TOKYO, Japani, Januari 19 (IPS) – Miaka 30 iliyopita, ŕipoti ya msingi ya Graça Machel, mtetezi mashuhuri na anayeheshimika duniani kote wa haki za wanawake na watoto, kwenye Baŕaza Kuu la Umoja wa Mataifa iliweka wazi matokeo mabaya ya vita vya kutumia silaha kwa watoto na kutikisa dhamiri ya dunia. Ilipelekea uamuzi wa kihistoria wa Baraza Kuu kuunda mamlaka ya Mwakilishi Maalum wa Katibu Mkuu wa Watoto na Migogoro ya Kivita (SRSG-CAAC).
Wawakilishi Maalum wa Katibu Mkuu ni wajumbe wa ngazi za juu waliopewa dhamana ya kutekeleza majukumu mahususi kwa niaba ya Katibu Mkuu. Imeteuliwa katika cheo cha Msaidizi wa Katibu Mkuu, SRSG-CAAC tangu wakati huo imekuwa mtetezi wa kimataifa wa kukuza ufahamu kuhusu hali ya watoto walioathiriwa na migogoro ya silaha pamoja na ulinzi wao wa kina na kuunganishwa tena katika jamii.
Watoto na migogoro ya silaha kama ajenda ya amani na usalama
Ajenda ya watoto na mizozo ya kivita (CAAC) imebadilika kwa kiasi kikubwa katika miongo mitatu iliyopita. Kama inavyothibitishwa ipasavyo katika azimio 1261 la Baraza la Usalama (1999), athari za migogoro ya kivita kwa watoto ni suala linaloathiri amani na usalama wa kimataifa. Maazimio yaliyofuata yalishikilia kwa uthabiti ajenda ya CAAC ndani ya kazi ya Baraza la Usalama na kuanzisha mifumo muhimu ya ulinzi.
Miongoni mwa muhimu zaidi kati ya hizi ni Mfumo wa Ufuatiliaji na Kuripoti (MRM), iliyoundwa na azimio la Baraza la Usalama 1612 (2005). MRM hutoa habari iliyothibitishwa, ya kuaminika na kwa wakati kuhusu ukiukaji mkubwa unaofanywa dhidi ya watoto katika hali ya vita. Imekuwa uti wa mgongo wa ushirikiano wa Umoja wa Mataifa na pande zinazohusika kukomesha ukiukaji huo.
Kupitia utaratibu huu, pande zinazohusika zinahimizwa kujitolea kukomesha na kuzuia ukiukwaji mkubwa kupitia uundaji na utekelezaji wa mipango ya utekelezaji iliyopangwa kwa wakati. Hadi sasa, mipango arobaini ya utekelezaji imehitimishwa na pande zinazozozana, ikiwa ni pamoja na vikundi visivyo vya serikali, katika nchi kumi na nane, na kusababisha ufuasi kamili wa pande kumi na mbili.
UNICEF imekuwa na jukumu muhimu kama shirika la Umoja wa Mataifa linaloongoza kwa watoto, kusaidia uendeshaji wa MRM na kufuatilia utekelezaji wa mipango ya utekelezaji.
Watoto na migogoro ya silaha kama suala la msingi la haki za mtoto
Zaidi ya amani na usalama, watoto na migogoro ya silaha kimsingi ni suala la haki za mtoto. Lilikuwa eneo la kwanza la mada kushughulikiwa mapema kama 1992 na Kamati ya Umoja wa Mataifa ya Haki za Mtoto, chombo cha mkataba kinachofuatilia utekelezaji wa Mkataba wa Haki za Mtoto uliopitishwa na Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa mnamo 1989.
Mpango huo ulifungua njia kwa ripoti ya Graça Machel na baadaye kuanzishwa kwa mamlaka ya SRSG-CAAC mwaka wa 1996. Pia ulisababisha kupitishwa, mwaka wa 2000, kwa Itifaki ya Hiari ya Mkataba wa Haki za Mtoto kuhusu kuhusika kwa watoto katika migogoro ya silaha.
Mnamo Machi mwaka huu, Baraza la Haki za Kibinadamu litatoa siku yake ya kila mwaka ya haki za mtoto kwa watoto na migogoro ya kivita na inatarajiwa kupitisha azimio linalohusiana, kusisitiza umuhimu wa kuendelea kwa ajenda hii.
Miaka thelathini baada ya kuanzishwa kwa mamlaka ya CAAC
Licha ya maendeleo haya, ukiukwaji mkubwa dhidi ya watoto katika migogoro ya silaha ulifikia kesi 41,370 ambazo hazijawahi kushuhudiwa mwaka 2024 pekee. Wito wa uwajibikaji umezidi kuongezeka.
