MONTEVIDEO, Uruguay / BRUSSELS, Ubelgiji, Machi 30 (IPS) – Tarehe 19 Machi, Tume ya Hali ya Wanawake (CSW) ilifanya jambo ambalo halijawahi kushuhudiwa katika historia yake ya miongo minane: ilifanya kura. Utawala wa Trump, ukiwa umetumia wiki mbili kujaribu kuahirisha, kurekebisha na hatimaye kuzuia hati kuu ya matokeo ya kikao, inayojulikana kama hitimisho lililokubaliwa, ilipiga kura pekee dhidi ya kupitishwa kwake. Kura hiyo ya upinzani ilisema mengi, kwani ilitoka kwa serikali yenye nguvu zaidi duniani, inayoungwa mkono na uwezo wa kifedha, ufikiaji wa pande mbili na mtandao wa mataifa na mashirika yanayopinga haki ambayo yanaingia katika ngazi nyingi.
Ilianzishwa mwaka 1946, CSW inaleta pamoja mataifa 45 kila mwaka kujadili ahadi ambazo, ingawa hazilazimiki kisheria, zinaunda sheria za ndani, kuweka kanuni za kimataifa na kuashiria mwelekeo wa utashi wa kisiasa. Mashirika ya kiraia ina jukumu muhimu ndani yake: Kamati ya NGO juu ya Hadhi ya Wanawake inaratibu maelfu ya mashirika, kutoka mashirika makubwa ya kimataifa hadi makundi ya chini, kwa lengo la kuhakikisha wale walioathirika zaidi na sera wana nafasi katika meza. Kwa miongo kadhaa, hili limekuwa jambo la karibu zaidi ulimwengu kuwa nalo kwa mazungumzo ya kila mwaka ya serikali kuhusu haki za wanawake.
Shambulio la usawa wa kijinsia
Utawala wa Trump ulifika CSW70 ukiwa na kuondolewa kutoka kwa UN Women mwezi Januari na kutoka Bodi yake ya Utendaji mwezi Februari, ikitoa mfano wa upinzani kwa kile inachokiita ‘itikadi ya kijinsia’. Iliwasilisha marekebisho manane yanayolenga lugha kuhusu afya ya uzazi. Wakati haya hayakufaulu, ilijaribu kuahirisha au kuondoa hitimisho kabisa. Hilo pia liliposhindikana, ilipiga kura dhidi ya kupitishwa na kuwasilisha azimio tofauti lililotaka kuweka ufafanuzi wa vikwazo wa jinsia, ikijaribu kuandika upya ahadi zilizojadiliwa kwa makini miaka 30. Azimio lake lilizuiwa.
Katika Mkutano wa Usalama wa Munich mwezi Februari, Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani Marco Rubio alifafanua ustaarabu wa kimagharibi kuwa unafungamana na imani ya Kikristo, ukoo wa pamoja na urithi wa kitamaduni, mbinu ya kiitikadi ambayo inashughulikia usawa wa wanawake, haki za uzazi na haki za LGBTQI+ sio kama haki za binadamu lakini itikadi za kukataliwa. Msuli wa kifedha wa utawala wa Trump sasa ndio njia ya uwasilishaji ya mtazamo huu wa ulimwengu.
Kulipa kama silaha
Mgogoro wa haraka wa nyenzo katika CSW70 ulikuwa kuporomoka kwa ufadhili. Kuondolewa kwa Asilimia 90 ya mikataba ya USAID ilifuta msaada wa dola bilioni 60 kutoka nje. Marekani badala yake inajadili mikataba baina ya nchi 71 chini yake Mkakati wa afya wa kimataifa wa ‘Amerika Kwanza’kupanua utawala wake wa kimataifa wa gag sio tu kwa mashirika ya kiraia lakini kwa serikali zinazopokea. Hii ina maana kwamba taasisi yoyote inayopokea ufadhili wa afya ya Marekani lazima ithibitishe kwamba si shirika hilo au shirika lolote linalofanya kazi nalo linakuza au kutoa mimba.
Ufadhili sasa utapita kupitia vikundi vya kidini, pamoja na mashirika ya Kikristo ya kihafidhina kama vile Alliance Defending Freedom na Family Watch International yatanufaika, baada ya kutumia miaka mingi kujenga mitandao kote Afrika, Asia na Amerika Kusini. Wanatumia lugha ya maadili ya familia, haki za wazazi na uhuru wa kitaifa ili kuunganisha ushawishi wa kihafidhina juu ya sheria zinazoathiri wanawake, LGBTQI+ na vijana. Katika nchi nyingi, tayari wana ufikiaji wa moja kwa moja kwa serikali huku mashirika yanayoendelea yakitengwa mara kwa mara.
