Wakati mapigano makali yakiendelea kati ya washirika wa zamani wa Vikosi vya Wanajeshi vya Sudan na Vikosi vya Msaada wa Haraka vya kijeshi na washirika wao, Mfuko wa Watoto wa UN (UNICEF), alisema hivyo katika sehemu za Darfur Kaskazini zaidi ya nusu ya watoto wote wana utapiamlo.
Onyo hilo linafuatia kutolewa kwa data mpya kutoka IPC, mfumo wa ufuatiliaji wa usalama wa chakula duniani unaoungwa mkono na Umoja wa Mataifa, kutoka maeneo matatu huko – Um Baru na Kernoi na At Tine – inayoonyesha viwango vya “janga” vya utapiamlo.
“Njaa iliyokithiri na utapiamlo huja kwa watoto kwanza, wadogo zaidi, wadogo zaidi, walio hatarini zaidi,” msemaji wa UNICEF Ricardo Pires alisema. “Nchini Sudan, inaenea… Hawa ni watoto wa kati ya miezi sita na miaka mitano, na wanaishiwa na wakati.”
Kuenea kwa njaa
Shirika hilo la Umoja wa Mataifa lilisisitiza kuwa vizingiti vya njaa vimezidiwa katika maeneo ambayo hapo awali hayakufikiriwa kuwa hatarini, kama vile Um Baru na Kernoi.
Migogoro, kuhama kwa watu wengi, kuporomoka kwa huduma na kuzuiwa kwa ufikiaji ambao umezua tahadhari za njaa kwa maeneo haya upo “katika maeneo makubwa ya Sudan”, Bw. Pires alisisitiza.
“Ikiwa njaa inakaribia huko, inaweza kuchukua mahali popote,” alionya.
Bw. Pires pia alionya juu ya kuenea kwa magonjwa kama tishio zaidi kwa maisha ya watoto:
“Watoto hawa sio njaa tu; karibu nusu ya watoto wote wa At Tine walikuwa wagonjwa katika wiki mbili zilizopita. Homa, kuhara, magonjwa ya kupumua, chanjo kidogo, maji yasiyo salama na mfumo wa afya unaoporomoka unageuza magonjwa yanayotibika kuwa hukumu za kifo kwa watoto ambao tayari wana utapiamlo.”
Alitoa wito kwa dunia “kuacha kuangalia mbali” na watoto wa Sudan, akionya kwamba zaidi ya nusu ya vijana katika Um Baru wa Darfur Kaskazini “wanadhoofika tunapotazama”.
“Hiyo sio takwimu. Hao ni watoto wenye majina na mustakabali ambao wanaibiwa,” msemaji wa UNICEF alisema.
Takriban miaka mitatu tangu kuzuke kwa vita kati ya Jeshi la Sudan lililokuwa likishirikiana na Jeshi la Sudan (SAF) na Vikosi vya Msaada wa Haraka (RSF), watu milioni 13.6 wameyakimbia makazi yao, wakiwemo milioni 9.1 waliokimbia makazi yao ndani ya nchi hiyo.
Huduma ya afya chini ya mashambulizi
Dk Shible Sahbani, Shirika la Afya Duniani la Umoja wa Mataifa (WHO) mwakilishi wa Sudan, aliwaambia waandishi wa habari kwamba wakati waliokimbia makazi yao wanahitaji huduma ya “haraka”, mfumo wa afya “umeharibiwa na mashambulizi, hasara na uharibifu wa vifaa na vifaa, uhaba wa wafanyakazi wa afya na fedha za uendeshaji”.
Tangu kuanza kwa vita mwezi Aprili 2023, WHO imethibitisha mashambulizi 205 dhidi ya huduma za afya ambayo yamesababisha vifo vya watu 1,924 na majeruhi 529, Dk Sahbani alisema.
“Mashambulizi kama haya yananyima jamii huduma kwa miaka ijayo, yakizua hofu kwa wagonjwa na wafanyikazi wa afya na kuunda vizuizi visivyoweza kuepukika kwa matibabu ya kuokoa maisha,” aliongeza. Wakati huo huo, nchi inakabiliwa na milipuko ya magonjwa mengi, ikiwa ni pamoja na kipindupindu, malaria, dengue na surua.
Wakati WHO na washirika wanaunga mkono mwitikio wa milipuko hii, Dk. Sahbani alisisitiza juu ya hitaji la ufikiaji na ulinzi zaidi wa wafanyikazi wa afya na vituo, kulingana na sheria za kimataifa za kibinadamu.
“Wagonjwa na wahudumu wa afya hawapaswi kuhatarisha kifo wanapotafuta na kutoa huduma,” alisema. “Zaidi ya yote, tunatoa wito kwa amani…Amani imesubiriwa kwa muda mrefu kwa Sudan.”
Wito wake ulienda sambamba na ule wa Kamishna Mkuu wa Umoja wa Mataifa wa Haki za Kibinadamu Volker Türk, ambaye siku ya Jumatatu kwa mara nyingine tena alitoa tahadhari juu ya mzozo mbaya nchini Sudan, akitoa taarifa kwa Baraza la Haki za Binadamu huko Geneva kuhusu “janga la haki za binadamu linaloweza kuzuilika” lililotokea katika mji mkuu wa Darfur Kaskazini wa El Fasher mwezi Oktoba mwaka jana.
Maelfu ya watu waliuawa huko katika muda wa siku chache baada ya kuzingirwa kwa muda wa miezi 18 kwa jiji hilo, shuhuda nyingi zilizokusanywa na ofisi ya Bw. Türk zimeonyesha.
Kordofans inaweza kuwa ijayo
Hatari mpya ni uwezekano wa kurudiwa kwa dhuluma hizi katika eneo la Kordofan, alisema.
Akijibu maswali ya waandishi wa habari mjini Geneva kuhusu ushiriki wa nchi nyingine katika mzozo huo, msemaji wa Kamishna Mkuu, Ravina Shamdasani alisisitiza wasiwasi wake – “kama wanahusika moja kwa moja, iwe kuna mamluki kutoka nchi mbalimbali, iwe wanatoa silaha, kijasusi, ufadhili au msaada mwingine, iwe wanahusika katika mzozo wa Sudan.”
