Siku sita tangu kuanza kwa vita vinavyohusisha Iran zimetoa taswira ya awali kuhusu ukubwa wa mashambulizi ya makombora na ndege zisizo na rubani yanayolenga mataifa ya Kiarabu ya Ghuba. Mashambulizi makubwa zaidi yameripotiwa kuelekezwa katika Umoja wa Falme za Kiarabu (UAE), Kuwait na Bahrain, huku UAE ikionyesha mafanikio makubwa katika kukabiliana nayo.
Ripoti ya mtandao wa habari wa Marekani ABC inaeleza kuwa “tangu Marekani na Israel walipoanzisha vita Jumamosi iliyopita na kumuua Kiongozi Mkuu wa Iran, Ali Khamenei, Iran imezindua maelfu ya ndege zisizo na rubani na makombora ya balistiki” kwenda maeneo mbalimbali.
Ripoti hiyo inaonya kuwa “mkakati mkuu wa Iran ni kusambaza hofu kuhusu uwezekano wa vita kupanuka, kwa matumaini kwamba washirika wa Marekani watatoa shinikizo la kutosha kusimamisha vita. Hata hivyo, tatizo ni kwamba mkakati wa kushambulia majirani unaweza pia kuleta athari kinyume na matarajio.”
Ellie Geranmayeh, Naibu Mkurugenzi wa Programu ya Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini katika Baraza la Ulaya la Mahusiano ya Kigeni (ECFR), amesema kuwa “Iran inaongeza gharama za kampeni ya kijeshi ya Marekani na kuigeuza kuwa ya kikanda tangu mwanzo, kama ilivyoahidi kufanya endapo Marekani ingeanzisha tena vita dhidi yake.”
Mchambuzi wa masuala ya kijeshi Brigedia Jenerali Khaled Al-Nasi amesema kuwa “Umoja wa Falme za Kiarabu ni nchi yenye nguvu zaidi, mafanikio zaidi na maendeleo zaidi katika eneo hilo, na kwa sababu hiyo leo ndiyo inayokabiliwa na shambulio kubwa zaidi kutoka Iran. Mashambulizi dhidi ya UAE yanaendelea, na idadi ya makombora na ndege zisizo na rubani imezidi 1,100.”
Katika siku ya sita ya vita, Wizara ya Ulinzi ya UAE ilitangaza kuwa imefanikiwa kuzuia makombora ya balistiki, makombora ya cruise na ndege zisizo na rubani za Iran. Wizara hiyo iliripoti kugundua makombora ya balistiki 196, ambapo 181 yalitunguliwa, 13 yaliangukia baharini na mawili yalidondokea ndani ya ardhi ya UAE.
Iliongeza kuwa mifumo ya ulinzi ya UAE “iligundua makombora manane ya cruise na kufanikiwa kuyatungua yote.” Kuhusu ndege zisizo na rubani, jumla ya 1,072 ziligunduliwa, ambapo 1,001 ziliharibiwa na 71 ziliangukia ndani ya ardhi ya nchi hiyo. Wizara hiyo ilithibitisha vifo vitatu na makumi ya majeruhi kutoka mataifa 18 tofauti.
Uchambuzi wa kamati ya AJC unaonyesha kuwa Umoja wa Falme za Kiarabu ndiyo nchi iliyolengwa zaidi na makombora ya Iran, ikifuatiwa na Kuwait, kisha Qatar, Bahrain, Jordan, Cyprus, Oman na mwisho Saudi Arabia. Takwimu hizi zinaonyesha tofauti kubwa kati ya nchi za Ghuba katika kiwango cha mashambulizi ya makombora na ndege zisizo na rubani.
Kwa sasa kuna mjadala kuhusu uwezekano wa kuwepo kwa kanuni zisizo rasmi za mapambano kati ya Riyadh na Tehran.
Dalili zake zinaonekana katika kiwango kidogo cha mashambulizi ya makombora na ndege zisizo na rubani ya Iran dhidi ya ardhi ya Saudi Arabia ikilinganishwa na nchi jirani za Ghuba. Vilevile, vyombo vya habari vya Saudi Arabia havijatoa maoni kuhusu tangazo la wanamgambo wa Kiislamu wanaomuunga mkono Al-Burhan kuhusu kuunga mkono Iran.
Waangalizi wanaamini kuwa vita vya Iran katika toleo lake la mwaka 2026 vinaonyesha mabadiliko fulani, hasa kutokana na kutokuwepo kwa mashambulizi makubwa na ya moja kwa moja dhidi ya baadhi ya nchi ambayo hapo awali yalikuwa yakishuhudiwa mara kwa mara.
