Volker Türk alitoa taarifa kwa waandishi wa habari katika mji mkuu wa Kenya kufuatia misheni ya siku tano nchini Sudan, ambapo “historia ya ukatili inajitokeza mbele ya macho yetu”.
Alitoa wito”wale wote ambao wana ushawishi wowote, ikiwa ni pamoja na watendaji wa kikanda na hasa wale wanaosambaza silaha na kunufaika kiuchumi kutokana na vita hivi.” kuchukua hatua haraka ili kuimaliza.
Bw. Türk alitembelea Sudan mara ya mwisho mnamo Novemba 2022. Hapo nyuma, alitiwa moyo sana na mashirika ya kiraia—hasa vijana na wanawake walioongoza mapinduzi ya 2018 ambayo yalipelekea kupinduliwa kwa kiongozi wa muda mrefu Omar al-Bashir.
Hongera kwa harakati za wananchi kutafuta amani
Wakati vita kati ya Vikosi vya Wanajeshi wa Sudan (SAF) na Vikosi vya Msaada wa Haraka (RSF) “vimeitumbukiza nchi katika dimbwi la kiwango kisichoeleweka” – na kuathiri taifa zima na watu wake wote – “roho ya mapambano ya amani, haki na uhuru…haijavunjwa,” alisisitiza.
“Nilitoa ushahidi huko Sudan kiwewe cha ukatili usioelezeka ambao watu wameteseka – lakini pia kwa uthabiti na ukaidi wa roho ya mwanadamu..”
Bw. Türk alikutana na sekta mbalimbali za jamii, kutia ndani vijana ambao hupanga na kutoa misaada kwa jamii zao “mara nyingi licha ya vizuizi vikubwa vya ukiritimba, vinavyohatarisha kuwekwa kizuizini na vurugu.”
Kama mtu wa kujitolea alivyomwambia, “Bei ya vita inalipwa na vijana. Vijana wa Sudan wako mstari wa mbele katika vita hivi, wakiwahudumia wale wanaohitaji msaada wa kibinadamu.”
Komesha ‘mashambulizi yasiyovumilika’ kwenye miundombinu
Mkuu wa haki alisisitiza mashambulizi kwenye miundombinu muhimu ya raiakama vile bwawa la Merowe na kituo cha kuzalisha umeme kwa maji ambacho kiliwahi kutoa asilimia 70 ya mahitaji ya umeme nchini kote.
Imekuwa ikipigwa mara kwa mara na drones zilizozinduliwa na RSF, ikiwa ni pamoja na katika wiki za hivi karibuni. Mashambulizi hayo ni ukiukaji mkubwa na yanaweza kuwa uhalifu wa kivita.
Alitoa wito kwa pande zote zinazopigana “kukomesha mashambulizi yasiyovumilika dhidi ya vitu vya kiraia ambavyo ni muhimu kwa raia, ikiwa ni pamoja na masoko, vituo vya afya, shule na makazi.”
Bw. Türk pia alikutana na watu waliokimbia makazi yao kutoka mji uliozingirwa wa El Fasher huko Darfur Kaskazini ambao sasa wanaishi katika kambi ya Al Afad iliyo umbali wa kilomita 1,200. Miongoni mwao alikuwa mtoto wa miaka minne ambaye alipoteza uwezo wa kusikia kutokana na kushambuliwa kwa mabomu na mtoto wa miaka mitatu ambaye hakutabasamu.
“Mwanamke mmoja alimuona mumewe na mwanawe wa pekee wakiuawa,” alisema. “Bado yuko kitandani kutokana na huzuni, kiwewe, na risasi aliyoichukua begani mwake wakati akijaribu – bila mafanikio – kumkinga mwanawe.”
