KABUL, Januari 28 (IPS) – Wanawake vijana katika mji mkuu wa Afghanistan, Kabul, wanajaribu mikono yao katika kazi wasiyoifahamu ya kudarizi, ushonaji na kubuni shanga katika maduka ya soko. Wengi walipaswa kuwa wamekaa kwenye madawati wakiandika programu ya kompyuta au kuripoti habari, nyanja walizozifundisha.
Tangu kurejea kwa Taliban madarakani mwaka wa 2021, wanawake wenye elimu ya juu wameondolewa kwenye nyadhifa zao rasmi na kufungiwa nje ya wafanyakazi wengi rasmi, na kuwalazimu kuchukua kazi zisizohusiana na uwanja wao wa mafunzo ili kukabiliana na matatizo ya kiuchumi na kuepuka mkazo wa kiakili wa ukosefu wa ajira.
Fursa za kitaaluma kwa wanawake zimepunguzwa sana. Takriban wanawake wote wamezuiwa kufanya kazi katika ofisi, vyombo vya habari, na nyanja zingine zinazohusiana na elimu yao.
Lida, (jina bandia) mhitimu wa sayansi ya kompyuta, hapo awali alipata mshahara mzuri kama afisa wa IT katika Wizara ya Uchumi, kazi aliyofanya kwa zaidi ya miaka sita. Sasa anaishi kusini mashariki mwa Kabul, akifanya kazi kama cherehani na anaendesha duka dogo. Mumewe marehemu, ambaye alifanya kazi katika Wizara ya Maendeleo Vijijini, aliuawa katika shambulio la bomu mjini Kabul miaka kumi iliyopita.
Lida sasa anaishi nyumba moja na familia ya kaka yake pamoja na watoto wake watano, na anasema yuko katika hali mbaya ya kifedha. Ili kujikimu kimaisha, amemtuma mwanawe mmoja kwenda kuuza mifuko ya plastiki mitaani. Mwanawe mdogo bado yuko shuleni. Elimu ya bintiye imesitishwa kufuatia amri za Taliban.
“Wakati Taliban waliporejea madarakani nililazimishwa kuacha kazi yangu, anasema Lida, “na sijaweza kupata yoyote katika taaluma yangu katika miaka minne iliyopita na kwa hiyo, sikuwa na chaguo ila kufanya kazi kama muuza duka”.
Wanawake wengi ni wakimiminika katika sekta isiyo rasmi ya Kabullakini inatoa fursa chache, kuwaingiza kwenye madukaambayo huuza tu nguo za wanawake na vipodozi, kuwahudumia wateja hasa wa kike.
Taliban haitoi moja kwa moja vibali vya kazi kwa wanawake kuendesha maduka. Badala yake, mwanafamilia wa kiume au mwanamume mwingine lazima kwanza apate kibali cha kufanya kazi cha duka. Ni hapo tu ndipo wanawake wanaweza kufanya kazi katika duka kama wauzaji au wasaidizi, wakipokea mshahara au kamisheni kulingana na mpango uliokubaliwa.
“Kufanya kazi katika warsha ya ushonaji ni ngumu sana na inakatisha tamaa”, Lida analalamika na kuongeza, “Laiti ningeweza kufanya kazi katika duka la kompyuta, ambalo linahusiana na uwanja wangu wa masomo”.
Mursal, (jina bandia) 27, mhitimu wa uandishi wa habari, amekabiliwa na hali kama hiyo. Alifanya kazi kama mwandishi kwa miaka minane katika vyombo mbalimbali vya habari na, kabla ya Taliban kurejea, aliajiriwa katika shirika la kutetea waandishi wa habari, ambapo alifurahia mapato na manufaa mazuri.
Mursal, kama dazeni za wanawake wengine waliosoma, amekuwa muuza duka. Vyombo vya habari vya kibinafsi havina uwezo wa kutosha wa kuchukua wanawake wengi, hivyo badala ya kuripoti habari, sasa anauza nguo na bidhaa za asili za Afghanistan zinazolenga wanawake.
