Tunapoanza mwaka 2026, Watanzania wengi tayari wameweka maazimio ya kifedha kama vile kuongeza akiba, kupunguza madeni, kuanzisha biashara au kuwekeza. Hata hivyo, uzoefu unaonyesha ukweli mmoja mchungu kwamba, maazimio mengi hayadumu zaidi ya miezi michache ya mwanzo wa mwaka.
Tatizo si kukosa nia, bali kukosa nidhamu ya fedha na mpangilio. Lakini kama unataka mwaka huu kuwa tofauti na miaka iliyopita, unapaswa kuhamia kutoka maazimio hadi matokeo halisi yanayoonekana katika maisha yetu ya kila siku.
Nidhamu ya fedha huanza na uwazi na ubora wa malengo. Watu wengi hujiwekea malengo yasiyoeleweka kama nataka kuongeza akiba zaidi au nataka kuongeza kipato changu. Maneno haya ni mazuri, lakini hayatoi mwelekeo wa utekelezaji.
Njia ya vitendo ni kuweka malengo mahususi kama vile kutaja kwa kumaanisha kiasi cha akiba kila mwezi, madeni gani yaanze kulipwa kwanza, na matumizi yapi yapunguzwe. Katika mazingira ambayo gharama za maisha zinaendelea kupanda, nidhamu ya fedha si hiari; ni lazima kwa ustawi wa kifedha.
Changamoto kubwa kwa wengi ni matumizi madogo madogo yasiyokuwa kwenye bajeti. Mfano mzuri ni gharama za usafiri zisizokua na mpangilio maalumu, miamala ya simu, na manunuzi ya ghafla nje ya bajeti (impuse purchase) huonekana kuwa ndogo, lakini kwa pamoja hupunguza kipato bila kutambuliwa.
Nidhamu ya vitendo inahitaji kufuatilia matumizi yote kwa uaminifu, hata yale yanayoonekana hayana uzito sana. Meli kubwa huweza kuzama kwa sababu ya matundu madogo madogo yanayoweza kuingiza maji na hatimaye baada ya muda meli huanza kuzama.
Ndivyo ilivyo kwa mtu anayefanya matumizi madogo madogo nje ya bajeti. Uwe na hakika kwamba matumizi yoyote yale ambayo hayawezi yanafanyika nje ya bajeti, hayawezi kudhibitiwa, na tusipoyadhibiti basi ni swala la muda tu, kwamba matatizo ya kifedha huwa dhahiri.
Tatizo lingine ni tabia ya kuweka akiba kinachobaki baada ya matumizi. Mara nyingi hakibaki chochote. Nidhamu ya kweli hubadili mtazamo huu: weka akiba kwanza, kisha panga matumizi kwa kilichobaki. Iwe kipato ni kikubwa au kidogo, uthabiti wa kuweka akiba kwanza hujenga tabia chanya na usalama wa baadaye.
Usimamizi wa madeni nao ni muhimu. Kukopa ni jambo la kawaida na wakati mwingine tunalazimika, lakini kukopa bila mpango hugeuza kipato cha baadaye kuwa mzigo. Tunapoanza 2026, kila mtu au kila familia inapaswa kutathmini madeni yao kwa uaminifu, na hatimaye kupunguza mikopo yenye riba kubwa, na kuepuka kukopa kwa matumizi ya kawaida.
Ili kufanikisha mabadiliko haya, kila mtu anapaswa kujitathmini binafsi na kukubali hali yake halisi ya kifedha bila kujidanganya. Nidhamu hujengwa kwa maamuzi madogo yanayorudiwa kila siku, na wala si kwa hatua kubwa za mara moja.
Hata marekebisho madogo ya matumizi yanaweza kuleta tofauti kubwa endapo utakua na nidhamu ya kifedha. Mwaka 2026 unatoa fursa mpya ya kuanza upya kwa misingi imara, kwa kujifunza kutokana na makosa ya nyuma na kuchukua hatua za vitendo.
Nidhamu ya fedha inapopewa kipaumbele, huleta utulivu wa mawazo, heshima binafsi, na uhakika wa maisha ya baadaye kwa mtu, familia, na jamii kwa ujumla
Nidhamu ya fedha si mateso bali ni kuchagua kwa makusudi. Ni kusema hapana leo ili kupata amani ya kesho. Mafanikio ya kifedha hayaji kwa ahadi za Januari pekee, bali kwa nidhamu ya kila siku inayodumishwa mwaka mzima. 2026 inaweza kuwa tofauti kama maazimio yatageuzwa kuwa vitendo endelevu.