Miili ya wanawake ‘imepewa silaha’
Alishiriki ushuhuda wa Aisha*20, ambaye alikuwa akitoroka El Fasher kwa mkokoteni wa punda mnamo Oktoba wakati watu wenye silaha wakiwa juu ya ngamia walipoamuru wanawake hao kushuka. Kaka yake alijaribu kuingilia kati lakini alipigwa risasi, huku mama yake akiwasihi watu hao wamchukue badala ya watoto.
“Walimpiga, wakanichukua na kuniambia ninyamaze la sivyo watamuua mama yangu. Kisha nini kilitokea … kikatokea. Hedhi yangu haijafika tangu wakati huo,” alimwambia Bw. Türk.
Nchini Sudan, “miili ya wanawake na wasichana imekuwa na silaha“Ukatili wa kijinsia unatumika kama silaha ya vita – pia uhalifu wa kivita – na umeenea na una utaratibu.
Mkuu wa haki za Umoja wa Mataifa pia alisikia habari za muhtasari ulioenea wa kunyongwa. Alisisitiza kwamba pande zote katika mzozo “zimetekeleza ukiukwaji mkubwa na ukiukwaji wa sheria za kimataifa za haki za binadamu na ukiukwaji mkubwa wa sheria za kimataifa za kibinadamu, haswa wakati mapigano yanapozidi kudhibiti maeneo mapya.”
Wasiwasi kwa eneo la Kordofan
Alionyesha wasiwasi mkubwa kwamba uhalifu wa kikatili uliofanywa ikiwa El Fasher uko hatarini kurudiwa katika eneo la Kordofanambapo mapigano yameongezeka tangu mwishoni mwa Oktoba. Haya yanajiri huku kukiwa na hali ya njaa katika mji wa Kadugli na hatari ya njaa mahali pengine, ikiwa ni pamoja na Dilling, alisema katika onyo kali.
Alichukizwa na kuenea kwa vifaa vya juu vya kijeshi kote Sudan, hasa ndege zisizo na rubani, akisema “inachukiza kwamba kiasi kikubwa cha fedha kinatumika katika ununuzi wa silaha za hali ya juu – fedha ambazo zinapaswa kutumika kupunguza mateso ya watu.”
Wasiwasi mwingine ni kuongezeka kwa kijeshi kwa jamii na pande zote kwenye mzozo, ikijumuisha kuwapa raia silaha na kuwaandikisha na kuwatumia watoto. Mashirika ya kiraia na waandishi wa habari pia wanakabiliwa na vikwazo au kulengwa kupitia kampeni za kupaka rangi.
Zingatia watu wa Sudan
Mkuu huyo wa haki za binadamu wa Umoja wa Mataifa alihitimisha hotuba yake kwa kutoa wito kwa pande zinazopigana kulinda raia na miundombinu ya kiraia, kuhakikisha njia salama kwa watu kuondoka katika maeneo yenye migogoro, na kuhakikisha upatikanaji usiozuiliwa wa kuwasilisha misaada ya kibinadamu.
“Hatua, kama vile kutendewa kwa ubinadamu wafungwa, kuhesabu na kubainisha hatima ya watu waliopotea, na kuwaachilia raia waliozuiliwa kwa madai ya ‘kushirikiana’ na chama pinzani pia ni maeneo ya kipaumbele,” aliongeza.
Bw. Türk alirudia ombi alilotoa alipotembelea Sudan mara ya mwisho.
“Ninawasihi wale wote wanaohusika kuweka kando nyadhifa zilizoimarishwa, michezo ya madaraka, na masilahi ya kibinafsi, na kuzingatia masilahi ya pamoja ya watu wa Sudan.,” alisema.
“Tena, ninaondoka na ombi kwamba haki za binadamu ziwe muhimu katika kujenga imani na kumaliza vita hivi, ili kuanza tena kazi ngumu ya kujenga amani endelevu.”
Hili ni gumu, alikiri, “lakini kwa hakika si jambo lisilowezekana, kwa ujasiri na uwezo wa watu wa Sudan.”
*Jina limebadilishwa kwa madhumuni ya ulinzi.