Athari za migogoro ya kivita kwa watoto zinaenea zaidi ya ukiukwaji mkubwa sita uliotambuliwa na Baraza la Usalama. Leo, mtoto mmoja kati ya watano duniani kote anaishi katika eneo lililoathiriwa na migogoro, ambapo wigo kamili wa haki zao unaathiriwa, moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja.
Ukweli huu dhahiri unadai uharaka mpya, utashi wa kisiasa ulioimarishwa, na hatua makini zaidi.
Kuelekea uwajibikaji unaozingatia haki za mtoto na uwajibikaji unaomhusu mtoto
Watoto ambao ni wahasiriwa wa migogoro ya kivita mara nyingi sana wametengwa katika michakato ya uwajibikaji.
Baadhi ya maendeleo chanya yanastahili kutambuliwa. Mnamo 2023, Ofisi ya Mwendesha Mashtaka wa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu ilipitisha Sera ya Watoto iliyorekebishwa ambayo inazingatia kwa uwazi mbinu ya haki za mtoto. Katika mwaka huo huo, Mwongozo wa Katibu Mkuu kuhusu Ujumuishaji wa Haki za Mtoto ulitoa wito wa kuunganishwa kwa utaratibu wa haki za mtoto katika mamlaka ya mifumo ya Umoja wa Mataifa ya uchunguzi na uwajibikaji, ikiwa ni pamoja na tume za uchunguzi na kutafuta ukweli.
Uwajibikaji lazima uwe wa haki za mtoto na ule wa mtoto. Ushiriki wa watoto wenye maana ni muhimu. Kusikiliza watoto na kuchukua maoni yao kwa uzito ni msingi wa haki, tiba, na uponyaji. Michakato ya uwajibikaji lazima ishughulikie mahitaji ya haraka na ya muda mrefu ya watoto, ikijumuisha elimu, usaidizi wa kisaikolojia na kuunganishwa kwa familia.
Watoto kama wajenzi wa amani
Watoto wanataka amani. Amani endelevu ni msingi wa lazima kwa ajili ya utekelezaji kamili wa haki za mtoto.
Mkataba wa Haki za Mtoto unahakikisha haki ya watoto kusikilizwa na kuheshimiwa maoni yao katika masuala yote yanayowahusu. Watoto pia wana haki ya kuunganishwa tena na kushiriki katika juhudi zinazolenga kurejesha mshikamano wa kijamii ndani ya jamii zilizovunjika na kiwewe.
Katika jamii nyingi zilizoathiriwa na migogoro, watoto ni zaidi ya nusu ya idadi ya watu. Jukumu lao kama wajenzi wa amani kwa hivyo si la hiari—ni muhimu. Kutambua na kuwawezesha watoto kama mawakala wa amani pia kutaimarisha ajenda ya wanawake, amani na usalama na ajenda ya vijana, amani na usalama.
Muda wa uhamasishaji upya, kwa ushirikiano na mashirika ya kiraia na watoto
Graça Machel alitukumbusha kwamba “hangaiko la ulimwengu wote kwa watoto linatoa fursa mpya za kukabiliana na matatizo yanayosababisha kuteseka kwao.”
Watoto na migogoro ya silaha huenda kwenye kiini cha ubinadamu wetu wa pamoja. Inadai ufahamu mpana wa umma, dhamira thabiti ya kisiasa, na uhamasishaji endelevu wa kimataifa.
Mashirika ya kiraia, yanayofanya kazi pamoja na watoto wenyewe, yana jukumu muhimu la kutekeleza katika utetezi, kukuza ufahamu, na kuhamasisha msaada kwa ajili ya ajenda ya CAAC.
Mwakilishi Maalum wa Katibu Mkuu kuhusu Watoto na Migogoro ya Kivita, iliyoundwa na Baraza Kuu, anabeba jukumu la kipekee kama mjumbe wa Katibu Mkuu wa kuimarisha ushirikiano na mashirikiano kati ya mashirika ya Umoja wa Mataifa, Nchi Wanachama, asasi za kiraia na watoto wenyewe.
Watoto na mizozo ya kivita lazima ibaki kuwa mstari wa mbele katika ajenda ya kimataifa na kuchukuliwa kama kipaumbele kikuu na Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa.
Dk Mikiko Otanianayetambulika sana kama mwanasheria wa kimataifa wa haki za binadamu, kwa sasa ndiye Rais wa Baraza la Wawakilishi Haki za Mtoto Unganishamtandao wa mashirika yasiyo ya kiserikali duniani yenye makao yake makuu mjini Geneva unaokuza haki za watoto. Alikuwa Mwenyekiti wa Kamati ya Umoja wa Mataifa ya Haki za Mtoto (2021-2023) wakati wa uanachama wake wa miaka minane kwa mihula miwili.
Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260119091343) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
