GENEVA, Machi 27 (IPS) – Zaidi ya wiki tatu baada ya Maŕekani na Israel kufanya mgomo dhidi ya Iŕaan, mzozo unazidi kuenea na kushika kasi katika kanda na kwingineko, huku ŕaia wakibeba mzigo mkubwa. Familia katika eneo zima ziliashiria Eid na Nowruz chini ya moto, kwa hofu na kutokuwa na uhakika, na kukabiliwa na ugumu zaidi.
Hali ni hatari sana na haitabiriki, na imezua machafuko katika eneo lote, na kuathiri Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Falme za Kiarabu, Jordan, na kwingineko.
Tangu kuanza kwa mapigano, Iran imerusha idadi kubwa ya ndege zisizo na rubani na makombora dhidi ya kambi za kijeshi, maeneo ya makazi na vifaa vya nishati katika nchi hizi za Ghuba na Jordan. Migomo na uvamizi vimesababisha madhara makubwa kwa raia, ikiwa ni pamoja na makumi ya vifo na majeruhi.
Wakati huo huo, bandari, vifaa vya nishati, viwanja vya ndege, miundombinu ya maji, na majengo ya kidiplomasia yamepata uharibifu, kutatiza huduma muhimu na kuongeza hatari kwa raia wote.
Mingi ya migomo katika mzozo huu inazua wasiwasi mkubwa chini ya sheria ya kimataifa, ambayo inakataza mashambulizi yanayolenga raia na miundombinu yao, na mashambulizi dhidi ya malengo ya kijeshi ambapo madhara kwa raia ni makubwa.
Pia ninahitaji kusisitiza madhara makubwa ya mzozo huu kwa idadi ya nchi nyingine katika eneo pana, ikiwa ni pamoja na Iraq na Syria, pamoja na eneo la Palestina linalokaliwa kwa mabavu.
Mashambulizi ya hivi majuzi ya makombora karibu na maeneo ya nyuklia katika Israeli na Iran yanasisitiza hatari kubwa ya kuongezeka zaidi. Mataifa yanataniana na maafa yasiyopunguzwa.
Raia nchini Lebanon wamekumbwa na janga la haki za binadamu na kibinadamu. Takwimu za serikali zinaeleza zaidi ya watu elfu moja waliouawa na mashambulizi ya kijeshi ya Israel katika wiki tatu zilizopita, wakiwemo wanawake 79, watoto 118 na wafanyikazi 40 wa matibabu. Nina wasiwasi sana na mashambulizi ambayo yamepiga majengo ya ghorofa, na kuua familia nzima katika baadhi ya matukio.
Wakati huo huo, Iran na Hezbollah wanaendelea kurusha makombora na ndege zisizo na rubani ndani ya Israeli, pia kusababisha hasara ya maisha, uharibifu wa miundombinu ya raia, na kufurushwa.
Ndani ya Iran, raia wanatafuta hifadhi kutokana na mashambulizi ya anga katika majimbo yote 31 ya nchi. Kwa mujibu wa takwimu za serikali ya Iran, takriban raia 1,400 wameuawa na wengine zaidi ya 20,000 kujeruhiwa.
Kuna mtindo unaokua wa mgomo unaoathiri maeneo ya makazi, miundombinu ya kiraia, na tovuti zingine ambazo zinalindwa chini ya sheria za kimataifa. Nyumba, hospitali, shule, maeneo ya kitamaduni, mitandao ya usafiri na miundombinu ya nishati zote zimeathirika.
Wairani wanapojikinga na migomo hii, pia wanakabiliwa na wimbi jingine la ukandamizaji wa kikatili wa serikali, ikiwa ni pamoja na kukamatwa kiholela, kunyongwa, vitisho na udhibiti. Mtandao umefungwa kwa zaidi ya wiki tatu.
Mgogoro huu pia una madhara makubwa sana nje ya kanda.
Usumbufu wa Iran wa usafirishaji wa meli kupitia Mlango-Bahari wa Hormuz unaathiri minyororo ya usambazaji wa kimataifa, na athari mbaya kwa baadhi ya watu maskini zaidi duniani.
Nishati ya visukuku, dawa, chakula, na mbolea ni baadhi tu ya bidhaa muhimu zinazozuiliwa baharini. Hii inatatiza masoko na usambazaji wa nishati duniani; na ina uwezo wa kusababisha njaa kali na migogoro ya afya. Shirika la Mpango wa Chakula Duniani linaonya kwamba karibu watu milioni 45 zaidi wanaweza kukumbwa na njaa kali isipokuwa mzozo huo utakapomalizika hivi karibuni.
Athari zake ni mbaya zaidi katika nchi zenye mapato ya chini, haswa kote Asia Kusini. Nchi zinazoendelea kiuchumi kwa ujumla hazina uwezo wa kuhimili misukosuko ya bei.
Mataifa kadhaa tayari yameanzisha hatua za kuokoa nishati. Bangladesh, kwa mfano, imefunga vyuo vikuu na kuanzisha mgao wa mafuta, wakati Ufilipino imeanzisha hali ya dharura ya kitaifa ya nishati. Mgogoro huo pia unaweza kupunguza mtiririko wa pesa kutoka kwa wafanyikazi wahamiaji ambao huweka familia na jamii sawa.
Kuna majaribio yanayoendelea ya kupunguza kufungwa kwa Mlango wa Bahari kwa kutoa akiba ya mafuta na kupunguza vikwazo. Lakini hawajaleta tofauti kubwa, na matokeo mapana bado hayatabiriki.
Uchambuzi wa UNCTAD unaonyesha kuwa malipo ya bima na gharama za mafuta ya baharini zinaongezeka, na hivyo kuongeza bei kote ulimwenguni na duniani kote.
Tume ya Umoja wa Mataifa ya Kiuchumi na Kijamii ya Asia Magharibi inatathmini kwamba mzozo huo tayari umesababisha hasara ya kiuchumi ya dola bilioni 63 katika eneo lote la Kiarabu.
Migogoro kamwe haiwezi kuwa ya kawaida au ya kawaida. Lakini mzozo huu una nguvu isiyo na kifani ya kunasa nchi kuvuka mipaka na kote ulimwenguni. Mienendo changamano inaweza kuwasha mizozo zaidi ya kitaifa, kikanda au kimataifa wakati wowote, na athari mbaya kwa raia na watu kila mahali.
Njia pekee ya uhakika ya kuzuia hili ni kukomesha mzozo huo, na ninahimiza Mataifa yote, na hasa yale yenye ushawishi, kufanya kila linalowezekana kufikia hili.
Ulimwengu wetu uliounganishwa kwa kina unahitaji kwamba nchi zote zijitolee tena kuheshimu kikamilifu sheria za kimataifa, na Mkataba wa Umoja wa Mataifa.
Hatuwezi kurejea vitani kama chombo cha mahusiano ya kimataifa.
Wakati baadhi ya Mataifa yenye nguvu yanajaribu kudhoofisha mfumo wa kimataifa, tunahitaji wengine – walio wengi – kuutetea. Wakati mzozo unaendelea, natoa wito kwa pande zote kuhakikisha heshima kamili kwa sheria ya kimataifa ya kibinadamu na haki za binadamu.
Mashambulizi dhidi ya raia na miundombinu ya kiraia lazima yakomeshwe. Ikiwa ni makusudi, mashambulizi hayo yanaweza kuwa uhalifu wa kivita.
Ninasimama kwa mshikamano na raia kote kanda, wanaolilia amani.
Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260327084322) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
