UMOJA WA MATAIFA, Februari 11 (IPS) – Tangu makubaliano ya kusitisha mapigano kati ya Israel na Hamas mwezi Oktoba mwaka jana, hali ya kibinadamu huko Gaza imeboreka – lakini mashirika ya misaada yanaonya kuwa maendeleo ni tete sana. Uhaba mkubwa wa huduma za matibabu zinazookoa maisha na usaidizi wa kisaikolojia unaendelea, njaa bado imeenea, huku usaidizi wa fedha wenye masharti kama kikwazo kikuu cha kuzuia uhaba wa chakula kamili, wakati mashambulizi ya Israeli yanaendelea kudhoofisha utulivu na juhudi za kibinadamu.
Akihutubia Kikao cha Ufunguzi wa 2026 cha Kamati ya Utekelezaji wa Haki Zisizozuilika za Watu wa Palestina, Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa (UN) António Guterres alionya juu ya udharura wa hali ya sasa huko Gaza.
“Tunaingia mwaka wa 2026 saa ikiyoyoma zaidi kuliko hapo awali. Je, mwaka ujao utapinda kuelekea amani-au utaingia kwenye dimbwi la kukata tamaa?” Guterres alisema.
Guterres alizitaka pande zote kutekeleza kikamilifu makubaliano ya kusitisha mapigano, kujizuia kwa kiwango cha juu, na kuzingatia sheria za kimataifa na maazimio ya Umoja wa Mataifa, huku akitoa wito wa kufikishwa kwa haraka na bila vikwazo vya misaada ya kibinadamu, hasa kupitia kivuko cha Rafah, ambapo wafanyakazi wa misaada wanakabiliwa na vikwazo vikali zaidi. Pia alilaani kusimamishwa kwa NGOs za kimataifa, akieleza kuwa “kunakiuka kanuni za kibinadamu, kunadhoofisha maendeleo duni, na kuzidisha mateso ya raia,” akiongeza kuwa makazi, chakula, vifaa vya elimu, na mahitaji mengine ya kimsingi lazima yawafikie wale wanaohitaji.
Katika miezi ya hivi karibuni, hali ya usalama wa chakula huko Gaza imeonyesha kuimarika, ingawa sio sawa. Tangu usitishaji mapigano uanze kutekelezwa, Shirika la Mpango wa Chakula Duniani (WFP) na Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Watoto (UNICEF) wameleta zaidi ya lori 10,000 za misaada huko Gaza, ikiwa ni takriban asilimia 80 ya mizigo yote ya kibinadamu. Kwa hili, enclave iliweza kuepuka mwanzo wa njaa.
Naibu mkurugenzi mtendaji wa WFP Carl Skau alibainisha kwamba familia nyingi alizokutana nazo “zilikuwa zikila angalau mara moja kwa siku”, na baadhi hata zilisimamia milo miwili. Bidhaa za kibiashara kama vile mboga, matunda, kuku na mayai polepole zimerejea katika masoko ya ndani, wakati usambazaji wa vifaa vya kujiburudisha umesaidia watoto kukabiliana na athari ya kisaikolojia ya zaidi ya miaka miwili ya migogoro.
Hata hivyo, maendeleo bado ni tete. Tathmini ya hivi karibuni ya Ainisho ya Awamu ya Usalama wa Chakula (IPC) inakadiria kuwa takriban asilimia 77 ya wakazi wa Gaza wanaendelea kukabiliwa na uhaba wa chakula wa kiwango cha mgogoro (IPC Awamu ya 3), huku takriban watu 100,000 wakikabiliwa na hali mbaya (IPC Awamu ya 5). Zaidi ya hayo, vyakula vingi vya lishe vinavyopatikana katika masoko vinasalia kuwa nje ya uwezo wa kifedha kwa raia, na kuacha idadi kubwa ya kaya zinategemea sana msaada wa chakula cha kibinadamu.
Kwa familia zilizo hatarini zaidi za Gaza, usaidizi wa pesa wenye masharti bado ni muhimu katika kupata chakula. Kulingana na Shirika la Chakula na Kilimo (FAO), zaidi ya kaya 3,200 za kilimo kwa sasa zinasaidiwa kupitia programu za fedha za FAO, ambazo pia zinawezesha zaidi ya wakulima 1,200 kuendelea na uzalishaji wa mazao na kusaidia zaidi ya wafugaji 2,000 kulinda mifugo yao.
Masoko yanapoimarika hatua kwa hatua, wahusika wa misaada ya kibinadamu wanatafuta kubadilisha mbinu zao kwa ajili ya ile inayoweka kipaumbele katika kujenga uwezo wa kujitosheleza. WFP imeashiria lengo lake la mpito kwa usaidizi wa fedha huku hali ya soko ikiboreka, kubadilisha juhudi za dharura kurejesha uzalishaji wa chakula wa ndani na mifumo ya kiuchumi ili kuruhusu familia zilizo katika mazingira magumu kuweza kumudu chakula. Hata hivyo, juhudi hizi zingehitaji ongezeko kubwa la ufadhili, juhudi zilizoratibiwa kati ya jumuiya ya kimataifa, na mtiririko huru wa misaada.
