NEW YORK, Machi 31 (IPS) – Vita vya Trump vya Iran vimeiacha Ghuba ikiwa imesambaratika: Vituo vya Marekani vimegeuzwa kuwa shabaha, uchumi ulioathirika, na hadithi ya “oasisi” kuharibiwa. Watawala wa Ghuba sasa wanakabiliwa na hesabu kali juu ya utegemezi wao kwa Washington na utafutaji usio na uhakika wa utaratibu mpya wa usalama, dhaifu.
Wakati Trump akikusanya mali kuu za jeshi la majini na anga la Merika mashariki mwa Mediterania na Ghuba, Saudi Arabia, UAE, Qatar, na wengine kimya kimya waliitaka Washington kuepusha shambulio kamili dhidi ya Irani, wakihofia kurudiwa moja kwa moja kwenye eneo lao na miundombinu ya nishati.
Hata hivyo, kampeni ya anga ya Marekani na Israel ilianza Februari 28, 2026, bila mwisho wa kisiasa uliofafanuliwa wazi na ulioelezwa hadharani zaidi ya “kulemaza” uwezo wa Iran. Utengano huu kati ya kuongezeka kwa kijeshi na madhumuni ya kimkakati sasa uko kwenye kiini cha hasira ya viongozi wa Ghuba na hisia ya usaliti kuelekea Washington.
Ukosefu wa Kikakati wa Trump
Uamuzi wa Trump wa kuanzisha mashambulizi ya pamoja ya Marekani na Israel dhidi ya Iran umezalisha gharama za juu zaidi za kimkakati kuliko inavyoonekana utawala wake ulivyotarajia, kutoka kwa mshtuko wa nishati na kuvuruga usafirishaji wa meli hadi mgawanyiko mkubwa wa kikanda na hisia dhidi ya Amerika.
Hata kama uwezo wa Irani utaharibiwa kwa kiasi kikubwa, vita hivyo vimefichua udhaifu katika makadirio ya nishati ya Marekani, washirika ambao hawajatulia, na kukaribisha uharakati mkubwa zaidi wa kidiplomasia wa Urusi na China katika Ghuba. “Bei” ya muda mrefu ya Washington itapimwa chini katika vipimo vya uwanja wa vita kuliko katika kupungua kwa uaminifu na uwezo kati ya washirika wake wa jadi wa Kiarabu.
Misingi ya Marekani Imegeuzwa kuwa Madeni
Kwa mtazamo wa Ghuba, vituo vya Marekani nchini Qatar, Bahrain, Kuwait, na UAE vilikusudiwa kuizuia Iran na kudhamini usalama wa utawala; badala yake, wakawa shabaha za kipaumbele mara tu vita vilipoanza. Iran iliweka wazi mgomo wake kwenye vituo hivi kama kulipiza kisasi dhidi ya Washington, lakini eneo lao katika maeneo yenye watu wengi na muhimu kiuchumi lilimaanisha kuwa miundombinu ya karibu ya raia pia ilipata uharibifu mkubwa.
Uzoefu huu unaimarisha mtazamo katika miji mikuu ya Ghuba kwamba mipangilio ya msingi ya kigeni inapamba moto bila kutoa ulinzi unaotegemewa ambao walidhani kwa miongo kadhaa.
Jinamizi Limepatikana
Viongozi wa Ghuba walionya kwa muda mrefu kwamba vita na Iran vitavuruga usalama na uchumi wao, jinamizi ambalo sasa limedhihirika huku makombora na ndege zisizo na rubani za Iran zikigonga vituo vya mafuta, bandari, vinu vya kuzalisha umeme na miji katika eneo zima. Wanalaumu Washington kwa kuanzisha kampeni na Israel kwa kushinikiza “kuitenganisha” Iran bila kujali uharibifu wa dhamana katika mataifa jirani ya Kiarabu.
Maana katika miji mikuu ya Ghuba ni kwamba tahadhari yao ilitupiliwa mbali, ilhali wamelipa bei isiyo sawa katika uharibifu wa kimwili, kuzorota kwa uchumi, kuvuruga mauzo ya nje, na kuongezeka kwa wasiwasi wa ndani.
