YANGON, Myanmar, na CHIANGMAI, Thailand, Januari 16 (IPS) – Akiwa amezuiliwa katika hali mbaya ya magereza kwa karibu miaka mitano, Aung San Suu Kyi inawezekana hata hajui kwamba wiki hii Mahakama ya Kimataifa ya Haki (ICJ) ilifungua kesi ya kihistoria inayoishtaki Myanmar kwa kufanya mauaji ya halaiki dhidi ya watu wake wachache wa Rohingya.
Ikiwa habari zingeenea kutoka kwa ulimwengu nje ya seli yake, mshindi wa Tuzo ya Amani ya Nobel na kiongozi aliyefukuzwa wa serikali iliyochaguliwa ya Myanmar bila shaka angekuwa akitafakari jinsi ilivyokuwa kwamba majenerali aliowatetea kwa uthabiti huko The Hague katika vikao vya awali vya 2019 sasa ni walinzi wake.
Kesi iliyopo mbele ya ICJ, iliyoletwa na Gambiainaangazia mashtaka ya mauaji ya halaiki dhidi ya Myanmar kuanzia shambulio la mwaka 2016-17 lililofanywa na wanajeshi na wanamgambo wa Kibudha dhidi ya Warohingya ambao wengi wao ni Waislamu walio wachache. Maelfu waliuawa, vijiji kuchomwa moto na wanawake kubakwa, na kusababisha zaidi ya wakimbizi 700,000 kulazimishwa kuvuka mpaka na kuingia Bangladesh.
Sifa ya Aung San Suu Kyi ilikuwa tayari imeharibiwa vibaya magharibi hata kabla ya kwenda The Hague. Mnamo mwaka wa 2017 Chuo Kikuu cha Oxford cha Chuo Kikuu cha St Hugh, mlezi wake, aliondoa picha yake machoni pa umma, na mnamo 2018 Amnesty International ilijiunga na taasisi nyingi na miji ikikanusha tuzo walizotoa, ikisikitishwa kwamba hakuwa ametumia hata mamlaka yake ya maadili kama mkuu wa serikali kulaani ghasia. Tuzo yake ya Nobel ya 1991 ilibaki bila kubadilika—hakukuwa na sheria za kuibatilisha.
Kando, mwendesha mashtaka wa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu wa Kivita mwezi Novemba mwaka jana aliomba hati ya kukamatwa kwa Min Aung Hlaing kwa madai ya uhalifu dhidi ya ubinadamu uliofanywa dhidi ya Warohingya.
Ili kuongeza chumvi kwenye majeraha hayo, uongozi wake wa timu ya wanasheria wa Myanmar kwenye ICJ unaweza kweli ulifunga hatima yake na majenerali badala ya kuhifadhi mpango wao mgumu wa kugawana madaraka.
“Wakati huo uaminifu wake ulivunjwa na akapoteza Magharibi,” alisema mchambuzi mkongwe huko Yangon. “Ni wakati huo ambapo jeshi liliamua kuhamia dhidi yake na kuanza kupanga njama ya mapinduzi yao,” alisema, akielezea jinsi Jenerali Mwandamizi Min Aung Hlaing alihesabu kuwa jumuiya ya kimataifa haitamuunga mkono.
Aung San Suu Kyi alitimiza umri wa miaka 80 jela mwezi Juni mwaka jana na wiki hii ni jumla ya miaka 20 ambayo amekaa gerezani au kifungo cha nyumbani tangu arejee Myanmar kutoka Uingereza mwaka 1988. Hajaonana na mawakili wake kwa miaka miwili na anatumikia kifungo cha miaka 27 kufuatia msururu wa mashtaka, ikiwa ni pamoja na rushwa, ambayo wafuasi wake wanakanusha kuwa ni ya uzushi.
Kwa kiasi kikubwa amesahaulika au kuchukuliwa kama asiyefaa nje ya nchi yake, nchini Myanmar “Mama Suu” anasalia kuwa maarufu sana, hata kuheshimiwa—angalau miongoni mwa Wabudha wengi wa Bamar—na hatima yake bado ina athari katika mustakabali wa nchi hiyo.
Ingawa uandaaji wa uchaguzi wa awamu wa serikali, unaoendelea sasa katika maeneo inayodhibiti, unapuuzwa na watu wengi nchini Myanmar kama uzushi mtupu, watu wanathubutu kutumaini kwamba Jenerali Min Aung Hlaing, pengine rais ajaye, anaweza kuwaachilia huru Aung San Suu Kyi na rais aliyeondolewa madarakani Win Myint, miongoni mwa wafungwa wengine wa kisiasa. Matarajio ni kwamba chama cha wakala wa kijeshi kinaweza kufanya aina fulani ya ishara baada ya serikali inayodaiwa kuwa ya kiraia kuchukua madaraka mwezi Aprili.