Akielezea kufadhaika kwake Mursal alisema awali alihisi “kutothaminiwa sana”. “Watu walikuwa wakitupa macho ya ajabu na, mbali na hayo, familia yangu haikufurahishwa sana na kazi niliyokuwa nikifanya”. Sio kawaida kwa wanawake kuendesha maduka nchini Afghanistan,
Mursal anauza nguo za wanawake kusini magharibi mwa Kabul, ambako anaishi na wazazi wake, wote wafanyakazi wa zamani wa serikali ambao sasa hawana ajira.
“Nina dada sita na kaka mmoja”, anasema Mursal, na kuongeza, “Siwezi kuolewa hadi wasimame kwa miguu yao, kwa sababu ninawajibika kwa wote”. Kaka yake ana miaka kumi tu. Mursal hutengeneza takriban maelfu ya Waafghani (euro 127) kwa mwezi kuuza kwenye duka, jambo ambalo halitoshi kwa familia kujikimu.
Hata hivyo, polisi wa maadili wa Taliban hawawapi wanawake nafasi yoyote ya kupumua chini ya hali mbaya ya kazi inayoongezeka. Kwa mujibu wa Mursal, maofisa wa Wizara ya Kukuza Uadilifu na Kinga ya Makamu hutembelea maduka yao mara tatu kwa wiki ili kutekeleza sheria ya siku nzima inayowataka kuvaa barakoa, jambo ambalo wanaona linawasumbua. Pia wanalazimika kuficha au kuondoa picha kwenye nguo za kulala za wanawake.
“Ikiwa nguo za kulala zimefichwa, wateja wangejuaje ni zipi au nini cha kununua?” Anaonyesha.
Uasi katika uso wa shida
Wakati wanawake wakiteseka kutokana na uwezekano wa miaka mingi ya juhudi za kimasomo kupotea, hata hivyo wamegeuza hali yao kama wauza maduka kuwa aina ya upinzani dhidi ya ukiukaji wa haki zao za Taliban.
Wakilazimika kuendesha maduka ili kusaidia familia zao, wanaweza kufurahi kupata mapato kidogo, lakini maumivu yao ya kina huja kwa kujua kwamba ujuzi na ndoto zao katika taaluma zao walizozichagua hubakia bila kutumika.
Bado, ni ushahidi wa ustahimilivu wao katika uso wa vikwazo vikali vilivyowekwa na Taliban kwamba wamechukua kazi zisizohitajika mara nyingi katika sekta isiyo rasmi ili tu kuishi na kusaidia familia zao.
Kuhama si tu kuhusu kutafuta riziki; ni upinzani wa kimya kimya. Kwa kuchukua majukumu haya, wanawake wa Afghanistan wanatuma ishara wazi kwamba hawatakaa kimya na kupigwa picha kutoka kwa jamii.
Hata wakati milango imefungwa kwao katika taaluma zao, wanatafuta njia za kukaa hai, kuchangia, na kuleta mabadiliko. Wanaonyesha kwamba hata dirisha dogo la fursa linaweza kubadilishwa kuwa ushiriki wa maana, na kuthibitisha kuwa wanawake wa Afghanistan wataendelea kupigania haki zao kwa njia yoyote wanayoweza.
Uthabiti wao ni ukumbusho kwamba vikwazo vya Taliban vinaweza kupunguza fursa, lakini hawawezi kufuta tamaa au azma yao ya kuleta mabadiliko.
Kwa kuchukua kazi hizi, wanahakikisha uwepo wao unaonekana katika jamii na kusimama imara mbele ya Taliban, ambao wanajaribu kuwafuta kutoka kwa maisha ya umma. Wanawake wa Afghanistan wanakataa kukaa kimya. Wanaweka wazi wanawake wa Afghanistan hawatatoweka, wanasisitiza kuonekana, kusikilizwa na kuhesabiwa.
© Inter Press Service (20260128134649) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