Wakati huo huo, Ofisi ya Kamishna Mkuu wa Haki za Binadamu wa Umoja wa Mataifa (OHCHR) inaripoti kuwa Wapalestina wanaendelea kukabiliwa na ukosefu wa usalama ulioenea, unaosababishwa na mashambulizi ya mara kwa mara dhidi ya raia na miundombinu muhimu. Mnamo Februari 5, Ofisi ya Uratibu wa Masuala ya Kibinadamu (OCHA) ilitoa ripoti ya hali ya kibinadamu iliyoandika ongezeko kubwa la mashambulizi ya anga, makombora, milio ya risasi na vifo kati ya Januari 30 na Februari 5 ikilinganishwa na wiki zilizopita. Kwa mujibu wa Wizara ya Afya ya Gaza, Wapalestina wasiopungua 82 waliuawa na 162 kujeruhiwa katika kipindi hicho, wakiwemo watoto na wahudumu wa afya, sambamba na uharibifu mkubwa wa miundombinu ya kiraia.
Ikisisitiza zaidi hatari zinazowakabili wafanyakazi wa misaada, Shirikisho la Kimataifa la Mashirika ya Msalaba Mwekundu na Hilali Nyekundu liliripoti Februari 4 kwamba mhudumu wa afya aliuawa wakati akitoa msaada katika eneo la Mawasi. Siku hiyo hiyo, OCHA ilikariri kwamba raia na wafanyakazi wa kibinadamu “lazima kamwe kulengwa au kutumiwa kulinda shughuli za kijeshi,” ikisisitiza kwamba watoto na wafanyakazi wa misaada wanapewa ulinzi maalum chini ya sheria ya kimataifa ya kibinadamu.
Umoja wa Mataifa pia umesisitiza kuwa hali ya maisha bado ni mbaya kwa jamii zilizohamishwa kote Gaza. Mnamo Februari 3, ukosefu mkubwa wa usalama katika maeneo ya Al Mahatta na Sanafour katika Jiji la Gaza ulilazimisha takriban familia 40 kukimbia makazi yao, na familia 10 pekee ziliweza kurejea asubuhi iliyofuata. Takwimu za Umoja wa Mataifa zinaonyesha kuwa “vikwazo vya uwezo na ufadhili” vina usaidizi mdogo wa kibinadamu kwa takriban asilimia 40 tu ya maeneo 970 yaliyosalia ya watu waliokimbia makazi yao katika Gaza.
Mahitaji ya huduma ya afya vile vile ni makubwa, kwani kuongezeka kwa kasi kwa majeraha na magonjwa kunachangiwa na kukaribia kuporomoka kwa mfumo wa afya wa Gaza. Kulingana na Jonathan Fowler, Meneja Mwandamizi wa Mawasiliano wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Misaada na Kazi kwa Wakimbizi wa Kipalestina katika Mashariki ya Karibu (UNRWA), shirika hilo hapo awali lilikuwa na kliniki 22 zinazohudumu katika ukanda wa Gaza kabla ya vita, ambavyo sasa vimepungua hadi sita pekee.
“Hiyo inafanya kuwa ngumu sana kufanya kazi yetu na maeneo yetu mengi yameharibiwa sana au kwa kweli kuharibiwa kabisa,” Fowler alisema. “Zaidi ya hayo, tunasalia kupigwa marufuku na mamlaka ya Israeli kuleta vifaa vyetu.” Licha ya vikwazo vingi vya upatikanaji na usalama, UNRWA inalenga kusaidia takriban wagonjwa 15,000 kila siku, ikisisitiza kiwango cha mahitaji ya matibabu ambayo hayajafikiwa katika maeneo yaliyo hatarini zaidi.
Zaidi ya hayo, OHCHR imeandika ongezeko kubwa la visa vya unyanyasaji na unyanyasaji dhidi ya Wapalestina waliofurushwa na vikosi vya jeshi la Israeli, haswa kwenye kivuko kipya cha mpaka cha Rafah. Kufikia Februari 5, Wapalestina wanaorejea kupitia kivuko kwa siku tatu mfululizo wameripoti mifumo thabiti ya “matendo mabaya, unyanyasaji na udhalilishaji”.
Kulingana na shuhuda zilizokusanywa na shirika hilo, waliorejea walisindikizwa kutoka kwenye vivuko hadi kwenye vituo vya ukaguzi vya kijeshi, ambapo baadhi walifungwa pingu, kufungwa macho, kutishwa na kutishwa. Wengine waliripotiwa kupekuliwa mara kwa mara, kunyang’anywa mali zao za kibinafsi na pesa, na kukabiliwa na unyanyasaji wa kimwili na kuhojiwa kwa kudhalilisha. Watu kadhaa pia walinyimwa huduma ya matibabu na bafu, huku wengine wakilazimika kukojoa hadharani.
OHCHR pia iliandika madai kwamba waliorejea walipewa pesa za kurejea Misri kabisa au kushinikizwa kuwa watoa habari kwa jeshi la Israeli.
“Jumuiya ya kimataifa ina jukumu la kuhakikisha kwamba hatua zote zinazoathiri Gaza zinafuata kikamilifu sheria za kimataifa na kuheshimu kikamilifu haki za binadamu za Wapalestina,” Ajith Sunghay, mkuu wa Ofisi ya Haki za Kibinadamu ya Umoja wa Mataifa katika eneo la Palestina linalokaliwa kwa mabavu. “Baada ya miaka miwili ya uharibifu mkubwa, kuweza kurejea kwa familia zao na kile kilichosalia cha nyumba zao kwa usalama na heshima ndio kiwango cha chini kabisa.”
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260211104002) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