Lakini wapiganaji wa upinzani na wanachama wa Serikali sambamba ya Umoja wa Kitaifa (NUG) inayofanya kazi katika maeneo yaliyo nje ya udhibiti wa serikali wanasalia kuwa na mashaka.
“Kuachiliwa kwa Daw Aung San Suu Kyi bado kumebanwa sana na uwiano wa sasa wa madaraka. Kwa Min Aung Hlaing, uhuru wake ungedhoofisha mamlaka ya serikali, na kumpa motisha kubwa ya kumfanya ajitenge wakati jeshi likiendelea “kudhibiti,” David Gum Awng, naibu waziri wa mambo ya nje wa NUG, aliiambia IPS nje ya Myanmar.
“Njia ya kuaminika,” alisema, ni kuuteka mji mkuu wa Nay Pyi Taw, ambapo Aung San Suu Kyi anaaminika kufungwa, na kusambaratisha utawala wa kijeshi huku wakifikia makubaliano mapana ya kisiasa au muungano kati ya vikosi vya upinzani.
“Hii itahitaji juhudi kubwa za pamoja, uratibu mkubwa, na muungano na mapatano yenye nguvu zaidi ya kisiasa na kijeshi,” aliongeza, akimaanisha mapambano ya NUG kuunda makubaliano kati ya makundi ya kikabila yenye silaha ambayo yamekuwa yakipinga tawala zinazofuatana za kijeshi na wakati mwingine mapigano kati yao wenyewe kwa miongo kadhaa.
Nahodha wa zamani wa jeshi, ambaye alijiengua na kujiunga na vikundi vya upinzani vya kiraia nje ya Myanmar, aliiambia IPS kuwa alimpenda “Mama Suu” na kwamba familia yake yote ilimpigia kura chama chake cha National League for Democracy katika uchaguzi wa 2020 wakati serikali yake ilichaguliwa tena kwa kishindo kwa majenerali kufuta matokeo katika mapinduzi yao ya 2021.
“Lakini sasa ni vigumu sana kwake kuwa kiongozi. Hatuoni mabadiliko yoyote yakitokea. Ming Aung Hlaing atamzuilia kwa muda mrefu iwezekanavyo. Nilifanya kazi naye na kujua utu wake na kwa kuzingatia hilo, hatamwachilia. Yeye ni mtu wa kulipiza kisasi,” askari huyo wa zamani alisema.
Kwa kizazi kipya ambacho kililipa gharama kubwa katika maandamano makubwa ya mitaani yaliyokandamizwa na jeshi mapema 2021 na kisha kukimbilia kujiunga na vikosi vya upinzani vilivyoibuka kote nchini, inaonekana ni wakati wa kusonga mbele kutoka enzi ya Aung San Suu Kyi.
“Ni wakati wa kiongozi mpya. Yeye ni mzee. Gen Z hatamsikiliza,” yalikuwa maoni ya mfanyakazi mmoja wa hoteli ambaye pia alisifu urithi wake.
NUG na kizazi kipya wanaanza kukiri ukiukwaji wa kihistoria na makosa yaliyofanywa na viongozi waliofuata wa Myanmar dhidi ya jamii ya Rohingya ambayo wengi wao hawana utaifa.
Baadhi wanafuatilia habari za vikao vya ICJ wiki hii na kusema waziwazi nafasi ya Aung San Suu Kyi mwaka 2019 katika kutetea jeshi dhidi ya mashtaka ya mauaji ya halaiki ilikuwa mbaya kimaadili na kwamba aliishia kudhoofisha msimamo wake mwenyewe.
“Hayupo kuwatetea sasa,” akasema kijana mmoja ambaye alilazimika kutoroka Myanmar jeshi lilipokuwa likimsaka babake, mwanaharakati mashuhuri.
Watu ambao wamemfahamu kwa miaka mingi wanaonekana kutokubaliana juu ya kile kilichomsukuma Aung San Suu Kyi kuchukua hatua hiyo mbaya huko The Hague.
Ilikuwa fahari kutetea nchi yake kama binti ya Aung San, shujaa wa uhuru na mwanzilishi wa jeshi la kisasa? Au alihesabu kimakosa kwamba ilikuwa njia yake pekee ya kusonga mbele wakati akijaribu kuanzisha mageuzi ya kisiasa na kiuchumi ambayo yangezuia mamlaka ya majenerali? Au je, alikuwa kama mmoja wao—mzalendo wa Kibuddha wa walio wengi wa Bamar ambaye alibakia na mashaka kuhusu shirikisho la kweli na kuwaona Warohingya kama wahamiaji ambao “hawakuwa” nchini Myanmar na walikuwa tishio kwa dini yake kuu?
Katika nchi ambayo nguvu moja yenye nguvu imesalia na nia ya zamani ambayo inakataliwa na idadi kubwa ya watu wake, maswali kama haya juu ya sura ya mustakabali wa Myanmar bado yana umuhimu mkubwa, kama vile hatima ya mwanamke mmoja.
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260116070952) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