Hali hii inaonekana kuondoka katika mtazamo wa kihistoria uliokuwa ukiona Saudi Arabia kama mpinzani mkuu wa Iran katika eneo hilo, jambo linaloibua uwezekano wa kuwepo kwa kanuni za muda za mapambano au maslahi yanayokaribiana kati ya pande hizo.
Mwezi Januari mwaka huu, ripoti ya tovuti ya Axios, ikinukuu maafisa wa Marekani, ilifichua kuwa “baadhi ya nchi, zikiwemo Saudi Arabia, ziliendelea kuwasiliana na Marekani na Iran na kupitisha ujumbe kati yao.” Wakati huo, Waziri wa Mambo ya Nje wa Iran, Abbas Araghchi, alikuwa na mawasiliano na mawaziri kadhaa wa mambo ya nje, akiwemo mwenzake wa Saudi Arabia.
Baada ya siku ya kwanza ya vita, Wizara ya Ulinzi ya UAE ilitangaza kuwa “zaidi ya ndege zisizo na rubani 540, makombora ya balistiki 165 na makombora mawili ya cruise yalilenga UAE, mengi yao yakizuiwa.” Takwimu hizi zinaonyesha kuongezeka kwa mashambulizi dhidi ya UAE na jaribio la kudhoofisha taswira yake kama kitovu cha kimataifa cha utalii na biashara.
Ripoti ya gazeti la The New York Times ilisema: “Dubai, jiji lenye kung’aa, kwa muda mrefu limekuwa mahali salama katika Mashariki ya Kati yenye misukosuko, likitoa maisha ya kifahari kwa wafanyabiashara wa Iran, watu mashuhuri wa Marekani na Warusi matajiri.”
Waangalizi wanasema kuwa mashambulizi ya Iran dhidi ya UAE, hasa yanayolenga miundombinu ya usafirishaji na huduma, yanaashiria mapambano ya kuathiri imani ya wawekezaji na uthabiti wa uchumi. Hali hiyo inaelekeza shinikizo kutoka uwanja wa vita kwenda katika maamuzi ya uwekezaji, jambo ambalo linaweza kunufaisha baadhi ya nchi jirani.
Kituo cha South24 Center kimesema kuwa “kuna jitihada za Saudi Arabia kuvutia baadhi ya biashara kutoka Dubai kupitia motisha za kiuchumi, uwekezaji mkubwa na mbinu nyingine ambazo haziendani na maslahi ya uongozi wa UAE.”
Hii inahusishwa pia na uamuzi wa awali wa Saudi Arabia kurekebisha kanuni zake za uagizaji bidhaa kutoka nchi za Ghuba, katika jaribio la kupunguza nafasi ya UAE kama kitovu cha biashara katika eneo hilo.
Ripoti ya mtandao wa habari wa Marekani CBC inaeleza kuwa “kwa miongo kadhaa UAE imejijenga kama kitovu cha uchumi na utamaduni kinachounganisha masoko ya Ulaya na Asia, huku utulivu na usalama vikiwa sifa kuu za maisha nchini humo.
Nchi hiyo imevutia mamilioni ya watu kwa miaka mingi kutokana na mitaa yake safi na majengo marefu yanayoinuka kutoka jangwani kuelekea upeo mpya.”
Mchambuzi wa siasa Stephen G. Fallon, ambaye aliishi UAE kwa miaka nane na sasa anaishi Ireland, alisema: “UAE hasa, na nchi za Ghuba kwa ujumla, zimejijengea taswira ya kuwa mahali salama katikati ya misukosuko mikubwa ya eneo hili katika kipindi cha miaka arobaini iliyopita.”
Ripoti hiyo inaeleza kuwa mashambulizi ya Iran hayakulenga tu vituo vya kijeshi vya Marekani katika Mashariki ya Kati, bali pia yalilenga miundombinu ya kiraia katika nchi za Ghuba, zikiwemo Qatar na Bahrain, ingawa UAE imebeba sehemu kubwa zaidi ya mashambulizi hayo.
Hata hivyo, H. A. Hellyer, Mtafiti Mwandamizi Mshirika katika Taasisi ya Royal United Services Institute for Defence and Security Studies mjini London, amesema kuwa “UAE inajivunia kuwa na mifumo ya kisasa ya ulinzi yenye tabaka nyingi, ikiwemo mfumo wa makombora wa Patriot na mfumo wa Terminal High Altitude Area Defense (THAAD).
Mifumo hii ina uwezo wa kulinda dhidi ya makombora ya balistiki, makombora ya cruise na vitisho vingine vingi, ambavyo baadhi yake vimeshuhudiwa katika siku chache zilizopita.”
