UMOJA WA MATAIFA, Februari 4 (IPS) – Katika wiki za hivi kaŕibuni, mgogoŕo wa kibinadamu wa Yemen umezidi kuwa mbaya zaidi, kwani kuongezeka kwa uhaba wa chakula na mapigano ya kikatili kati ya watendaji wenye silaha kumesababisha maofisa wa Umoja wa Mataifa (UN) kuonya kuwa nchi hiyo inakaribia pabaya. Kuongezeka kwa ghasia kumezidi kukwamisha shughuli za kuokoa maisha za kibinadamu, huku kudorora kwa hali tete ya kiuchumi na kisiasa kukiendelea kuzorotesha upatikanaji wa huduma muhimu. Matokeo yake, mamilioni ya Wayemen sasa wanakabiliwa na hatari inayoongezeka ya kuachwa bila msaada wanaohitaji ili kuishi, huku watoto wakiwa ndio walioathirika zaidi.
Mwishoni mwa Desemba na mwanzoni mwa Januari kilithibitika kuwa kipindi kigumu haswa kwa Yemen, na msukosuko wa kisiasa ukifanya kama kichocheo kikuu cha ukosefu wa utulivu, haswa kusini mwa taifa hilo. Hivi majuzi, Baraza la Mpito la Kusini (STC) linaloungwa mkono na Umoja wa Falme za Kiarabu (UAE) lilianzisha mashambulizi makubwa kote kusini, na kutwaa majimbo muhimu kama vile Hadramawt na al-Mahrah, na kusababisha vikosi vya serikali inayoungwa mkono na Saudi Arabia kuanzisha mfululizo wa mashambulizi ya anga ili kurejesha miundombinu muhimu katika miji kama Mukalla na Aden.
Wakati uondoaji wa kijeshi ulipatikana katika siku zilizofuata, wataalam wa kibinadamu wanaonya kuwa hali ya usalama kwa ujumla inasalia kuwa tete bila suluhu la kudumu la kisiasa na kiuchumi-vyote viwili vinaendelea kutishia utulivu wa kitaifa. Kulingana na Wataalamu wa Umoja wa Mataifamiaka mingi ya misukosuko ya kisiasa imedhoofisha sana uchumi, na kusababisha mfumuko wa bei, kusukuma bei ya vyakula na mafuta kutofikiwa zaidi, na kuwaacha idadi kubwa ya wafanyikazi wa sekta ya umma bila kulipwa mishahara.
Mnamo Januari 14, Mjumbe Maalum wa Umoja wa Mataifa kwa Yemen Hans Grundberg aliwafahamisha mabalozi kuhusu hitaji la dharura la kuanzisha mchakato wa kisiasa unaoaminika, wa uwazi na shirikishi. Alieleza kuwa “maendeleo ya kusini mwa Yemen yanaangazia jinsi urari huo dhaifu unavyoweza kuvurugwa haraka,” na jinsi gani ni muhimu “kuweka upya mchakato huo katika njia ya kisiasa inayoaminika”.
“Kukosekana kwa mkabala wa kina ambao unashughulikia changamoto nyingi za Yemen kwa njia iliyounganishwa, badala ya kutengwa, hatari ya mzunguko wa kawaida na wa kudhoofisha itabaki kuwa kipengele kinachoendelea katika mwelekeo wa nchi,” alisema Grundberg.
Grundberg pia alisisitiza umuhimu wa kulinda taasisi za kiuchumi za Yemen—hasa Benki Kuu—kutokana na mizozo ya kisiasa na kiusalama, akionya kwamba hata ukosefu wa utulivu wa muda mfupi unaweza kusababisha kushuka kwa thamani ya sarafu, kupanua nakisi ya fedha, na kuzuia mageuzi ya kiuchumi yanayohitajika haraka.
Kwa mujibu wa maafisa wa Yemen, mapigano kati ya STC, vuguvugu la Houthi na serikali inayoungwa mkono na Saudi Arabia yamesababisha watu wengi kuhama makwao na kutatiza upatikanaji wa huduma muhimu kwa maelfu ya raia. Mnamo Januari 19, Julien Harneis, Katibu Mkuu Msaidizi na Mratibu Mkazi wa Umoja wa Mataifa na Misaada ya Kibinadamu kwa Yemenaliwaambia waandishi wa habari kwamba hali ya kibinadamu inatarajiwa kuzorota zaidi katika 2026, na inakadiriwa watu milioni 21 wanatarajiwa kuhitaji msaada wa kibinadamu-ongezeko kutoka milioni 19.5 iliyorekodiwa mwaka jana.
