Volker Türk alisisitiza mamlaka kusitisha mara moja aina zote za vurugu na ukandamizaji dhidi ya waandamanaji wa amani na kurejesha ufikiaji kamili wa mtandao na mawasiliano ya simu.
“Mauaji ya waandamanaji wa amani lazima yakome, na kuwaita waandamanaji kama ‘magaidi’ ili kuhalalisha ghasia dhidi yao haikubaliki,” alisema.
Mahitaji ya mabadiliko yanakandamizwa
Tangu tarehe 28 Disemba, wananchi wamejitokeza barabarani katika majimbo yote ya Iran, awali kutoa sauti zao za kufadhaika kutokana na rekodi ya mfumuko wa bei, kupanda kwa bei za vyakula na kuporomoka kwa ghafla kwa sarafu ya taifa.
Bw. Türk alikariri kwamba maandamano pia yalifanyika mwaka wa 2022, huku sehemu kubwa ya wakazi wakidai mabadiliko ya kimsingi katika jinsi nchi hiyo inavyotawaliwa, “na kwa mara nyingine tena, majibu ya mamlaka ni kutumia nguvu ya kikatili kukandamiza matakwa halali ya mabadiliko.”
Alisema “mzunguko huu wa ghasia za kutisha hauwezi kuendelea. Watu wa Iran na madai yao ya haki, usawa na haki lazima yasikilizwe.” Zaidi ya hayo, mauaji yote, ghasia dhidi ya waandamanaji, na ukiukaji mwingine wa haki za binadamu lazima zichunguzwe na wale waliohusika wawajibishwe.
Wito wa hukumu ya kifo ‘unatia wasiwasi sana’
Alibainisha kuwa hospitali kadhaa zinaripotiwa kuzidiwa na idadi ya waliojeruhiwa – ambayo ni pamoja na watoto – na mtandao wa nchi nzima na kuzimwa kwa mawasiliano ya simu kunafanya kuwa vigumu kuthibitisha idadi hiyo.
Ripoti zinaonyesha kuwa askari wa vikosi vya usalama pia wameuawa.
“Pia inatia wasiwasi sana kuona taarifa za umma za baadhi ya maafisa wa mahakama zinazoonyesha uwezekano wa hukumu ya kifo ikitumika dhidi ya waandamanaji kupitia taratibu za kimahakama zinazoharakishwa” aliongeza.
Alibainisha kuwa tangu tarehe 8 Januari, mamlaka ya Iran imeweka kizuizi cha mtandao nchini kote, na kuathiri haki za watu za uhuru wa kujieleza na kupata habari, kuvuruga huduma za dharura na kuokoa maisha na kuzuia ufuatiliaji huru wa haki za binadamu.
“Wairani wana haki ya kuandamana kwa amani,” alisema Bw. Türk. “Malalamiko yao yanahitaji kusikilizwa na kushughulikiwa, na sio kutekelezwa na mtu yeyote.”
Komesha vurugu na kukuza mazungumzo: wataalam wa haki
Kando, kikundi cha wataalam huru wa haki za binadamu waliitaka Iran kuvunja mzunguko wa vurugu na kuunda nafasi ya mazungumzo.
“Matumizi ya nguvu ya mauaji dhidi ya waandamanaji wa amani, kukamatwa kiholela – ikiwa ni pamoja na watoto – na mashambulizi kwenye vituo vya matibabu vinawakilisha ukiukwaji wa wazi wa sheria za kimataifa za haki za binadamu,” wao alisema.
Utumizi mbaya wa nguvu ulioripotiwa na vikosi vya usalama katika siku za hivi karibuni ni pamoja na kuwafyatulia risasi waandamanaji walio na amani kwa kiasi kikubwa kwa kutumia bunduki, bunduki zilizojaa chuma, maji ya kuwasha na mabomu ya machozi, pamoja na kupigwa.
“Utumiaji wa nguvu mbaya unaweza kutumika tu kama suluhisho la mwisho wakati haiwezi kuepukika kabisa kulinda maisha, na lazima ifuate kanuni za uhalali, ulazima, uwiano na tahadhari,” walisema.
Zaidi ya hayo, akaunti pia zinaonyesha kuvamiwa kwa hospitali, matumizi ya mabomu ya machozi ndani ya vituo vya matibabu, na majaribio ya kuwakamata waandamanaji waliojeruhiwa, huku zaidi ya watu 2,600 wakiripotiwa kuzuiliwa, wakiwemo watoto wa shule.
Kuhusu taarifa za hukumu za kifo kutolewa, wataalamu hao walisema “ikitekelezwa, hii inahusisha mauaji ya haramu ya waandamanaji yaliyoripotiwa na vikosi vya usalama barabarani na mauaji yaliyoidhinishwa na serikali..”
Wataalamu hao wanne wote ni Waandishi Maalum walioteuliwa na UN Baraza la Haki za Binadamu huko Geneva. Majukumu yao binafsi yanahusu masuala kama vile hali ya haki za binadamu nchini Iran na kukuza haki za uhuru wa maoni, na kukusanyika kwa amani na kujumuika.
Wanafanya kazi kwa hiari na wako huru kutoka kwa serikali au shirika lolote, pamoja na UN. Wao si wafanyakazi wa Umoja wa Mataifa hawapati malipo kwa kazi zao.
