UMOJA WA MATAIFA, Machi 17 (IPS) – Kikao cha 70 cha Tume ya Hadhi ya Wanawake (CSW70) kimewaleta pamoja viongozi wa kimataifa, watetezi wa usawa wa kijinsia, na wawakilishi wa vijana katika Makao Makuu ya Umoja wa Mataifa (UN) kuendeleza juhudi za kuimarisha mifumo ya haki, usawa, na uwakilishi kwa wanawake na wasichana duniani kote. Pamoja na changamoto zinazojitokeza hasa katika maeneo yenye migogoro, mada kuu ya mwaka huu—“kuhakikisha na kuimarisha upatikanaji wa haki kwa wanawake na wasichana wote – inalenga katika kufuta sheria za kibaguzi na kushughulikia vikwazo vinavyoendelea vya kimuundo vinavyozuia wanawake na wasichana kusikilizwa kikamilifu, kuwakilishwa, na kutendewa kwa usawa.
Katika ufunguzi wa kikao mnamo Machi 9, CSW ilipitisha yake Hitimisho Iliyokubaliwaambayo ilisisitiza haja ya kuboŕesha upatikanaji wa haki kwa wanawake na wasichana, kufuatia wiki ya mijadala mikali miongoni mwa nchi wanachama. Wakati wa majadiliano haya, nchi kadhaa, ikiwa ni pamoja na Marekani, Argentina, Saudi Arabia, na Urusi, zilipendekeza pingamizi ambapo walitaka kurekebisha lugha ambayo iliunga mkono kwa nguvu mageuzi haya na kupitia upya masharti kutoka kwa mikataba ya awali.
Juhudi hizi ziliibua msukumo mkubwa kutoka kwa mataifa mengine wanachama, ambao walisema kuwa pingamizi kama hilo lingedhoofisha miaka ya maendeleo katika mageuzi ya usawa wa kijinsia. Mwenyekiti wa CSW hatimaye aliamua kuhifadhi baadhi ya vipengele vya msingi vya mikataba ya awali huku akijumuisha mabadiliko ya kimaendeleo.
Tume ilipokutana ili kupitisha matokeo, juhudi za kusitisha mabadiliko haya zililetwa mbele na Marekani, ambayo ilisema kuwa masharti hayo yalijumuisha masuala ya “utata” na “kiitikadi”. Juhudi hizi hatimaye hazikufaulu, na kupata kura kutoka kwa Marekani tu Majimbo mengine, ikiwa ni pamoja na Misri na Nigeria, yalitoa wito wa kucheleweshwa kwa mchakato wa kupiga kura ili kuruhusu muda wa kuendelea kwa mazungumzo.
“Wakati wa msukosuko mkali juu ya haki za binadamu na ushirikiano wa pande nyingi, kupitishwa kwa Hitimisho Iliyokubaliwa ambayo inalinda viwango vya muda mrefu vya usawa wa kijinsia ni ishara tosha kwamba ahadi za kimataifa bado ni muhimu na kwamba majaribio ya kurudisha nyuma saa hayatapita bila kupingwa,” Agnès Callamard alisema. Amnesty InternationalKatibu Mkuu.
“Wakati upotevu wa maafikiano unakatisha tamaa, maandishi yaliyodhoofika – au kutokuwa na matokeo kabisa – yangetuma ishara ya kusumbua hasa kwa wanawake na wasichana ambao wanaendelea kukabiliwa na vikwazo vya kupata haki, na aina nyingi na zinazoingiliana za ubaguzi. Katika hali ya hewa iliyoadhimishwa na hali ya kutokujali, Amnesty inasisitiza wito wake kwa mataifa kuongeza upinzani dhidi ya haki ya jinsia ya Callama,”
Wanawake kwa sasa wanashikilia tu kuhusu Asilimia 64 ya haki za kisheria zinazotolewa kwa wanaume, huku “sheria za kibaguzi na kanuni za mfumo dume” zikiendelea kuzuia maendeleo kuelekea haki. Tofauti hizi hutamkwa haswa katika mazingira ya migogoro, ambapo wanawake na wasichana wanakabiliwa na hatari kubwa za unyanyasaji, kufukuzwa, na kutengwa na haki, fursa, na kufanya maamuzi.
