Kuna methali ya Kiswahili inayosema, “Samaki mkunje angali mbichi.” Tunaielewa vyema maana yake ni kushughulikia fursa au tatizo mapema kabla halijawa gumu. Leo, katika zama hizi za mabadiliko ya tabianchi na msukosuko wa kiuchumi, tunaweza kuitumia kuelezea jambo lingine: tunapaswa kukumbatia nishati mbadala mapema ili kuufikia ustawi wa bahari zetu, ambao tunauita “Uchumi wa Bluu.”
Mathalani bahari ya Hindi imetubariki kwa visiwa vingi, vikubwa na vidogo. Kwa karne nyingi, maji yake yamekuwa njia ya riziki, uvuvi, na biashara. Leo, tunaongelea zaidi ya uvuvi wa kitamaduni. Tunaongelea uwezo mkubwa wa uchumi wa bahari: uvuvi endelevu wa kisasa, utalii wa hali ya juu, usafirishaji, na hata uchimbaji wa madini kwa usawa. Lakini swali kubwa linabaki: Je, tunawezaje kuufikia uwezo huu visiwani bila kuharibu mazingira, na kwa gharama nafuu?
Jibu liko angani, kila siku jua linapochomoza.
Kwa muda mrefu, visiwa vyetu vimekabiliwa na changamoto ya nishati. Umeme wa gharama kubwa unaotokana na mafuta ya dizeli, ambao mara nyingi haufiki vijiji vya mbali na visiwa vidogo. Gharama hii kubwa imekuwa kikwazo kikubwa kwa wajasiriamali wadogo. Mfanyabiashara anayetaka kuanzisha kiwanda kidogo cha kusindika samaki kisiwani Pemba au Mafia, anakabiliwa na gharama kubwa ya nishati inayokula faida yake kabla hajaianza. Hali hii imetunyima ajira, imetunyima maendeleo.
Lakini upepo unabadilika, au tuseme, mwanga unabadilika. Mapinduzi ya nishati ya jua yamefika. Teknolojia ya kisasa ya miale ya jua (solar PV) imeshuka bei kwa kiasi kikubwa.
Sasa inawezekana kuweka mtambo wa kuzalisha umeme wa jua kwenye kisiwa kidogo, kukusanya nishati mchana, kuihifadhi kwenye betri, na kuitumia usiku. Hii si ndoto ya mbali, bali ni ukweli unaoanza kutekelezwa sehemu mbalimbali duniani.
Fikiria tu mageuzi yatakayotokea. Kisiwa kinachopata umeme wa uhakika kutoka jua, kinaweza kuhifadhi samaki wake kwenye majokofu bila wasiwasi wa kukatika kwa umeme au gharama ya dizeli.
Watalii wanaofika kisiwani hawatakuta hoteli inayotegemea jenereta ya kelele na moshi, bali nyororo na safi, yenye taa za jioni zinazowaka kwa amani kutokana na nishati safi. Wanawake wanaouza karanga na chai usiku wataweza kufanya biashara kwa usalama chini ya taa za mitaani zinazowashwa na jua.
Zaidi ya hayo, uchumi wa bluu unahusisha pia utafiti na elimu baharini. Vituo vya utafiti vya mwambao, vinaweza kuwa na vifaa vya kisasa vya kufuatilia hali ya bahari, uhai wa samaki, na mabadiliko ya tabianchi, vikiendeshwa kwa nishati safi ya jua. Taarifa hizi ni muhimu kwa serikali na wavuvi kuhakikisha tunavua kwa busara na kuhifadhi rasilimali kwa vizazi vijavyo.
Hii si kusema hakuna changamoto. Uwekezaji wa awali wa mitambo ya jua na betri bado ni mkubwa kwa watu wengi. Pia, tunahitaji utaalamu wa kutosha wa kuhakikisha teknolojia hizi zinadumu na kuhudumiwa vizuri visiwani. Hapa ndipo umuhimu wa ushirikiano kati ya sekta binafsi, serikali, na washirika wa kimataifa unapokuja. Serikali zinaweza kuweka sera za kuleta motisha, kama vile kupunguza kodi kwa vifaa vya nishati ya jua, na kuweka mifumo ya kuwasaidia wananchi kumudu gharama.
