UMOJA WA MATAIFA, Februari 6 (IPS) – Mgogoro wa sasa wa kifedha wa Umoja wa Mataifa, unaoelezewa kuwa mbaya zaidi katika historia ya miaka 80 ya chombo hicho cha dunia, unazua swali: Je, Marekani inatumia uwezo wake wa kifedha kushindwa kulipa madeni yake na michango yake iliyotathminiwa ili kuharakisha kuanguka kwa Umoja wa Mataifa?
Ikiwa mgogoro huo utaendelea, makao makuu ya Umoja wa Mataifa yatalazimika kufungwa ifikapo Agosti, kabla ya mkutano wa kila mwaka wa viongozi wa dunia mwezi Septemba mwaka huu, kulingana na ripoti ya gazeti la New York Times wiki iliyopita, ikiwanukuu maafisa wakuu wa Umoja wa Mataifa ambao hawakutajwa.
Lakini inaonekana bado kuna matumaini ya kuishi – kwa kuzingatia ripoti inayotoka Ikulu ya White.
Alipoulizwa kuhusu hali ya sasa ya fedha, Msemaji wa Umoja wa Mataifa Stephane Dujarric aliwaambia waandishi wa habari Februari 5: “Tumeona kupunguzwa kwa Marekani. Tumeona kupunguzwa kwa nchi za Ulaya katika mwaka uliopita. Na kila siku, mimi huzungumza nanyi kuhusu kile kinachotokea wakati hakuna pesa, sawa?
“Mgawo unapungua, huduma za afya hazitolewi. Kwa hiyo, ninamaanisha ni wazi kabisa. Kwa upande wa Sekretarieti, ikiwa itatokea, itaathiri uwezo wetu wa kuendesha mikutano katika jengo hili, kufanya kazi ya kisiasa tunayofanya, kazi ya kulinda amani tunayofanya”, alisema.
Kuhusu matumaini ya uwezekano wa azimio hilo, alisema “Sina budi pia kusema kwamba tuliona ripoti…mapema wiki hii – za Rais wa Marekani akitia saini mswada wa bajeti, unaojumuisha ufadhili wa Umoja wa Mataifa”.
“Tunakaribisha hilo, na tutaendelea kuwasiliana na Marekani kwa siku na wiki zijazo ili kufuatilia uhamishaji wa pesa hizo,” alisema Dujarric.
Wakati huo huo, katika mahojiano na IPS wiki iliyopita, Sanam Naraghi Anderlini, Mwanzilishi/Mkurugenzi Mtendaji, Mtandao wa Kimataifa wa Utekelezaji wa Mashirika ya Kiraia (ICAN), alisema uwezekano wa anguko la kifedha la Umoja wa Mataifa linasikitisha na bado ni dalili ya nyakati hizi, ambapo uongozi kila mahali hauna hisia zozote za kuwajibika na hauna kujali siku zijazo.
Wao ni kinyume cha baba na mama waanzilishi wa Umoja wa Mataifa, ambao, baada ya uzoefu wa kuzimu wa vita na ufukara, walijitolea kuunda usanifu wa amani na usalama wa kimataifa kwa lengo la kuzuia kuzimu kama hii kwa ajili yetu – kizazi kijacho – vizazi vyao, alisema.
“Sote tunajua kwamba mfumo wa Umoja wa Mataifa haujawahi kuwa kamilifu. Haujawahi kufikia uwezo wake. Mara nyingi hii imekuwa kutokana na shetani za mataifa yenye nguvu, ambayo yanaendelea kuendesha taasisi kwa maslahi yao binafsi”.
Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa kwa muda mrefu limekuwa Baraza la ukosefu wa usalama, kutokana na jinsi P5 inavyohusishwa katika moja au nyingine ya vita mbaya zaidi na mauaji ya halaiki katika miaka 25 iliyopita, alisema.
“Lakini sio wa kulaumiwa peke yao. Ndani ya mfumo pia, tumeona uongozi na wafanyakazi wenye maslahi binafsi, wakinufaika kutokana na hali hiyo, na wasio tayari kushikilia desturi na vipaumbele vipya ambavyo vingeleta mabadiliko”.
“Lakini kutofanya kazi vizuri kusisababishe kuachwa na kusambaratishwa kwa mfumo. Umoja wa Mataifa hauwezi kuvuliwa na kuwa na mali na majukumu yake muhimu kuuzwa kwa mzabuni wa chini kabisa”.
Tayari, alisema, Bodi ya Amani ya dystopian (iliyoundwa na Marekani) ni sawa na wavamizi wa makampuni na fedha za tai katika ulimwengu wa fedha – kujaribu kuondoa Umoja wa Mataifa majukumu yake muhimu lakini bila uwajibikaji au reli za ulinzi zinazohusiana na matendo yake.
Kwa hali ilivyo, Marekani kwa sasa inadaiwa takriban dola bilioni 2.196 kwa bajeti ya kawaida ya Umoja wa Mataifa, ikijumuisha dola milioni 767 kwa mwaka huu na miaka ya nyuma, kulingana na vyanzo vya Umoja wa Mataifa.