“Tunakutana wakati wa machafuko mengi ya kimataifa, amani inatukwepa, na dunia inazidi kugawanyika. Na ukosefu wa usawa wa kijinsia unachangiwa na uovu wa vita na migogoro, kutoka Afghanistan hadi Haiti, hadi Iran, Myanmar, Palestina, Sudan Kusini, Sudan, Syria, Ukraine, Yemen, na kwingineko,” alisema Mkurugenzi Mtendaji wa UN Women. Sima Bahous katika ufunguzi wa kikao cha 70 cha CSW. “Wanawake na wasichana wanaponyimwa haki, uharibifu unaenda mbali zaidi ya kesi moja: unaathiri muundo wa jamii zetu na utawala bora. Imani ya umma inapotea, taasisi zinapoteza uhalali, na utawala wa sheria unadhoofika. Mfumo wa haki unaoshindwa nusu ya idadi ya watu hauwezi kudai kuzingatia haki hata kidogo.”
Ulinzi wa kisheria dhidi ya ubaguzi na unyonyaji, na upatikanaji wa huduma muhimu unapungua kwa kasi, wakati watetezi wa haki za binadamu wa kike wanazidi kushambuliwa. Haki za afya ya ngono na uzazi pia zinarejeshwa nyuma, na Umoja wa Mataifa umerekodi ongezeko la asilimia 87 la visa vya unyanyasaji wa kingono unaohusiana na migogoro katika kipindi cha miaka miwili iliyopita. Wanawake na watoto katika maeneo yenye migogoro wanaendelea kubeba mizigo mizito zaidi ya unyanyasaji na uhamishaji makazi. Hivi sasa, idadi ya wanawake na wasichana wanaoishi ndani ya kilomita 50 za vita mbaya iko katika kiwango cha juu zaidi katika miongo kadhaa.
Katika kuadhimisha CSW70, IPS ilizungumza na Anna, mwanaharakati wa Kiukreni mwenye umri wa miaka 20 na mwanachama wa UNICEF. Kikundi cha Ushauri cha Viongozi wa Wasichana Ulimwenguni. Mpango huu unawaleta pamoja viongozi wasichana 14 kutoka kote ulimwenguni ambao wanafanya kazi ili kuhakikisha kwamba mitazamo ya wanawake na wasichana inawakilishwa katika kufanya maamuzi ya kimataifa, na kuwasilisha mapendekezo moja kwa moja kwa Halmashauri Kuu ya UNICEF.
Anna alikuwa kijana akisoma nje ya nchi wakati mzozo ulipozuka Ukrainia, na hakuweza kurudi nyumbani kwa familia yake karibu na mpaka. Tangu wakati huo, amepata changamoto kubwa kutokana na vita, ikichangiwa na upatikanaji mdogo wa huduma muhimu, kama vile elimu na usaidizi wa kisaikolojia, ambazo nyingi zimevurugwa au kuwekwa chini ya vita.
“Vita vinapoanza, mabadiliko katika jamii huwa ya haraka na yanaonekana,” Anna alisema. “Mistari ya mbele inasonga, miji inaharibiwa, na mamilioni ya watu wanalazimishwa kuondoka makwao. Wanaume wengi wanapokwenda mbele, wanawake mara nyingi huwa nguzo ya kuunganisha jumuiya – kuendesha mipango ya ndani, kuongoza mitandao ya kujitolea, kusimamia biashara, na kusaidia familia.”
Mabadiliko kama haya pia huleta mapambano ya kimuundo, kwani wanawake wengi wanalazimika kuacha nyumba zao na kuhama na watoto wao au jamaa zao wazee. Uhamisho kama huo unaweza kusababisha upweke na kutokuwa na uhakika, Anna alielezea. Wakati wanawake wanachukua jukumu zaidi, ukosefu wa usawa haupotei. “Wanawake bado wanakabiliwa na mapungufu ya mishahara, dhana potofu kuhusu uongozi, na matarajio kwamba wanapaswa kujenga upya jamii na kubeba kimya kimya kazi ya kihisia ya kujali kila mtu mwingine. Kuacha kushughulikia kila kitu kikamilifu kunaweza kuhisi kuwa haiwezekani, kwa sababu jukumu lingine, kazi nyingine, au shida nyingine huchukua mahali pake.”
