NYERI, Kenya, Januari 21 (IPS) – Kwa miaka ishirini iliyopita, Sarah Nyaga, mkulima mdogo kutoka Kaunti ya Embu katikati mwa Kenya, amekuwa akilima kahawa. Kama ilivyo kwa wengi kote nchini Kenya, anategemea soko la nje. Asilimia kubwa ya kahawa ya Kenya inaishia ndani ya soko la Umoja wa Ulaya, lakini sheria mpya inatishia kutatiza kile ambacho kimekuwa chanzo cha mapato kwa maelfu ya wakulima kama Nyaga.
Kama Udhibiti wa Ukataji miti wa Umoja wa Ulaya (EUDR) inaanza, wakulima wadogo wa kahawa nchini Kenya wanakabiliwa na tishio la kuwepo. EUDR ni sheria mpya iliyopitishwa na Umoja wa Ulaya kuzuia uagizaji na uuzaji wa bidhaa zinazohusishwa na ukataji miti na uharibifu wa misitu. Inalenga bidhaa saba muhimu, kati yao ng’ombe, kakao, kahawa, mafuta ya mawese, soya, mbao, na mpira.
Na ingawa wakulima wadogo kama Nyaga wana miezi sita ya ziada ya kufuata EUDR, wengi hawajui kuwepo kwake.
Wakulima wako vijijini, na wengi hawana mtandao. Wanategemea vyombo vya habari vya kienyeji kwa habari, na wengi hawajawahi kusikia kuhusu EUDR. Maafisa wa serikali na vyama vya ushirika ambao wamepewa jukumu la kuuvunja wamefanya kidogo sana,” alisema Nyaga.
Peter Maina, mkulima katika kaunti ya Nyeri, anasema, “Lugha ya EUDR ni ya kitaalamu sana kwa mkulima asiyejua kusoma na kuandika kuielewa.”
“Watu pekee ambao wanaonekana kuelewa EUDR ni maafisa wa Wizara ya Kilimo jijini Nairobi. Kwa mkulima wa kawaida, ni biashara kama kawaida, na wengi hawaelewi madhara ya kutofuata kanuni hizi,” Maina alisema.
Changamoto za Kiteknolojia
Kote katika kanda za kilimo cha kahawa nchini Kenya, wakulima, vyama vya ushirika, na wauzaji kahawa nje wanahofia kupoteza soko la EU kwa kushindwa kuzingatia sera ya EUDR. Kulingana na George Watene kutoka Jukwaa la Kahawa Ulimwenguniufikiaji usiotosha wa miundombinu na usaidizi wa kiufundi ni kikwazo kikubwa kwa kufuata EUDR kwa wakulima wengi.
“Wakulima wana ufikiaji mdogo wa rasilimali muhimu za teknolojia ya habari na mawasiliano (ICT), kama vile intaneti ya kuaminika na zana zinazofaa za kidijitali kama simu mahiri. Hii inadhoofisha uwezo wa kutekeleza mifumo ya ufuatiliaji kwa ufanisi,” alisema Watene.
Watene anasema wakulima wengi wa kahawa wanakabiliwa na matatizo ya vifaa na kiufundi yanayotokana na mahitaji ya ramani ya kina ya eneo la kijiografia, hasa ramani ya poligoni.
“Sharti hili ni changamoto kukidhi sio tu kwa wakulima wadogo lakini pia kwa vyama vya ushirika na mashamba ambayo yanaweza kukosa rasilimali muhimu na uwezo wa kiufundi,” alisema.
Wauzaji nje wa kahawa wanatakiwa kuandikisha taarifa ya uchunguzi ikitangaza kuwa bidhaa zao hazina ukataji miti, ambayo ina maana kwamba wakulima lazima watoe data ya kibinafsi ili kuwasaidia wafanyabiashara kukamilisha taarifa hii. Baadhi ya wakulima wana wasiwasi kuhusu usalama wa data zao.
EUDR inahitaji wakulima kutoa viwianishi kamili vya GPS kwa mashamba yao ya kahawa. Hii inaruhusu wadhibiti wa Umoja wa Ulaya kuangalia picha za satelaiti na kubaini kama ukataji miti au uharibifu wa ardhi ulitokea.
“Kushiriki data ni muhimu kwa kufuata EUDR na kudumisha ufikiaji wa soko la EU, lakini data lazima ikusanywe na kutumiwa kwa uwajibikaji, kwa ulinzi wa kuzuia matumizi mabaya na kulinda haki za wakulima,” Watene alisema.
Hatari ya Kupoteza Mapato
Bruno Linyuri, Mkurugenzi Mkuu wa Mamlaka ya Kilimo na Chakula ya Kenyainasema kuwa hadi sasa ni asilimia 30 pekee ya mashamba ya kahawa ya kitaifa yamechorwa kijiografia katika 16 kati ya mikoa 33 inayolima kahawa nchini Kenya. Hii ina maana kwamba ni Hekta 32,688 tu kati ya Ha 109,384 za mashamba ya kahawa zimekidhi kanuni za EUDR.
Felix Mutwiri, mkuu wa Kurugenzi ya kahawa ya Kenya, aliiambia IPS kuwa timu ya wakala mbalimbali juu ya uzingatiaji sheria imeundwa ili kuhakikisha uzingatiaji. Alisema kuwa Kenya ina nia ya kusalia kuwa msafirishaji mkuu wa kahawa katika Soko la EU.
“Serikali tayari imeunda dhana ya kutekeleza kanuni. Ili kuwasaidia wakulima kuzingatia, tumeanzisha mipango ya ramani ya Geolocation na mafunzo kuhusu mahitaji ya EUDR kwa wakulima wadogo,” alisema Mutwiri.
Wakulima wadogo wanazalisha takriban asilimia 70 ya kahawa ya Kenya. Kuna wastani wa wakulima wadogo 800,000 wa kahawa na zaidi ya mashamba 2,500 ya kahawa yanayofanya kazi chini ya baadhi ya vyama 500 vya ushirika.
Kwa wastani wa wafanyikazi wa nyumbani milioni 1.5, sekta ya kahawa nchini Kenya inajumuisha asilimia 30 ya wafanyikazi wa kilimo. Soko la kahawa la Kenya linatarajiwa kufikia dola bilioni 2.4 kufikia 2033. Kenya inaweza kupoteza wastani wa KES 90 bilioni (USD 695 m) katika mapato ya mauzo ya nje kwa miaka mitano kwa kutofuata EUDR.
Kulingana na Linyuri, EU inanunua asilimia 60 ya mauzo ya kahawa nchini Kenya. Mnamo 2024, Kenya iliuza nje tani 53,519 za kahawa yenye thamani inayokadiriwa ya KES 38.4 bilioni (USD 296.8m). Mwaka 2025, uzalishaji wa kahawa nchini ulipanda kwa asilimia 13 hadi magunia 850,000 (tani 51,000), mauzo ya nje yakiongezeka kwa asilimia 10 hadi magunia 840,000 (tani 50,400).
Linyuri anasema EUDR sio tu kuhusu kahawa na bidhaa nyingine, lakini pia kuhusu kulinda mazingira
“Tuna tatizo la watu wanaofyeka misitu ili kupanda kahawa na mazao mengine, na sera hii itatusaidia kukabiliana na hili,’’ alisema Linyuri.
Aliongeza, “Kama tutaendelea kuharibu mazingira kwa ukataji miti, itafika wakati wakulima watakosa pa kulima kwa sababu ardhi yetu itakuwa jangwa, EUDR ipo kwa ajili ya kutusaidia kutunza heshima na kulinda mazingira yetu.
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260121092603) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