Huku vitisho vikiongezeka, Umoja wa Mataifa unaashiria kurudi nyuma. Pendekezo chini ya mpango wa UN80 wa kupunguza gharama kwa kuunganisha Wanawake wa Umoja wa Mataifa na Mfuko wa Umoja wa Mataifa wa Idadi ya Watu (UNFPA) imezitia wasiwasi jumuiya za kiraia duniani kote. Sababu iliyotajwa ni ufanisi, lakini kuna mwingiliano kidogo kati ya mashirika hayo mawili na bajeti zao za pamoja hufanya sehemu ndogo ya matumizi ya jumla ya Umoja wa Mataifa, na kupendekeza kuwa akiba itakuwa ya kawaida. Ni vigumu kukwepa hitimisho kwamba ulengaji wa mashirika haya unaonyesha kuongezeka kwa ushindani wa mamlaka yao kulingana na haki badala ya mantiki yoyote ya ufanisi wa shirika.
Zaidi ya mashirika 500 ya kiraia yalitia saini barua wazi kwa Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa António Guterres akionya kwamba, wakati haki za afya ya uzazi na kujamiiana zinapoingizwa katika mamlaka mapana, zina hatari ya ‘kunyimwa kipaumbele, kufadhiliwa kidogo, au kutoonekana kisiasa’. Majimbo mengine yamehimiza tahadhari lakini hadi sasa hakuna aliyejitolea kuzuia muungano huo.
Mashirika ya kiraia yanashikilia mstari
Katika nyakati ngumu, zaidi ya wajumbe 4,600 wa mashirika ya kiraia walihudhuria CSW70 na kuhesabu uwepo wao. Wao alichukua sakafu kutaja vizuizi vya kimuundo na kudai uwajibikaji: wawakilishi wa vijana walipinga kuhalalisha unyanyasaji mtandaoni, wajumbe wa Visiwa vya Pasifiki walieleza jinsi jiografia inavyochanganya kunyimwa haki kwa walionusurika, na wanaharakati kutoka Haiti waliandika kumbukumbu za unyonyaji wa kikazi wa wafanyikazi wa nyumbani wahamiaji. Wote walisisitiza kwamba wakati mashirika ya kutetea haki za wanawake yanawekewa vikwazo au kufadhiliwa, waathirika hupoteza njia yao ya msingi kuelekea haki.
The Jukwaa la NGO CSW iliandaa zaidi ya matukio 750 pamoja na kikao rasmi. Lakini si kila mtu angeweza kushiriki. Vikwazo vya viza vya Marekani vilimaanisha wanaharakati kadhaa wa haki za wanawake, hasa kutoka kusini mwa kimataifa, hawakuweza kuingia nchini. Hili ni tatizo linalozidi kuwa mbaya ambalo linapunguza uwezo wa asasi za kiraia kujihusisha.
CIVICUS mpya iliyotolewa Ripoti ya Hali ya Mashirika ya Kiraia ya 2026 inaandika kile hasa ambacho mashirika ya kiraia yamekuwa yakipinga: taasisi zilizojengwa kulinda haki za wanawake chini ya mashambulizi endelevu, yaliyoratibiwa, kukatwa kwao ufadhili, majukumu yao yaliyolengwa na maadili ya haki za binadamu ambayo yamejengwa juu yake kufunguliwa upya kwa marekebisho. Hitimisho lililokubaliwa la CSW70 linatoa matumaini, kuazimia mataifa kuchukua hatua kuhusu utawala wa AI, sheria za kibaguzi, haki ya kidijitali, haki za wafanyakazi, usaidizi wa kisheria na utambuzi rasmi wa wafanyakazi wa matunzo. Lakini kama mashindano juu yao yalivyowekwa wazi, nia ya kisiasa inapungua na jumuiya ya kupinga haki inatiwa moyo. Mashirika ya kiraia yaliondoka CSW70 bila kupoteza msingi – na hii inaonekana kuwa kipimo cha mafanikio katika nyakati za kurudi nyuma tunazoishi.
Inés M. Pousadela ni Mkuu wa Utafiti na Uchambuzi wa CIVICUS, mkurugenzi mwenza na mwandishi wa Lenzi ya CIVICUS na mwandishi mwenza wa Ripoti ya Hali ya Asasi za Kiraia. Yeye pia ni Profesa wa Siasa Linganishi katika Universidad ORT Uruguay.
Samweli Mfalme ni mtafiti wa mradi wa utafiti unaofadhiliwa na Horizon Europe IMEHAKIKIWA: Kuchagiza Ushirikiano kwa Ulimwengu katika Mpito katika CIVICUS: Muungano wa Dunia wa Ushiriki wa Raia.
Kwa mahojiano au habari zaidi, tafadhali wasiliana (barua pepe inalindwa)
© Inter Press Service (20260330085422) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