Katika Ukraine leo, takribani Asilimia 32 ya wanawake wenye umri wa miaka 20-24 na karibu asilimia 49 ya wanawake wenye umri wa miaka 25-29 wameachwa bila kupata elimu, ajira, au mafunzo, ikilinganishwa na takriban asilimia 16.4 na asilimia 12.2 ya wanaume katika vikundi vya umri sawa, mtawalia. Wakati wa migogoro, wanawake mara nyingi huwa wa kwanza kupoteza fursa hizi na wa mwisho kuzipata tena. Elimu kwa wasichana mara nyingi ndiyo inayoathirika zaidi, kwani familia huhamishwa na migogoro huwaacha wasichana kuchukua majukumu ya ziada kwa familia zao na kusaidia mapato ya kaya. Wengi wanalazimika kuacha shule ili kudumisha familia zao.
“Safari yangu ya kielimu imechangiwa sana na vita. Mara ya kwanza nilihamishwa hadi Poland, na niliporudi Kharkiv kwa mwaka wangu wa juu, kuendelea na masomo yangu haikuwa rahisi,” alisema Anna. “Ninajiona mwenye bahati kubwa. Nilikuwa na familia inayoniunga mkono ambayo iliniamini na kunisaidia kuendelea. Lakini si kila msichana ana aina hiyo ya mfumo wa usaidizi – mtu wa kumshika anapoanza kurudi nyuma.”
Zaidi ya hayo, aina ya migogoro ya kisaikolojia na unyanyasaji mara nyingi huwaacha wasichana wakiwa hawana uwezo wa kushiriki katika masomo au programu za mafunzo. Kukiwa na mbinu za haki, uponyaji, na uwezeshaji kwa wanawake na wasichana wanaoshambuliwa, changamoto hizi mara nyingi hazisikiki, na kutokujali kwa unyanyasaji wa kijinsia na unyanyasaji huendelea, na kuacha wasichana kubeba kiasi kikubwa cha kiwewe, wasiwasi, huzuni, na hofu.
“Wasichana walio katika shida mara nyingi hubeba aina ya mzigo wa kisaikolojia ambao hauonekani na wa kibinafsi – sio tu mfiduo wa moja kwa moja wa vurugu, lakini jinsi vita hutatua kimya kimya katika maisha ya kila siku na mwili,” alisema Anna. “Kwa wanawake na wasichana wengi wanaoishi karibu na maeneo yenye migogoro, afya ya akili inachangiwa na ukaribu wa mara kwa mara wa vurugu. “Unaamka, angalia habari, unasikia king’ora kingine, na kuhisi kile tunachokiita kwa Kiukreni ‘ком в горлі’,’ au uvimbe kwenye koo.”
Unyanyasaji wa kijinsia umekithiri hasa karibu na maeneo yenye migogoro, huku Anna akibainisha “hali ya hofu inayoendelea ambayo humfikia kila mwanamke anayesikia hadithi”. Aliongeza kuwa wasichana wengi nchini Ukraine wanakua na ujuzi kwamba miili yao inaweza kuwa shabaha ya ukatili. Wakati wasichana wako shuleni, wakisoma kwa ajili ya mitihani, au kujitolea, wengi hubeba ufahamu kwamba wanawake walio karibu wamevumilia “unyanyasaji usiofikirika”.
Kulingana na UN ripotikaribu asilimia 54 ya nchi zilizofanyiwa utafiti ziliripoti kuwa na sheria ambazo hazihusiani na ubakaji na msingi wa ridhaa, na takriban asilimia 75 ya nchi zilizofanyiwa utafiti zina sheria zinazoruhusu ndoa ya kulazimishwa ya mtoto wa kike. Zaidi ya hayo, asilimia 44 ya nchi hazina sheria zinazohakikisha malipo sawa kwa wanawake na wasichana. Inakadiriwa kuwa inaweza kuchukua miaka 286 kuondoa mapengo haya.
“Haki ambayo wanawake na wasichana wanastahili, ambayo ni yao kwa haki, haiwezi kusubiri. Lazima kwa pamoja tuifuate, hapa Umoja wa Mataifa, katika sheria na sera zetu za kitaifa, katika vyumba vyenu vya mahakama na taratibu za haki za kimila. Kwa kufanya hivyo, lazima tushirikishe jamii yote, ikiwa ni pamoja na wanaume na wavulana na vijana, ili kuchangia katika jitihada zetu za pamoja za usawa,” alisema Bahous.
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260317071219) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
