KUALA LUMPUR, Malaysia, Januari 19 (IPS) – Baada ya kulaani majibu ya kiutendaji kwa migogoro ya kifedha ya Asia ya 1997-98, nchi za Magharibi zilifuata sera kama hizo katika kukabiliana na msukosuko wa fedha duniani wa 2008 bila kukiri makosa yake yenyewe.
Viwango vya ubadilishaji wa kisiasa
Baada ya Mwenyekiti wa Akiba ya Shirikisho la Marekani Paul Volcker kupandisha viwango vya riba kutoka mwishoni mwa 1979 ili kupunguza mfumuko wa bei, thamani ya dola iliimarika licha ya kudorora kwa kuongezeka.
Usafirishaji wa nje wa Amerika haungeweza kushindana kimataifa, haswa na Ujerumani na Japan. Wakati wa muhula wake wa kwanza, Trump awali alifuata sera kali ya dola, ambayo ilidhoofisha mauzo ya nje na kuhimiza uagizaji.
Septemba 1985 ‘Mkataba wa Plaza’ kati ya kundi la G7 la nchi zenye uchumi mkubwa zaidi duniani, uliofanyika katika Hoteli ya Plaza ya New York, ulikubali kwamba yen ya Japani na alama ya Deutsche lazima zote zithaminiwe kwa kasi dhidi ya dola ya Marekani.
Kipindi cha ‘yen kali’, au endaka katika Kijapani, iliyofuata kwa muongo mmoja hadi katikati ya 1995. Hii ilifanya uagizaji wa Kijapani kuwa na ushindani mdogo, na kuwezesha enzi ya Reagan kukua.
Kwa kuharakisha kuunganishwa tena na Mashariki na sarafu mpya ya euro, Kansela wa Ujerumani Helmut Kohl alizuia alama hiyo kuimarishwa kama yen.
Kwa hivyo, Ujerumani iliepuka janga la Kijapani baada ya muujiza wake wa miongo mingi wa baada ya vita kumalizika kwa ghafula na mageuzi mabaya ya kifedha ya 1989 Big Bang.
Mtiririko wa mtaji huria
Huku IMF ikizitaka mamlaka za kitaifa kuachana na udhibiti wa mtaji, Waasia Mashariki walikopa dola, wakitarajia kurejesha baadaye kwa masharti bora zaidi.
Wakati huo huo, dola iliacha tu kudhoofika baada ya Marekani kuruhusu Japan kubadilisha uthamini wa yen katikati ya 1995.
Chini ya Mkurugenzi Mkuu Michel Camdessus, IMF ilianza kushinikiza ukombozi wa akaunti ya mtaji. Hii ilikinzana na dhamira ya Kifungu cha sita cha Makubaliano ya Hazina, ikithibitisha haki ya mamlaka ya kitaifa ya kusimamia akaunti zao za mtaji.
Licha ya ushahidi mwingi kinyume chake, IMF ya Camdessus ilihubiri fadhila zinazoonekana za ukombozi wa akaunti ya mtaji.
Masoko yanayoibukia ya Asia ya Mashariki hapo awali yalifurahishwa na mapato makubwa ya mtaji kabla ya katikati ya 1997. Baada ya muongo wa yen wenye nguvu, dola ya Marekani ilithaminiwa kutoka katikati ya 1995.
Mapato ya kifedha yalipobadilika baada ya katikati ya 1997, baadhi ya mamlaka za kifedha za Asia Mashariki hazikuweza kustahimili na kugeukia IMF kwa ufadhili wa dharura.
Njia nyingi za machafuko
Mgogoro wa kifedha wa Asia kwa kawaida ni wa tarehe 2 Julai 1997, wakati baht ya Thai ‘ilipoelea’ na thamani yake ikashuka haraka bila msaada wa benki kuu. Hofu iliyofuata ilienea haraka kama maambukizi katika mipaka ya kitaifa kupitia masoko ya fedha.
Wawekezaji wa kifedha – huko Bangkok, Singapore, Hong Kong, Tokyo, London na New York – walitoa pesa zao haraka, mara nyingi wakiwafuata bila akili ‘viongozi wa soko’ bila kujua ni kwa nini, kama mifugo ya wanyama katika hofu.
