UMOJA WA MATAIFA, Januari 23 (IPS) – Takriban miaka minne ya uvamizi kamili wa Urusi, Ukraine inakabiliwa na msimu mwingine wa baridi uliojaa mateso makubwa ya kibinadamu na kuendelea kwa mashambulizi ya kiholela. Miezi ya mwisho ya 2025 ilikuwa na hali tete hasa, yenye sifa ya mashambulizi ya mara kwa mara ya maeneo yenye watu wengi na migomo ya mara kwa mara kwenye vitongoji vya makazi, miundombinu muhimu ya kiraia, na vifaa vya kibinadamu. Wakati uhasama ulipoenea katika maeneo mapya katika mwaka uliopita, mahitaji ya kibinadamu yalikua kwa kasi, huku jamii nyingi zilizokumbwa na vita zikiishi katika maeneo yasiyokaliwa na watu.
Kwa mujibu wa takwimu za Ofisi ya Kamishna Mkuu wa Haki za Binadamu wa Umoja wa Mataifa (OHCHR), takriban raia 55,600 wameuawa au kujeruhiwa tangu kutokea kwa uvamizi huo kamili, huku raia 157 wakiuawa na 888 kujeruhiwa kote Ukraine na maeneo yanayokaliwa na Shirikisho la Urusi katika miezi ya mwisho ya 2025 pekee. Zaidi ya hayo, Kamishna Mkuu wa Umoja wa Mataifa wa Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR) inaripoti kuwa zaidi ya watu milioni 3.7 wamekimbia makazi yao tangu uvamizi huo.
Takwimu za ziada kutoka OHCHR zinaonyesha kuwa mwaka 2025 ulikuwa mwaka mbaya zaidi kwa raia tangu kuanza kwa uvamizi huo kamili, huku Ujumbe wa Umoja wa Mataifa wa Kufuatilia Haki za Kibinadamu nchini Ukraine (HRMMU) ukiripoti kuwa raia 2,514 waliuawa na 12,142 walijeruhiwa kama matokeo ya moja kwa moja ya ghasia zinazohusiana na migogoro. Hii inaashiria ongezeko la asilimia 31 kutoka 2024.
“Ongezeko la asilimia 31 ya vifo vya raia ikilinganishwa na 2024 inawakilisha kuzorota kwa ulinzi wa raia,” Danielle Bell, mkuu wa HRMMU alisema. “Ufuatiliaji wetu unaonyesha kuwa ongezeko hili lilichochewa sio tu na uhasama uliokithiri kwenye mstari wa mbele, lakini pia na matumizi makubwa ya silaha za masafa marefu, ambayo yaliweka raia kote nchini kwenye hatari kubwa.”
Ofisi ya Uratibu wa Masuala ya Kibinadamu (OCHA) inaripoti kwamba takriban watu milioni 10.8 kote Ukrainia wanahitaji msaada wa haraka wa kibinadamu, huku milioni 3.6 wakitambuliwa kuwa walio hatarini zaidi na kupewa kipaumbele katika shughuli za kutoa misaada. OCHA inasisitiza kukithiri kwa hali ya kibinadamu katika miezi michache iliyopita, ikibainisha kuwa maeneo ya mstari wa mbele na mikoa ya mpaka wa kaskazini yanakabiliwa na viwango vya juu vya mashambulizi ya kijeshi, uharibifu wa miundombinu ya kiraia, uhamisho mkubwa wa raia, na usumbufu wa mara kwa mara wa huduma muhimu.
Raia wanaoishi katika maeneo yanayokaliwa na Shirikisho la Urusi wanasalia kutengwa kwa huduma muhimu na hatua za ulinzi, wakikabiliwa na hatari kubwa ya ukiukaji mkubwa wa haki za binadamu.
Kulingana na Matthias SchmaleMratibu wa Kibinadamu wa Umoja wa Mataifa kwa ajili ya Ukraine, taifa hilo kwa sasa liko katikati ya mzozo mkali wa ulinzi, unaodhihirishwa na kupungua kwa kasi kwa rasilimali za kibinadamu, ongezeko la mara kwa mara la ukosefu wa usalama, na hakuna dalili kwamba 2026 itakuwa salama zaidi kwa raia au wafanyakazi wa misaada ya kibinadamu. “Asili ya vita inabadilika: mashambulizi zaidi ya ndege zisizo na rubani na mgomo wa masafa marefu huongeza hatari kwa raia na wasaidizi wa kibinadamu, huku ikisababisha uharibifu wa utaratibu wa nishati, maji na huduma nyingine muhimu,” alisema Schmale.
Wiki chache za kwanza za 2026 zilishuhudia kuongezeka kwa kasi kwa mashambulizi yaliyolengwa kwenye miundombinu ya kiraia, haswa mifumo ya maji na nishati. Kulingana na takwimu kutoka kwa Kituo cha Kimataifa cha Wajibu wa Kulindakati ya Januari 8 na 9, mamlaka ya Urusi ilirusha ndege zisizo na rubani 242 na makombora 36 kuelekea Ukraini. Mashambulizi hayo yalishambulia jiji la bandari la Odesa, na kuvuruga usambazaji wa umeme na maji huko na katika miji ya Dnipro na Zaporizhzhia. Migomo hiyo pia ililemaza mawasiliano ya simu na usafiri wa umma, na kumfanya meya wa Dnipro kutangaza hali ya hatari.