Hii inajumuisha zaidi ya Wayemeni milioni 18—takriban nusu ya wakazi—ambao wanatarajiwa kukabiliwa na uhaba mkubwa wa chakula mwezi Februari. Zaidi ya hayo, inakadiriwa kuwa makumi ya maelfu wanaweza kuanguka katika viwango vya “janga” vya njaa na kukabiliana na hali kama njaa bila kuingilia kati.
Mgogoro wa njaa nchini Yemen unakadiriwa kuwakumba watoto zaidi, huku takriban nusu ya watoto wote walio chini ya umri wa miaka mitano wanakabiliwa na utapiamlo mkali. Kama matokeo ya mapungufu ya ufadhili yanayoendelea mwaka jana, ni robo tu ya watoto milioni 8 waliolengwa kupata msaada wa lishe walipata huduma ya kuokoa maisha. Zaidi ya hayo, zaidi ya programu 2,500 za lishe ya ziada na programu za matibabu ya wagonjwa wa nje zililazimika kufungwa.
“Masimulizi rahisi ni kwamba, watoto wanakufa na itazidi kuwa mbaya zaidi. Hofu yangu ni kwamba hatutasikia kuhusu hilo hadi vifo na magonjwa yataongezeka kwa kiasi kikubwa mwaka huu ujao,” alisema Harneis.
Zaidi ya hayo, maafisa wa Yemen walisisitiza kwamba uhasama wa hivi karibuni umelazimisha miundombinu muhimu ya kiraia-ikiwa ni pamoja na shule na hospitali-kufunga au kufanya kazi kwa uwezo mdogo. Ramesh Rajasingham, Mkurugenzi wa Sekta ya Kibinadamu kwa Ofisi ya Uratibu wa Masuala ya Kibinadamu (OCHA) alibainisha kuwa zaidi ya vituo vya afya 450 vimefungwa katika miezi ya hivi karibuni, huku maelfu ya wengine wakiwa katika hatari ya kupoteza ufadhili. Zaidi ya hayo, kampeni za chanjo zimezuiwa, zikikabiliwa na changamoto kubwa katika kufikia watoto kaskazini, na kuwaacha katika hatari kubwa ya magonjwa yanayoweza kuzuilika kama vile surua, diphtheria, kipindupindu na polio.
Rajasingham pia alionya juu ya kuimarisha vikwazo vya misaada kutokana na vurugu. Kulingana na takwimu kutoka Umoja wa Mataifa, wafanyakazi 73 wa Umoja wa Mataifa wamezuiliwa kiholela na mamlaka ya Houthi de facto tangu 2021, na kuzuia shughuli za misaada katika asilimia 70 ya mahitaji ya kibinadamu kote Yemeni. “Tunajua kwamba wakati mashirika ya kibinadamu yanaweza kufanya kazi kwa usalama, kwa ufanisi na kwa njia ya kanuni, na wakati rasilimali zinapatikana, usaidizi wa kibinadamu hufanya kazi. Inapunguza njaa, inazuia magonjwa, na inaokoa maisha. Lakini wakati ufikiaji unazuiwa na ufadhili unapotea, faida hizo zinabadilishwa haraka,” alisema Rajasingham.
Mnamo Januari 29, Shirika la Mpango wa Chakula Duniani (WFP) lilitangaza kwamba linafunga shughuli zake kaskazini mwa Yemen kufuatia vikwazo vikali vya misaada, unyanyasaji, na kuzuiliwa kiholela kwa wafanyikazi kutoka kwa wafanyikazi wa Houthi. Maafisa wa Umoja wa Mataifa waliwafahamisha waandishi wa habari kwamba takriban wafanyakazi 365 kati ya wafanyakazi waliosalia wa WFP kaskazini mwa Yemen watapoteza kazi mwishoni mwa mwezi Machi, kutokana na ukosefu wa usalama na changamoto za ufadhili.
Mnamo 2025, UN ya Yemen Mpango wa Mahitaji ya Kibinadamu na Mwitikio ilifadhiliwa kwa asilimia 25 pekee, na kuwalazimu watendaji wa kibinadamu kupunguza huduma muhimu, kunyima kipaumbele idadi ya watu au sekta fulani, na kusitisha shughuli za kuokoa maisha, na kuacha mamilioni bila msaada na kukabiliwa na hatari kubwa zaidi.
“Ukweli usioepukika ni kwamba Umoja wa Mataifa lazima uendelee kutathmini upya na kupanga upya operesheni zetu za kibinadamu katika maeneo yanayoshikiliwa na DFA ya Yemen – nyumbani kwa karibu asilimia 70 ya mahitaji ya kibinadamu nchini kote,” Rajasingham alisema, pia akitoa wito kwa Baraza la Usalama kutoa shinikizo kwa jumuiya ya kimataifa ili kuleta kuachiliwa kwa wafanyakazi 73 wa Umoja wa Mataifa ili kuongeza mahitaji ya Umoja wa Mataifa.
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260204102445) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