Simulizi ya Oasis Iliyovunjika
Picha ya vituo vya Ghuba kama vile Dubai, Doha, na Riyadh kama “oases” zilizowekwa maboksi zilizo wazi kwa biashara, utalii, na uwekezaji imeharibiwa vibaya na arifa za makombora, mashambulio kwenye bandari na viwanja vya ndege, na kufungwa kwa njia kuu za baharini.
Kurejesha imani kutahitaji ujenzi mpya unaoonekana, ulinzi wa raia ulioimarishwa, ulinzi wa anga na makombora ulioboreshwa, na diplomasia ya kuaminika ambayo inapunguza hatari inayoonekana ya vita vingine vya ghafla. Wawekezaji na watalii watahitaji uthibitisho kwamba eneo linaweza kudhibiti mivutano inayohusiana na Iran, sio tu matukio ya hali ya juu na miradi mikubwa.
Kusoma vibaya kwa Trump juu ya Kuongezeka kwa Irani
Trump alidai hadharani kwamba nguvu kubwa itailazimisha Iran haraka na kuleta mabadiliko ya utawala huku akiendelea kupigana “huko,” lakini anaonekana hakutarajia upana wa kisasi cha Irani dhidi ya mataifa jirani ya Ghuba au kufungwa kwa muda mrefu kwa Strait of Hormuz.
Ufungaji mzuri wa njia ya bahari ya IRGC, ikiwa ni pamoja na mashambulizi na vitisho dhidi ya meli za kibiashara, umetokeza mshtuko wa nishati duniani na kufichua udhaifu wa mawazo ya mipango ya Marekani. Kwa viongozi wa Ghuba, hii inasisitiza jinsi upangaji wa vita wa Washington ulivyokuwa hautoshi katika uhasibu wa matokeo ya mpangilio wa pili na wa tatu.
Uamuzi Uliokokotolewa wa Kutolipiza kisasi
Licha ya uharibifu mkubwa, watawala wa Ghuba hadi sasa wameepuka kulipiza kisasi moja kwa moja dhidi ya Iran, wakihesabu kwamba kuongezeka zaidi kungeweka miji na miundombinu yao kwa migomo zaidi ya kuadhibu. Hadharani, wanasisitiza kujizuia na sheria za kimataifa, lakini kwa faragha, maafisa wanakubali ukweli wao wa kijiografia wa kudumu: lazima waishi pamoja na Iran yenye nguvu na ya karibu muda mrefu baada ya kampeni hii inayoongozwa na Marekani kumalizika.
Kwa kushikilia moto wao, wanatumai kuhifadhi nafasi kwa ajili ya kukomesha vita baada ya vita na kuepuka kufungiwa katika hali ya kudumu ya migogoro ya wazi.
Inarejelea Mipango ya Usalama na Washington
Kwa kuzingatia mibadala yao midogo ya kimkakati, wafalme wa Ghuba hawana uwezekano wa kukata uhusiano na Washington lakini watatafuta mipangilio zaidi ya masharti na ya usalama ya shughuli. Wanasisitiza kwa uwazi ahadi za Marekani juu ya ulinzi wa eneo lao, ushirikiano bora wa ulinzi wa makombora wa kikanda, na kusema zaidi juu ya maamuzi ambayo yanaweza kusababisha kisasi cha Irani.
Wakati huo huo, wataimarisha uhusiano wao na China, Urusi, Ulaya, na waagizaji wa nishati kutoka Asia, na hivyo kupunguza utegemezi wa kipekee kwa Marekani huku wakiweka mwavuli wa usalama wa Marekani mahali pake.
Chaguzi za Ghuba za Kuzuia Moto wa Baadaye
Ili kuzuia marudio, mataifa ya Ghuba pia yanachunguza njia chache za kupunguza kasi na Tehran, simu za dharura za kikanda za dharura, na kufufua mipangilio ya usalama wa baharini ambayo inajumuisha wahusika wasio wa Magharibi kama vile Uchina na India. Wanaweza kushinikiza sheria mpya za ushirikishwaji wa miundombinu ya nishati na njia za usafirishaji, kutafuta uelewa usio rasmi ambao huweka vikwazo hivi hata katika majanga.
