DELHI, Februari 5 (IPS) – Melanie Brown amekuwa akivua samaki aina ya salmoni huko Bristol Bay, Alaska, kwa zaidi ya miaka 30. Mvuvi wa kiasili na mjumbe wa kamati ya uratibu wa Jukwaa la Dunia la Watu wa Wavuvi, anazungumza kuhusu bahari kwa uangalifu mkubwa na maarifa yaliyo hai.
Alipohojiwa kwa IPS kwenye Maeneo ya Bahari yaliyolindwa (MPAs), sera ya kimataifa ya uhifadhi iliyoanzishwa na IUCN mwaka 1999, Brown ilisikika kwa matumaini na tahadhari.
“Inapendeza,” alisema. “Pale ninapovua samaki katika Ghuba ya Bristol, ukifuata mto juu ya mto, hatimaye hufikia mfumo wa ziwa. Katika sehemu ambayo ziwa hukutana na mto, kuna mbuga ya kitaifa.”
Brown samaki Mto wa Naknekambayo imekuwa na lax ya kutosha kwa miaka mingi.
“Ninaamini kweli ni kwa sababu ya bustani hiyo,” alisema. Hifadhi hiyo, Hifadhi ya Kitaifa ya Katmai, iliundwa muda mrefu kabla ya Lengo la UN la 30×30 – lengo la kimataifa la kulinda asilimia 30 ya ardhi na bahari ifikapo 2030 – lilitiwa saini mnamo Desemba 2022. Ililindwa kwa mara ya kwanza baada ya mlipuko wa kihistoria wa volkano mnamo 1922 na baadaye ikawa kivutio cha watalii. Ndani ya bustani hiyo kuna Brooks Falls, ambapo dubu mara nyingi huonekana wakikamata samaki aina ya lax.
Watu wa kiasili bado wanaruhusiwa kuvua katika sehemu za hifadhi, lakini kwa ruhusa maalum tu. Brown alieleza jinsi samoni hubadilika wanapoingia kwenye maji yasiyo na chumvi.
“Baharini, zinang’aa na fedha. Katika maji yasiyo na chumvi, zinageuka kuwa nyekundu. Zinaonekana tofauti. Zina ladha tofauti.” Brown anaendelea, “Wanaacha kulisha mara wanapogonga maji baridi. Wanachojali ni kuzaga tu. Samaki waliokaushwa ni muhimu kwetu. Ni jinsi tunavyohifadhi chakula.”
Alisema ulinzi wa aina hii umefanya kazi kwa sababu haukufuta uvuvi wa Asilia. Lakini linapokuja suala la Maeneo Yanayolindwa ya Baharini, ana hisia tofauti.
“Kama MPA atawazuia watu kufanya uvuvi wao wa kitamaduni katika maeneo ambayo wamewahi kuvua, hiyo ni makosa,” alisema. “Hilo halipaswi kutokea isipokuwa kukiwa na tatizo la uvuvi wa kupita kiasi.”
Brown anaamini kwamba maamuzi yanapaswa kufanywa na jumuiya za wavuvi.
“Huwezi tu kuchora eneo lenye uzio kwenye ramani na kuwaambia watu hawawezi kwenda huko tena,” alisema. “Unahitaji kuisuluhisha na miili ya udhibiti na wavuvi.”
Bado, Brown anajua MPAs zinaweza kufanya kazi ikiwa zimeandikwa vizuri. Kusini-mashariki mwa Alaska, alisema, eneo lililohifadhiwa la baharini liliundwa ili kukomesha meli za kiwanda. “Uvuvi wa mashua ndogo bado unaruhusiwa. Boti kubwa za viwandani zimezuiliwa, lakini wavuvi wa ndani wanaweza kuendelea.”
Kwake, somo ni rahisi: ulinzi na uvuvi si lazima ziwe katika migogoro wakati jamii zinahusika.
Utunzaji wa Jamii huko Kerala
Wazo hilo la kuhusika kwa jamii pia liliibuka katika mahojiano na Kumar Sahayaraju, mtafiti wa baharini na Marafiki wa Maisha ya Majini (FML), ambaye pia anatoka katika jumuiya ya wavuvi wa kitamaduni huko Trivandrum, Kerala, na mzamiaji wa scuba. Anaamini MPA zinaleta maana pale zinapoundwa na watu wanaoishi na bahari.
“Itakuwa vyema kama maeneo ya hifadhi ya baharini yangeundwa kwa kushirikisha jamii,” aliiambia IPS. “Ndio maana kimataifa kuna msukumo wa usimamizi mwenza – mtazamo wa chini kwenda juu.”
Sahayaraj alizungumza kuhusu miamba karibu na pwani ya Trivandrum – mazingira ya chini ya maji ambayo jumuiya za wavuvi zimetumia kwa vizazi. “Miamba hii ilikuwa sehemu ya maeneo yetu ya jadi ya uvuvi,” alisema. “Walikuwa kama watu wa kawaida.”
Lakini boti kubwa zilizotengenezwa kwa makinikia na trela sasa zimeingia katika maeneo haya ya miamba. “Wanaharibu miamba na kukamata samaki wote,” alisema. “Samaki hawa wa miamba walisaidia wavuvi wa jadi kwa vizazi.”
