António Guterres alikuwa akihutubia mjadala wa wazi wa ngazi ya juu wa Umoja wa Mataifa Baraza la Usalama iliyoitishwa na Somalia, ambayo inashikilia urais wa Baraza kwa Januari.
Majadiliano hayo yanakuja huku mizozo ikiongezeka, mivutano ya kimataifa ikiongezeka, na imani katika taasisi na sheria za kimataifa inafifia – hata kama Umoja wa Mataifa unaadhimisha miaka 80 tangu kupitishwa kwa Mkataba wake wa kuanzisha, ambao uliweka kanuni zinazokusudiwa kuzuia vita na kupunguza mateso.
“Utawala wa sheria ni msingi wa amani na usalama duniani,” Bwana Guterres alisemaakiiita “moyo unaopiga” wa Mkataba wa Umoja wa Mataifa.
Kwa miongo minane, alisema, Mkataba, pamoja na Azimio la Kimataifa la Haki za BinadamuMikataba ya Geneva na vyombo vingine vya msingi vya kisheria, vimesaidia wanadamu kuepuka vita vingine vya dunia na kupunguza idadi ya migogoro isiyohesabika.
Ukiukaji wa wazi
Lakini Katibu Mkuu alionya kwamba ahadi za sheria za kimataifa zinazidi kupuuzwa.
“Ulimwenguni kote, utawala wa sheria unabadilishwa na sheria ya msitu,” alisema, akiashiria kile alichokieleza kuwa ni ukiukwaji wa wazi wa Mkataba wa Umoja wa Mataifa na sheria za kimataifa, ikiwa ni pamoja na matumizi haramu ya nguvu, mashambulizi dhidi ya miundombinu ya kiraia, ukiukwaji wa haki za binadamu na kunyimwa misaada ya kibinadamu ya kuokoa maisha.
Kutoka Gaza hadi Ukraine na kwingineko, alisema, utawala wa sheria unachukuliwa kama “menyu ya à la carte,” huku Mataifa yakichagua sheria za kufuata. Ukiukaji kama huo, alionya, unaweka mifano hatari, unahimiza kutokujali na kuondoa uaminifu kati ya mataifa.
Njia ya kuokoa maisha na mlinzi
Kwa nchi ndogo na zisizo na nguvu, haswa zile zilizoathiriwa na ukosefu wa usawa wa kihistoria na urithi wa ukoloni, sheria za kimataifa ni “njia ya maisha inayoahidi kutendewa sawa, uhuru, utu na haki,” Bw. Guterres alisema.
“Kwa nchi zenye nguvu, ni njia ya ulinzi inayofafanua kile kinachokubalika – na kisichokubalika, wakati wa kutokubaliana, migawanyiko na migogoro ya moja kwa moja,” aliongeza.
Alisisitiza wajibu wa kipekee wa Baraza la Usalama, chombo pekee chenye mamlaka yenye mamlaka ya Mkataba wa kupitisha maamuzi yanayofunga Nchi Wanachama wote na kuidhinisha matumizi ya nguvu chini ya sheria za kimataifa.
“Wajibu wake ni wa umoja. Wajibu wake ni wa wote,” alisema.
Vipaumbele vya hatua
Akiangalia mbele, mkuu huyo wa Umoja wa Mataifa alitaja maeneo matatu ya kipaumbele kwa ajili ya kuchukuliwa hatua.
Kwanza, alizitaka nchi kuheshimu ahadi walizotoa chini ya Mkataba huo, ikiwa ni pamoja na kutatua migogoro kwa amani, kulinda haki za binadamu na kuheshimu usawa huru wa Nchi.
Pili, alitoa wito wa matumizi ya zana za amani kusuluhisha mizozo – mazungumzo, upatanishi na usuluhishi wa mahakama, pamoja na ushirikiano wenye nguvu na mashirika ya kikanda – na uwekezaji zaidi katika maendeleo ili kushughulikia sababu kuu za ukosefu wa usawa na kutengwa.
Tatu, alisisitiza haja ya kuwa na mashauri ya haki na huru ya kimahakama. Alihimiza kuegemea zaidi kwa mahakama na mahakama huru, zikiwemo Mahakama ya Kimataifa ya Haki (ICJ) na usaidizi mkubwa zaidi kwa haki ya kimataifa ya jinai.
“Hakuwezi kuwa na amani endelevu au ya haki bila uwajibikaji,” Bw. Guterres alisema. “Utawala wa sheria lazima utawale.”
