Dar es Salaam. Swali la kama binadamu ana ukomo wa kupenda limekuwa likijitokeza katika tafsiri za kihisia.
Je, mapenzi ni hisia zisizo na kikomo, au kuna kipimo kinachoamua ni mara ngapi na kwa kina kiasi gani mtu anaweza kumpenda mwingine?
Wanasayansi wa tabia za kibinadamu na waandishi wa uhusiano wanasema kwamba swali hili ni gumu, lakini linaangaziwa na hisia, mwendo wa maisha, na muundo wa kijamii unaozunguka upendo.
Baada ya miaka mingi ya utafiti, wataalamu wanasema kwamba mapenzi hayana kikomo cha kihisia, lakini kuna vikwazo vya kiakili, kihisia, na kijamii.
Dk Helen Fisher, mtaalamu wa biolojia ya mapenzi na uhusiano wa kimapenzi, anasema: “Upendo ni uwezo wa ubinadamu ambao unaweza kuendelea kila wakati, lakini mtu hawezi kumpenda kila mtu kwa kiwango cha kimahaba sawa. Kila moyo una nafasi ya upendo wake wenyewe, na mara nyingine nafasi hiyo hujawa na mtu mmoja au wingi mdogo.”
Hii ina maana kwamba, kwa hakika, mtu anaweza kumpenda mtu mwingine hata akiwa kwenye ndoa. Lakini swali la kimaadili na kiakili ni je, kupenda mwingine wakati tayari umeoa au uko kwenye uhusiano wa kudumu, lina mantiki au linaweza kuwa hatari?
Ni jambo la kawaida kuona mtu akipata msukumo wa mapenzi ya kimahaba kwa mtu mwingine licha ya kuwa ameiweka moyo wake katika ndoa.
Wataalamu wa uhusiano wanasema hii si ishara ya kushindwa kwa uhusiano, bali ni sehemu ya asili ya binadamu. Dk John Gottman, mtaalamu wa uhusiano wa ndoa, anasema: “Hisia za kuvutwa na mtu mwingine hazihitaji kudhoofisha ndoa yako. Njia tunazozichukua kuelezea na kushughulikia hisia hizi ndiyo husababisha uhusiano kudumu au kuvunjika.”
Kwa maneno mengine, hisia za mapenzi si kila mara zinafaa kisheria au kimaadili. Mtu anaweza kuishi uchungu wa hisia za upendo bila kuharibu uhusiano wake wa ndoa, ikiwa amejua mipaka yake na jinsi ya kushughulikia hisia hizo kwa busara.
Kwa mtazamo wa kimaadili, mtu akipenda mtu mwingine wakati tayari yuko kwenye ndoa, inaweza kuonekana kama “kupoteza hisia” au “kutokuwa wa maana.”
Lakini wataalamu wanasema hisia haziwezi kudhibitiwa kikamilifu. Helen Fisher anasema:
“Hisia za mapenzi ni za asili, na mara nyingine hazina uhusiano wa moja kwa moja na uamuzi wetu wa kimaadili. Kutozipinga hisia hizi ni kawaida, lakini jinsi tunavyozishughulikia ndicho kinachoamua uhusiano wetu na furaha yetu.”
Kwa hivyo, si hoja dhaifu kupenda mtu mwingine. Kinachohitajika ni utambuzi na busara. Kujua hisia zako, kuelewa kikomo chako, na kuweka mipaka ni muhimu.
Upendo wa kimahaba una hisia na migongano, na kuutambua ni ishara ya akili yenye uelewa, sio dhambi ya moyo.
Madhara ya kumpenda mwingine
Wataalamu wa saikolojia wanasema kwamba kuvutwa na mtu mwingine huku ukiwa kwenye ndoa kunaweza kuleta changamoto za kihisia. Baadhi ya madhara ni kusababisha dhuluma ya kuaminiana na mtu kujihisi hatia au kuvunjika moyo.
Pia migongano ya ndani: Hisia za mapenzi kwa mtu mwingine, zinaweza kupotosha hisia za upendo zilizopo ndani ya ndoa.
Hata hivyo, ikiwa mtu anachunguza hisia zake kwa utulivu, na anaweza kuunda mipaka thabiti, inaweza kusaidia kuelewa nguvu za upendo, sio kuharibu ndoa.
Njia za kushughulikia hisia za mapenzi nje ya mwenza
Tambua hisia: Kwanza, tambua kwamba kuvutwa na mtu mwingine ni hisia halali. Kuikataa au kuijaribu kuficha mara nyingi kunazidisha maumivu ya ndani.
Fikiria madhara: Angalia jinsi hisia hizi zinaathiri uhusiano wako wa ndoa. Je, zinaweza kuharibu amani, au unaweza kuzishughulikia kwa heshima?
Weka mipaka: Hii inaweza kujumuisha kuepuka kuwa karibu sana na mtu unaovutwa naye au kuzungumza kwa uwazi na mwenza wako kuhusu hali yako ya kihisia ikiwa ni salama kufanya hivyo.
Elewa upendo wa ndoa: Kuangalia mapenzi kama sehemu ya moyo wako si lazima kuharibu ndoa. Wataalamu wanashauri kuwekeza katika uhusiano uliopo, kuelewa upendo wake, na kukuza uhusiano wa kimahaba na kihisia.
Kwa mujibu wa mwandishi maarufu wa mapenzi, Leo Buscaglia, “Upendo hauna kikomo isipokuwa mioyo yetu wenyewe.”
Hii inamaanisha kwamba binadamu ana uwezo wa kupenda mara nyingi, kwa kina, na kwa aina tofauti. Upendo unaweza kuonekana kwa mwenza, familia, marafiki, au hata watu tunaokutana nao katika maisha ya kila siku. Hata hivyo, akili na maadili ni yale yanayolazimisha mipaka.
Kwa maneno mengine, upendo ni endelevu, lakini ukomo wake unategemea matokeo tunayoweza kusimamia.
Kupenda mtu mwingine huku tukiwa kwenye ndoa si dhambi ya moyo, bali ni changamoto ya kimaadili na kihisia inayohitaji uelewa na busara.