Kwa ndani, wanakagua upya ulinzi wa makombora, kuimarisha vifaa muhimu, na kuzingatia njia nyingi zaidi za usafirishaji ambazo hupunguza utegemezi kwa Hormuz. Hakuna kati ya chaguzi hizi zinazotia moyo kabisa, lakini kwa pamoja hutoa upunguzaji wa hatari kwa sehemu.
Matarajio ya Kusawazishwa na Iran
Uvumi kuhusu uhalalishaji kamili, ikiwa ni pamoja na mkataba wa kutopigana kati ya Iran na mataifa ya Ghuba, unatokana na mielekeo ya kabla ya vita ya mazungumzo ya tahadhari na ushirikiano wa kiuchumi. Ikiwa hii ni “karatasi” kweli inategemea matokeo ya vita, siasa za ndani za Irani, na mitizamo ya vitisho vya Ghuba: ikiwa utawala wa Tehran utasalia lakini ukiendelea kuwa na uadui, mataifa ya Ghuba yanaweza kurejea kwenye ua—kuchanganya kuzuia, ushiriki mdogo, na kufikia mataifa ya nje.
Uongozi mzuri zaidi wa Irani unaweza kufanya mipangilio ya usalama iliyoandaliwa na hatua za hatua za kujenga imani kuwa sahihi zaidi kwa wakati.
Hakuna Kurudi kwa Hali Quo Ante
Mataifa ya Ghuba hayatarejea katika hali ilivyokuwa kabla ya vita; badala yake, wana uwezekano wa kuendeleza usanifu mseto zaidi wa usalama, kuchanganya ngao nyembamba ya Marekani na uhusiano uliopanuliwa na China, Urusi, na waagizaji wa Asia. Mabadiliko haya yatapunguza hatua kwa hatua msimamo wa Washington katika usalama wa Ghuba, na kutatiza mkao wa jeshi la Marekani na dhana ya Israel ya kuungwa mkono moja kwa moja na Waarabu dhidi ya Iran.
Kwa Israeli, Ghuba ya tahadhari zaidi, isiyo na hatari inaweza kupunguza upatanishi wa wazi wa kimkakati, wakati kwa Marekani, kustahimili kutoaminiana kutafanya ujenzi wa muungano kwa mizozo ya siku zijazo kuwa ngumu zaidi.
Matukio ya Trump nchini Iran si kosa la pekee bali ni usemi wa hivi punde zaidi, na pengine wa kulipuka zaidi wa shambulio lake dhidi ya utaratibu dhaifu wa kimataifa. Kwa kutupilia mbali vizuizi, kuwaweka kando washirika, na kutumia nguvu ya Marekani kwa manufaa ya muda mfupi ya kisiasa, ameongeza kasi ya mmomonyoko wa uaminifu wa Marekani, kuvunja ushirikiano wa Magharibi, na kufungua nafasi mpya ya kimkakati kwa Urusi na China. Mataifa ya Ghuba ndiyo wahasiriwa wapya zaidi wa ugonjwa huu: miji yao ilipigwa, uchumi uliotikisika, na mawazo ya usalama yamesambaratika.
Chochote kitakachojitokeza kutokana na vita hivi, haitakuwa hali iliyorejeshwa, bali Mashariki ya Kati iliyogawanyika zaidi, yenye tete ambapo Israel na Marekani zinakabiliana na upungufu uliopungua kwa makosa na duara finyu zaidi ya washirika walio tayari, wanaoaminiana.
Dk. Alon Ben-Meir ni profesa mstaafu wa mahusiano ya kimataifa, hivi majuzi zaidi katika Kituo cha Masuala ya Kimataifa katika Chuo Kikuu cha New York (NYU). Alifundisha kozi za mazungumzo ya kimataifa na masomo ya Mashariki ya Kati.
Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260331043757) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