Marekani pia inadaiwa dola bilioni 1.8 kwa ajili ya bajeti tofauti kwa ajili ya operesheni za kulinda amani za Umoja wa Mataifa nje ya nchi, na hilo pia litapanda.
Kufikia Februari 5, ni nchi 51 pekee ndizo zilikuwa zimelipa malipo yao kamili kwa 2026—hiyo ni 51 kati ya 193. Mchanganuo wa malipo manne ya mwisho unafuata: Australia, $65,309,876, Austria, $20,041,168, Kroatia, $2,801,819, Cyprus,2
Dk. Stephen Zunes, Profesa wa Siasa na Mafunzo ya Kimataifa katika Chuo Kikuu cha San Francisco, aliiambia IPS kwa upande mmoja, Marekani imekuwa na malimbikizo ya malipo yake kwa Umoja wa Mataifa katika miaka ya hivi karibuni, lakini Umoja wa Mataifa umeweza kumudu.
Hata hivyo, kiwango cha vikwazo vya utawala wa Trump na jinsi ambavyo vinalengwa katika programu zilizo hatarini kumesababisha mzozo huu wa kifedha ambao haujawahi kutokea.
“Uadui wa utawala wa Trump kwa Umoja wa Mataifa umekithiri. Trump ameweka wazi kuwa anaamini kusiwe na vizuizi vya kisheria juu ya mwenendo wa sera ya kigeni ya Marekani, hivyo haishangazi angejaribu kudhoofisha taasisi ya msingi ya dunia iliyopewa mamlaka ya kusaidia sheria za kimataifa na utaratibu wa dunia,” alisema Dk Zunes.
Akihutubia Kamati ya Utawala na Bajeti ya Umoja wa Mataifa wiki iliyopita, Chandramouli Ramanathan, Msaidizi wa Katibu Mkuu, Mdhibiti, Mikakati ya Usimamizi, Sera alisema: “Wafanyikazi wa Umoja wa Mataifa wanapoteza imani hatua kwa hatua katika mchakato mzima wa bajeti,” akimaanisha uhaba wa fedha ambao umesababisha matumizi makubwa na vikwazo vya kukodisha. Umoja wa Mataifa unahitaji kutafuta maelewano ambayo yanaruhusu Shirika kufanya kazi kwa ufanisi, aliongeza.
Anderlini, akifafanua zaidi, aliiambia IPS “sasa zaidi ya hapo awali, taasisi hiyo lazima iendelezwe na kuwezeshwa kustawi na kutimiza ahadi ya Mkataba, Azimio la Kimataifa la Haki za Binadamu na chombo cha mikataba na sera ambazo zimeandaliwa kupitia kazi kubwa ya kukabiliana na changamoto za dunia ya leo.”
Wakati matumizi ya kijeshi duniani yanapofikia dola trilioni 2.6, alisema, bajeti ya mwaka iliyoidhinishwa ya Umoja wa Mataifa ya dola bilioni 3.45 inaonekana kama mabadiliko ya mfukoni.
“Ni upuuzi kwa serikali zetu kukopa mabilioni ya fedha ili kufadhili silaha, lakini nickel na kupungua kwa Umoja wa Mataifa, mashirika ya serikali na mashirika ya kiraia ambayo yanafanya kazi kuzuia migogoro, kujenga amani na kuhakikisha usalama wa binadamu na mazingira.”
“Tunaishi katika enzi ambapo mali ya mtu mmoja hivi karibuni inaweza kuthaminiwa zaidi ya dola trilioni moja na utajiri wa bilionea duniani uliongezeka kwa $2.5 trilioni katika mwaka mmoja tu wa 2025. Wanasifiwa na kupongezwa ingawa utajiri wao unafanywa kwa migongo, miili na ardhi ya “Sisi watu wa Umoja wa Mataifa” – iwe kwa njia ya kuepusha ushuru wa hali ya juu au uwekezaji katika sekta ya kuepusha kodi au uwekezaji mkubwa wa nishati.
Labda wanapaswa kutozwa ushuru na kulazimishwa kufuata muswada huo kwa kuhusika kwao katika majanga ambayo UN inalazimika kuyasafisha.
Amani na maendeleo ni nzuri kwa biashara, alisema. “Ni muhimu kwa jamii yoyote ili kuendelea na kustawi. Umoja wa Mataifa na mfumo wa ikolojia wa kimataifa wa taasisi na watu waliojitolea kutunza ulimwengu hutupa ubinadamu wetu – mbali zaidi ya kitu chochote ambacho kinaweza kupunguzwa kwa thamani ya fedha. Lakini katika suala la dola ni uwekezaji mkubwa na mapato ambayo yanafaidi mabilioni ya watu duniani kote, si tu hifadhi ya silaha mbaya au wachache wa mabilionea”.
Shukrani kwa nchi wanachama kubatilishwa kwa wajibu wa kutetea haki za binadamu na kuzuia janga la vita, ghasia ziligharimu dunia $19.97 trilioni mwaka 2024, au 11.6% ya Pato la Taifa. Kulingana na Taasisi ya Uchumi na amani hii inawakilisha $2,455 kwa kila mtu, ikiwa ni pamoja na matumizi ya kijeshi, usalama wa ndani, na shughuli za kiuchumi zilizopotea, alitangaza Anderlini.
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260206093514) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
