi, kutokuweka kumbukumbu, na kudharau gharama.
Mwaka 2026, kumbukumbu rahisi za fedha, kufuatilia fedha kila siku, na kutenganisha pesa ni mambo ya lazima.
Funzo jingine muhimu ni kufikiri kwa muda mrefu. Wengi walizingatia mahitaji ya leo na kuahirisha mipango ya elimu, makazi, au uzee. Nidhamu ya kifedha mwaka 2026 inahitaji mipango yenye malengo. Malengo hufanya nidhamu iwe na maana.
Mwisho, 2025 ilituonyesha kuwa elimu ya fedha ni muhimu sana. Waliokuwa na uelewa wa bajeti, akiba, bima, na mikopo walifanya maamuzi bora. Mwaka 2026, kujifunza masuala ya fedha ni uwekezaji wenye faida kubwa.
Mwaka mpya hauji na miujiza. Hautatatua matatizo yetu ya kifedha peke yake. Lakini 2026 unatupa nafasi mpya. Tukibadili tafakari kuwa vitendo kupitia bajeti, akiba, kukopa kwa nidhamu, kumbukumbu za fedha, na mipango ya muda mrefu basi huu unaweza kuwa mwaka wa mabadiliko ya kweli.
Uhuru wa kifedha hujengwa taratibu, kwa nidhamu na kwa maamuzi sahihi. Kazi inaanza sasa.