Rais wa Ukraine Volodymyr Zelensky aliripoti kwamba Urusi ilikuwa imezindua takriban ndege 1,300 zisizo na rubani kati ya Januari 11 na 18 pekee. Kwa siku mbili zilizofuata, zaidi ya ndege 300 zisizo na rubani zilishambulia maeneo ya Kharkiv, Zaporizhzhia, Sumy, Dnipro, Odesa, na Khmelnytskyi, na kuua raia wawili na kujeruhi kadhaa.
Mnamo Januari 19, Shirikisho la Urusi lilizindua mfululizo wa mashambulizi kwenye vituo vya nishati nchini Ukraine, kuzima joto na umeme katika maeneo mengi ya mijini, ikiwa ni pamoja na Odesa na Kyiv. Meya wa Kyiv aliwafahamisha waandishi wa habari kwamba takriban majengo 5,635 ya makazi ya orofa mbalimbali yaliachwa bila kupashwa joto asubuhi iliyofuata, asilimia 80 ambayo yalikuwa yamepata joto baada ya kukatika kwa muda mrefu kulikosababishwa na shambulio kama hilo mnamo Januari 9.
“Raia wanabeba mzigo mkubwa wa mashambulizi haya. Wanaweza tu kuelezewa kama ukatili. Lazima wakome. Kuwalenga raia na miundombinu ya kiraia ni ukiukaji wa wazi wa sheria za vita,” alisema Mkuu wa Umoja wa Mataifa wa Haki za Binadamu Volker Türk. Kulingana na takwimu kutoka OHCHR, mamia ya maelfu ya familia kote Ukrainia hazina uwezo wa kupata joto—hatua mbaya sana huku viwango vya baridi vikiendelea. Jamii nyingi huko Kyiv pia hazina maji, ambayo ina matokeo mabaya kwa walio hatarini zaidi, wakiwemo watoto, wazee na watu wenye ulemavu.
“Kwa watu wa Druzhkivka na katika jumuiya nyingi zilizo mstari wa mbele, maisha ya kila siku yamefunikwa na vurugu na majaribio ya kuishi. Marufuku kali ina maana kwamba wanaweza tu kwenda nje kwa saa chache kwa siku, wakiweka maisha yao karibu na mifumo ya makombora na hatari kubwa ya mashambulizi ya drone. Wanakabiliwa na uchaguzi mgumu: kukimbia kwa usalama, kuacha nyumba zao na maisha nyuma, au kubaki chini ya makombora ya mara kwa mara,” Schmale.
Ofisi ya UN ya Ukraine imesisitizwa kwamba matokeo kwa raia yatakuwa ya muda mrefu, hata watakapofikia mwisho wa uhasama. Walibainisha kuwa athari za vita “zitaishi kwa muda mrefu zaidi ya awamu ya sasa ya dharura na ya kibinadamu.” Madhara ya kisaikolojia na kijamii yameenea, huku mahitaji makubwa ya afya ya akili yakiripotiwa miongoni mwa watu wazima, watoto, wapiganaji wa zamani, na familia zao- wengi wao wamevumilia kuhamishwa, kuharibiwa au kuharibiwa kwa nyumba zao, na kuathiriwa mara kwa mara na milipuko na makombora.
Mkazo katika mifumo ya afya na elimu ya Ukraine inachanganya athari hizi, huku Umoja wa Mataifa wa Ukraine ukionya kwamba “mifano katika mshikamano wa kijamii” itaunda nchi hiyo kwa miaka mingi ijayo.
Kujibu, UN na washirika wake walizindua Mpango wa Mahitaji na Majibu ya Kibinadamu wa 2026 kutoa usaidizi wa kuokoa maisha kwa jamii zilizoathiriwa, ikilenga kufikia watu milioni 4.1 mwaka wa 2026. Mpango huo unajumuisha shughuli za kuwasilisha chakula, huduma za afya, huduma za ulinzi, usaidizi wa pesa taslimu, na mahitaji mengine muhimu kwa jamii zilizozingirwa, unaotaka dola bilioni 2.3.
“Ninawasihi washirika wote wa kibinadamu, maendeleo na wa kiserikali kufanya kazi pamoja kuhusu maadili yetu ya pamoja na vipaumbele muhimu vya kimkakati vilivyotambuliwa, kuheshimu jukumu tofauti la hatua za kibinadamu za kanuni na kutambua ambapo wengine wanapaswa kuongoza,” alisema Schmale.
Aliongeza: “Tunawaomba wafadhili wetu kuendeleza ufadhili unaobadilika, unaoweza kutabirika ili tuweze kukabiliana haraka na mishtuko mipya huku tukidumisha huduma muhimu kwa wale ambao bado hawawezi kusimama kwa miguu yao wenyewe. Ni kwa pamoja tu tunaweza kuhakikisha kwamba walio hatarini zaidi, kama familia niliyokutana nayo huko Druzhkivka, wanapokea usaidizi kwa wakati unaofaa.”
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260123165456) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
