Dar es Salaam. Ugonjwa wa presha, unaojulikana pia kama shinikizo la damu, ni miongoni mwa magonjwa yanayojenga hatari kubwa kwa afya ya moyo na mishipa. Wataalamu wanasema kuwa presha ya juu mara nyingi haina dalili za haraka, hivyo wengi huishia kugundua wakiwa tayari wameshajikuta kwenye hatari kubwa ya mashambulizi ya moyo au kiharusi. Hata hivyo, kuna njia nyingi za kuukwepa ugonjwa huu ikiwa mtu atachukua hatua za mapema.
Miongoni mwa mambo muhimu zaidi ni lishe. Daktari wa moyo, Dk John Kamau, anasema: “Kula chakula chenye virutubishi, kuepuka vyakula vyenye chumvi nyingi, na kupunguza mafuta ya trans na mafuta mengi ni hatua za kwanza za kuzuia presha.”
Vyakula vyenye chumvi nyingi huongeza shinikizo la damu kwa sababu huongeza ujazo wa maji kwenye mishipa, na hivyo kushinikiza moyo kufanya kazi kwa nguvu zaidi.
Wataalamu wanashauri kuwa mtu anayependa chumvi azingatie kikombe kidogo cha chumvi kwa siku, au angalau kutumia viungo mbadala kama tangawizi, vitunguu na pilipili badala ya chumvi nyingi.
Matokeo ya tafiti mbalimbali yanaonyesha kuwa sigara na pombe vinaongeza shinikizo la damu na hatari ya magonjwa ya moyo.
“Kuvuta sigara au kunywa pombe kwa wingi huongeza mishipa kuvimba na kuharibu moyo. Wale wanaotumia sigara au pombe wanashika nafasi ya juu hatarini, ” anasema.
Mazoezi ni kinga yenye nguvu. Kufanya mazoezi ya kawaida ya dakika 30 kwa siku kama vile kutembea, kukimbia taratibu, kuendesha baiskeli au kufanya mazoezi ya aerobiki, husaidia kudhibiti uzito na kuimarisha moyo.
Tafiti zinaonyesha kuwa watu wanaofanya mazoezi mara kwa mara wanakuwa na shinikizo la damu la kawaida. Dk Kamau anasema:
“Mara nyingi, wagonjwa wanaopata presha ya juu wanasahau kuwa mwili unahitaji kusogea. Mazoezi madogo ya kila siku yanaweza kuokoa maisha.”
Uzito mkubwa ni mojawapo ya sababu kuu zinazochangia presha ya juu. Kuzidiwa na uzito kunalazimisha moyo kufanya kazi kwa nguvu zaidi, na hivyo kuongezeka shinikizo la damu.
Lishe yenye nyuzinyuzi nyingi na mazoezi ya kawaida husaidia kudumisha uzito mzuri.
Anashauri: “Kila kilo unachopunguza baada ya uzito unaoongezeka huongeza nafasi ya shinikizo la damu kushuka. Hatua ndogo zina matokeo makubwa kwa muda mrefu.”
Msongo wa mawazo ni sababu nyingine inayoweza kupelekea presha ya juu. Wataalamu wanapendekeza kutumia njia za kupunguza msongo kama vile kutafakari, yoga, kusikiliza muziki au kutembea nje.
“Msongo wa mawazo unaweza kuongeza homoni zinazoongezea shinikizo la damu. Kujifunza njia za kupumzika ni kinga yenye nguvu,” anaeleza Dk Kamau.
Angalia shinikizo la damu mara kwa mara
Kuangalia shinikizo la damu mara kwa mara ni muhimu sana, hasa kwa watu wanaojiamini kuwa wako salama. Shinikizo la damu linaweza kuwa juu hata bila dalili yoyote.
Wagonjwa wanaopima mara kwa mara wana nafasi kubwa ya kugundua mapema na kuchukua hatua.
Wataalamu wanashauri kila mtu kupima shinikizo la damu angalau mara moja kwa mwaka. Wale walioko kwenye hatari kubwa wanapaswa kufanya hivyo mara kwa mara.
Vyakula vyenye chumvi nyingi, sukari na mafuta huchangia shinikizo la damu. Wataalamu wanashauri kuzingatia chakula cha asili, kula matunda, mboga mboga na nafaka kamili.
Matunda kama vile embe, ndizi, machungwa, na mboga kama spinachi na sukuma wiki husaidia kudhibiti presha na kusaidia moyo.
Potasiamu ni muhimu kwa kudhibiti presha. Vyakula vyenye potasiamu kama vile parachichi, kunde, viazi na karoti husaidia kudhibiti shinikizo la damu kwa kudhibiti athari za chumvi mwilini. Pia, vyakula vyenye omega-3 kama samaki husaidia moyo kufanya kazi vizuri.
Wataalamu wanasema kuwa presha ya juu isiyodhibitiwa inaweza kusababisha kiharusi, ugonjwa wa moyo, kushindwa kwa figo, na matatizo ya macho.
Wagonjwa wanaopima mara kwa mara na kufuata ushauri wa daktari wanakuwa na nafasi kubwa ya kuishi maisha marefu na yenye afya.
“Kila hatua unayoichukua sasa kuimarisha moyo wako na kudhibiti presha ni uwekezaji wa maisha yako ya baadaye. Usisubiri uwe tayari, anza leo kuukwepa ugonjwa wa presha,’ anasema Dk Kamau.
