Dar es Salaam. Katika dunia inayokabiliwa na changamoto za uhaba wa chakula na lishe duni, wataalamu wa afya na lishe wameendelea kuangazia ulaji wa wadudu kama suluhisho mbadala lenye manufaa makubwa kiafya.
Ingawa kwa baadhi ya jamii ulaji wa wadudu bado huonekana kuwa jambo geni, ukweli ni kwamba kwa muda mrefu wadudu wamekuwa sehemu ya lishe ya jamii nyingi barani Afrika, Asia na Amerika ya Kusini.
Kwa mujibu wa Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO), wadudu wanaoliwa wana mchango mkubwa katika lishe ya binadamu kwa kuwa ni chanzo kizuri cha protini, mafuta yenye afya, vitamini na madini muhimu. Ripoti mbalimbali za kisayansi zinaeleza kuwa wadudu wanaweza kusaidia kukabiliana na tatizo la upungufu wa virutubisho, hasa katika jamii zenye kipato cha chini.
Wadudu na virutubisho muhimu
Utafiti wa kisayansi unaonesha kuwa wadudu wengi wanaoliwa wana kiwango kikubwa cha protini inayohitajika kwa ujenzi wa misuli, ukuaji wa mwili na utengenezaji wa homoni.
Protini hii inatajwa kuwa na ubora unaokaribiana na ule wa nyama ya mifugo au samaki.Mbali na protini, wadudu pia wana mafuta yenye manufaa kwa afya ya moyo.
Baadhi ya mafuta hayo yanajulikana kusaidia kupunguza hatari ya magonjwa ya moyo na kusaidia usawa wa lehemu mwilini.
Wataalamu wa lishe wanasema mafuta yanayotokana na wadudu yanaweza kuwa mbadala mzuri wa mafuta yanayotokana na nyama nyekundu.
Aidha, wadudu wana madini muhimu kama chuma, zinki, kalsiamu na magnesiamu. Madini haya husaidia kuimarisha mifupa, kuongeza kinga ya mwili na kuzuia matatizo ya upungufu wa damu.
Baadhi ya wadudu pia hupatikana na vitamini za kundi la B ambazo ni muhimu kwa afya ya mfumo wa fahamu na uzalishaji wa nishati mwilini.
Utafiti uliochapishwa katika majarida ya kisayansi unaeleza kuwa gamba la nje la wadudu lina nyuzinyuzi asilia aina ya ‘chitin’, ambayo husaidia mmeng’enyo wa chakula na afya ya utumbo. Nyuzinyuzi hizi pia husaidia kupunguza hatari ya magonjwa yanayohusiana na mfumo wa mmeng’enyo wa chakula.
Wataalamu wa afya wanaeleza kuwa ulaji wa wadudu unaweza kusaidia katika kuimarisha kinga ya mwili kutokana na mchanganyiko wa vitamini, madini na viambata hai vinavyopatikana ndani yake.
Baadhi ya tafiti zinaonesha kuwa protini zinazopatikana kwenye wadudu zina uwezo wa kupunguza uvimbe mwilini na kusaidia kudhibiti kiwango cha sukari kwenye damu.
Kwa mujibu wa watafiti wa lishe, ulaji wa wadudu unaweza kuwa msaada mkubwa katika kukabiliana na tatizo la utapiamlo, hasa kwa watoto na wanawake wajawazito. Chuma kinachopatikana kwenye wadudu kinatajwa kuwa rahisi kufyonzwa na mwili, hivyo kusaidia kuzuia upungufu wa damu.
Aidha, wadudu wanatajwa kusaidia kuongeza nishati mwilini kutokana na mchanganyiko wa protini na mafuta yenye ubora.
Hii huwafanya kuwa chakula kinachofaa kwa watu wanaofanya kazi nzito au wanaohitaji nguvu nyingi katika shughuli zao za kila siku.
Mifano ya wadudu wanaoliwa
Katika jamii nyingi za Afrika Mashariki, kumbikumbi ni miongoni mwa wadudu wanaoliwa zaidi. Wadudu hawa wanajulikana kuwa na protini nyingi na madini muhimu yanayosaidia ukuaji wa mwili. Kumbikumbi hutumika kama chakula cha msimu na mara nyingi hukaushwa au kukaangwa.
Nzige na panzi nao ni wadudu wanaoliwa katika maeneo mbalimbali duniani. Wataalamu wa lishe wanasema wadudu hawa wana protini nyingi na kiwango kizuri cha zinki, ambayo husaidia kuimarisha kinga ya mwili na uponyaji wa majeraha.
Kuna pia wadudu kama nyenje ambao kwa sasa wameanza kutumika katika uzalishaji wa unga wa lishe katika baadhi ya nchi. Unga huu hutumika kutengeneza vyakula mbalimbali na unatajwa kuwa na virutubisho vingi vinavyofaa kwa afya ya binadamu.
Katika maeneo ya kusini mwa Afrika, viwavi aina ya mopane hutumika kama chakula muhimu. Tafiti zinaonesha kuwa viwavi hivi vina protini nyingi pamoja na madini yanayosaidia afya ya mifupa na misuli.
Aidha, lava wa mdudu wa mnazi wanajulikana kuwa na mafuta mengi yanayotoa nishati ya haraka kwa mwili.
Kwa kuzingatia ushahidi wa kisayansi na uzoefu wa jamii mbalimbali, ulaji wa wadudu unaonekana kuwa njia yenye tija ya kuboresha lishe na afya ya binadamu.
Wadudu wanatoa mchanganyiko wa virutubisho muhimu vinavyohitajika na mwili, huku pia wakitajwa kuwa rafiki wa mazingira na rahisi kuzalishwa.
Wataalamu wa afya wanahimiza jamii kutazama upya mtazamo wao kuhusu ulaji wa wadudu, wakisisitiza kuwa ni chakula salama na chenye faida nyingi iwapo kitaandaliwa kwa njia sahihi.
Katika dunia inayozidi kukabiliwa na changamoto za upatikanaji wa chakula, wadudu wanaweza kuwa sehemu ya suluhisho la lishe endelevu kwa kizazi cha sasa na kijacho.