Kama Brown, Sahayaraju anaona MPAs kama zana inayowezekana.
“Katika hali kama hii, MPA inaweza kurudisha ulezi kwa wavuvi wa jadi na kuacha mbinu mbaya za uvuvi,” alisema. Lakini alisisitiza kuwa ulinzi pekee hautoshi. “Ufikiaji, mamlaka na ulezi lazima zibaki na jamii. Hiyo ndiyo njia pekee ya MPAs inaweza kufanya kazi kwa ajili ya watu na kwa ajili ya bahari.”
Mvutano huu kati ya ulinzi na ufikiaji unaonekana kote ulimwenguni huku serikali zikisukuma suluhisho mpya za uhifadhi ili kukabiliana na mabadiliko ya hali ya hewa na upotezaji wa bioanuwai. Mojawapo kubwa zaidi ni lengo la 30×30 la Mkataba wa Umoja wa Mataifa kuhusu Anuwai ya Kibiolojia. MPAs sasa ndio msingi wa lengo hili.
Malengo ya Ulimwenguni, Hali Halisi za Mitaa
Nayana Udayashankar, Afisa Programu Mwandamizi katika Msingi wa Dakshinambaye anafanya kazi katika makutano ya sheria, sera na uhifadhi wa bahari, alieleza kuwa nchini India, Maeneo ya Bahari yaliyohifadhiwa yamewekwa kisheria chini ya Sheria ya Ulinzi wa Wanyamapori1972, na MPAs zijazo zitafuata Sheria iliyorekebishwa ya 2022.
“Sheria hii inaruhusu aina mbili za hatua za uhifadhi,” alisema. “Moja ni ulinzi wa eneo, na nyingine ni ulinzi wa spishi.” MPAs, aliongeza, ziko chini ya kategoria tofauti za maeneo yaliyohifadhiwa ndani ya sheria hii. The Wizara ya Mazingira, Misitu na Mabadiliko ya Tabianchi (MoEF&CC) imejulisha MPAs kadhaa kote nchini, ikiwa ni pamoja na Ghuba ya Mannar Hifadhi ya Kitaifa kwenye pwani ya Tamil Nadu.
Lakini Udayashankar alihoji mantiki ya msingi nyuma ya MPA ngapi zimeundwa.
“Wazo la msingi la MPAs mara nyingi ni ‘kutochukua’ na kutengwa kwa wanadamu kutoka katika nafasi fulani,” alisema. “Njia hiyo haifanyi kazi kila wakati kwa uhifadhi wa baharini.”
Kulingana naye, ulinzi wa eneo-msingi katika bahari ni ngumu sana.
“Maisha ya baharini hayabaki katika safu zisizobadilika,” alielezea. “Samaki husogea kila mara. Huwezi tu kuchora mpaka au uzio kutoka sehemu ya bahari na kutarajia kila kitu kubaki ndani yake.”
Pia alidokeza tofauti kubwa zaidi katika jinsi uhifadhi unavyotekelezwa.
“Tafiti kadhaa za mashirika kama CMFRI na Ghuba ya Mannar Marine Biosphere Reserve Trust zimeonyesha wazi umuhimu wa kiikolojia wa Ghuba ya Mannar na jirani. Palk Bay,” alisema. “Lakini wakati huo huo, shughuli za uharibifu wa ikolojia nje ya MPAs hizi zinaendelea.”
Uvuvi usio endelevu na shughuli zingine za pwani, alionya, kutishia mfumo huu wa ikolojia wa baharini na kudhoofisha malengo ya uhifadhi na juhudi za maendeleo endelevu.
Udayashankar alisisitiza kuwa yeye hapingani na uhifadhi.
“Idadi kubwa ya watu wanategemea rasilimali za baharini kwa maisha na mapato yao,” alisema. “Uvuvi endelevu na shughuli zingine za asili zinapaswa kuwa kiini cha mbinu yoyote ya uhifadhi wa baharini.”
Alidai kuwa mikakati ya uhifadhi lazima iwe mahususi ya tovuti na iundwe na ikolojia ya eneo hilo.
“La muhimu zaidi, wavuvi wanahitaji kuwa mstari wa mbele katika uvuvi na usimamizi wa pwani, kwa sababu wanategemea moja kwa moja mifumo ya ikolojia yenye afya.”
Hii inaweza kuhitaji mabadiliko katika sheria na sera zilizopo. Alitaja njia mbadala kama vile Maeneo ya Bahari yanayosimamiwa na Mitaaambayo Dakshin Foundation inasaidia.
“Hizi huruhusu kubadilika zaidi na zinaweza kufikia malengo mengi ya uhifadhi,” alisema.
Udayashankar pia aliangazia mabaraza ya uvuvi ya Kerala chini ya Kerala Sheria ya Udhibiti wa Uvuvi wa Bahariniambapo wavuvi hushiriki katika kusimamia uvuvi wa ndani.
“Mipango hii sio kamili,” Udayashankar alisema, “lakini ni hatua katika mwelekeo sahihi.”
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260205100348) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