Pesa zilikimbia uchumi katika eneo hilo, kama hadhira iliyojawa na hofu katika ukumbi wa sinema yenye giza kusikia kengele ya moto. Mji mkuu hata uliikimbia Ufilipino, ambayo ilikuwa imepata fedha kidogo, kwa sababu ilikuwa Kusini-mashariki mwa Asia, ‘kitongoji kibaya’.
Baada ya hapo awali kusherehekea Malaysia, Indonesia na Thailand kama uchumi wa ‘muujiza wa Asia Mashariki’, imani katika uwekezaji wa Asia ya Kusini-Mashariki ilishuka ghafla.
Benki kuu katika kanda hiyo zilikuwa na mashaka na maagizo ya IMF lakini ziliamini kuwa hazina chaguo ila kufuata.
Picha za wanahabari zilionyesha Camdessus akiwa amesimama kwa ukali, huku mikono ikiwa imekunjwa kama mwalimu wa shule aliyechukizwa, juu ya Rais wa Indonesia akiinama kwa kina kusaini makubaliano ya IMF.
Picha hii ya kufedhehesha pengine iliharakisha kujiuzulu kwa Soeharto mara tu baada ya, katikati ya mwaka wa 1998, zaidi ya miongo mitatu baada ya kunyakua mamlaka katika jeshi la kikatili mnamo Septemba 1965.
Kufuatia mgogoro wa awali wa kifedha, sheria ya 1989 ya Malaysia ilikuwa imepiga marufuku baadhi ya shughuli hatari za benki na kifedha, lakini mamlaka ilitaka kuvutia uwekezaji wa kigeni katika soko lake la hisa.
Thailand ilikuwa katika mazingira magumu kwa kuruhusu wakopaji ufikiaji wa moja kwa moja kwa benki za kigeni kupitia Bangkok International Banking Facility na mwenzake wa mkoa.
Kwa hivyo wadaiwa wanaweza kukwepa udhibiti na usimamizi wa benki kuu. Kuelea kwa sarafu ya Thailand kulisababisha fedha nyingi kutoka nchini humo.
Imani ya soko ilipopungua, fedha ziliikimbia Malaysia, na hivyo kusababisha kuporomoka kwa thamani ya sarafu hiyo dhidi ya dola, ambayo ilikuwa imepungua kwa kasi dhidi ya yen kati ya 1985 na 1995.
Kufuatia utiririshaji mkubwa wa mtaji, hatimaye Malaysia ilianzisha udhibiti wa mtaji kwenye utokaji kutoka Septemba 1998, miezi kumi na nne baada ya mgogoro kuanza!
Udhibiti huo uliwezesha Malaysia kuleta utulivu wa sarafu yake na uchumi kwa muda, lakini pia ulimaliza muongo wa awali wa kasi ya ukuaji wa viwanda na ukuaji.
Kujifunza kutokana na uzoefu
Badala ya kukiri na kushughulikia tatizo linalozidi kuwa mbaya kutokana na ukombozi wa akaunti ya mtaji mapema, Hazina ilifanya mambo kuwa mabaya zaidi kwa maagizo yake.
Ilisisitiza kuweka akaunti za mtaji wazi na kuongeza viwango vya riba ili kubadilisha utokaji. Hii ilipunguza ukuaji wa uchumi kama kukopa – na hivyo, matumizi na uwekezaji – kuwa ghali zaidi.
Kwa vile uwekezaji na matumizi ni muhimu kwa ukuaji wa uchumi, maagizo ya IMF yalizidisha matatizo badala ya kutoa suluhu.
Mgogoro wa kifedha wa Asia Mashariki bila shaka uliweza kuepukika. Uzoefu umeonyesha kuwa masoko ya fedha na mtiririko wa mtaji haufanyi kazi kama nadharia kuu zinavyodai.
Kwa hivyo, itikadi za kifedha na ushawishi wake kwa nadharia na sera za kiuchumi zilificha uelewa wa uhalisia zaidi wa jinsi masoko yanavyofanya kazi kihalisi na uwezo wa kuendeleza sera mbadala za kisayansi na zinazofaa zaidi.
Historia haijirudii kabisa. Lakini uundaji sera bora zaidi wa kuepusha na kufufua mgogoro wa kifedha utaibuka tu kutokana na uchanganuzi wenye maarifa zaidi, wenye msingi wa kihistoria.
Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260119093509) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
