Dar es Salaam.Katika kilele cha mapinduzi ya viwanda na mabadiliko ya mfumo wa kazi mwaka, watu wengi wanatumia zaidi ya asilimia 60 ya muda wao wakiwa macho ndani ya kuta za ofisi au kwenye mikutano ya kimtandao na wafanyakazi wenzao.
Kutokana na mazingira haya, ofisi imeacha kuwa sehemu ya kuzalisha bidhaa na huduma pekee; imekuwa uwanja wa mapambano ya kihisia ambapo mbegu za uhusiano hupandwa na kuchanua.
Wakati wataalamu wa rasilimali watu wakihofia migongano ya kimaslahi, wanasaikolojia wanabaini kuwa ofisi ni chimbo sahihi na mahala pa asili zaidi kupata mwenza anayeelewa mfumo wa maisha yako, malengo yako, na changamoto zako za kila siku.
Sababu kuu inayofanya ofisi kuwa mahali rahisi kwa watu kupendana inaitwa kisaikolojia “Athari ya Ukaribu.” Huu ni mwelekeo ambapo binadamu hujenga urafiki au uhusiano wa kimapenzi na watu wanaowaona mara kwa mara.
Dk Helen Fisher, mwanabiolojia na mtaalamu wa masuala ya mapenzi, anaeleza kuwa ukaribu huu huondoa lile pazia la uoga wa mtu baki.
Anasisitiza kuwa kufanya kazi pamoja kunatoa fursa ya kumuona mtu katika hali yake halisi yaani akiwa chini ya shinikizo la kazi, akifurahia mafanikio, au akishirikiana na wengine.
Fisher anasema: “Mahali pa kazi hutoa kile ambacho programu za kutafuta wapenzi kwenye simu haziwezi: mtazamo wa muda mrefu wa tabia na hulka ya mtu.”
Kwa nini ni rahisi kunasa mwenza
Urahisi wa kupendana ofisini unatokana na ukweli kwamba wafanyakazi wenzako tayari wana vitu vingi vinavyowaunganisha.
Tofauti na kukutana na mtu kwenye kumbi za starehe au mitandaoni ambapo unapaswa kuanza uchunguzi kutoka sifuri, ofisini tayari unajua kiwango cha elimu cha mwenzako, uwezo wake wa kifedha, na hata nidhamu yake.
Kuna hali ya usalama wa kihisia inayojengeka pale unapoona mwenzako anapambana na ripoti ile ile unayopambana nayo wewe; hii inatengeneza kitu kinachoitwa “shauku ya pamoja.”
Wanandoa walioanza kama wafanyakazi wenza mara nyingi huwa na maelewano mazuri kuhusu muda wa kurudi nyumbani na uchovu wa kazi kwa sababu wote wanajua mazingira ya ofisi yao.
Mwandishi na mtaalamu wa uhusiano Esther Perel, katika uchambuzi wake wa uhusiano wa kisasa, anabainisha kuwa ofisi imekuwa kijiji kipya.
Katika ulimwengu ambapo jumuiya za kidini na koo zinapoteza nguvu katika miji mikubwa, ofisi ndipo watu wanapopata utambulisho wao.
Anasema: “Kazi ndiyo jukwaa jipya la utambulisho, na pale tunapotafuta utambulisho wetu, mara nyingi tunapata ukaribu wa kimapenzi.”
Unapokaa na mtu saa nane kwa siku, mkila chakula cha mchana pamoja na kulalamika kuhusu msimamizi mmoja, kuta za ugeni hubomoka na nafasi ya upendo huchukua mkondo wake. Hii inafanya ofisi kuwa chimbo la uhakika kwa sababu unampata mtu ambaye anajua lugha yako ya kikazi.
Hata hivyo, wepesi huu wa kupendana hauji bila gharama. Kampuni nyingi zimeanza kuweka sera za wazi kuhusu uhusiano huu, si kwa sababu unachukiza, bali kwa sababu ya madhara ya kisaikolojia na kitaaluma yanayoweza kutokea pindi bustani ya upendo ya ofisini inapogeuka kuwa shubiri. Uhusiano wa ofisini unaweza kuathiri uwezo wa kutoa uamuzi usio na upendeleo, hasa ikiwa mmoja ni mkuu wa mwingine.
Hali kadhalika, kuna hatari ya uchovu wa kuonana mara kwa mara, ambapo wenza wanajikuta wako pamoja saa 24, jambo linaloweza kuua msisimko wa kukumbukana na kuanza kuzua migogoro midogo inayotokana na kukosa faragha.
Upande wa pili wa shilingi
Madhara makubwa ya uhusiano wa ofisini yanajitokeza zaidi pale uhusiano unapovunjika.
Tofauti na uhusiano wa nje ambapo unaweza kumkataa mtu na usimwone tena, katika ofisi moja, unalazimika kumwona kila asubuhi kwenye mikutano ya idara.
Hii inaweza kusababisha msongo wa mawazo, kupungua kwa ufanisi, na wakati mwingine mmoja kulazimika kuacha kazi ili tu kuepuka maumivu ya kumwona aliyekuwa mpenzi wake akicheka na wengine.
Dk John Gottman, mtaalamu wa utafiti wa ndoa, anaonya kuwa mazingira ya kazi yanaweza kuwa na sumu ikiwa uhusiano haukuendeshwa kwa ukomavu.
“Mgogoro mahali pa kazi ni mgumu, lakini mgogoro na mpenzi wako wa kimapenzi mahali pa kazi ni hatari kwa taaluma yako,” anaeleza.
Aidha, kuna tatizo la kijamii la udaku wa ofisini. Uhusiano wa watu wawili ofisini mara nyingi huwa mali ya kila mtu.
Kila mara wanapochelewa kurudi kutoka chakula cha mchana au wanaposimama kuzungumza koridorini, macho ya wafanyakazi wenzao yanakuwa kwao. Hii inaweza kuharibu taswira ya kitaaluma ya mhusika, hasa kwa wanawake ambao mara nyingi huhukumiwa kwa ukali zaidi katika mazingira ya kazi.
Usalama wa kihisia unakuwa shakani kwa sababu unahisi unachunguzwa na kila mtu, jambo linaloweza kuleta shinikizo la lazima kwenye uhusiano ambao ungekuwa mzuri kama ungekuwa na faragha ya kutosha.
Pia, kuna hatari ya kutengeneza makundi ya upendeleo ofisini. Wenza wanapokuwa kwenye timu moja, wengine wanaweza kuhisi kuwa maoni yao hayatasikilizwa au kuna upendeleo unaofanyika.
Hii inaharibu ari ya kazi ya pamoja na inaweza kuleta uhasama usio wa lazima. Ni muhimu kutambua kuwa ingawa ofisi ni chimbo sahihi, ni mazingira yanayohitaji nidhamu ya hali ya juu. Wataalamu wanashauri kuwa, kama utaamua kuanzisha uhusiano ofisini, ni lazima muwe na makubaliano ya nini kitatokea mkifanikiwa au mkashindwana, ili kulinda ajira zenu na amani ya ofisi.
Mbinu za kunusuru mapenzi na kazi
Ili uhusiano wa ofisini uweze kudumu na kuwa salama, unahitaji kile wataalamu wanaita “Akili ya Kihisia.”
Huu ni uwezo wa kutenganisha hisia za nyumbani na majukumu ya ofisini, jambo ambalo ni sifa ya ukomavu wa hali ya juu.
Daniel Goleman, mtaalamu wa saikolojia, anabainisha kuwa kujitawala ndiyo siri kubwa. Anasema: “Uwezo wa kujiongoza ndiyo siri ya kusimamia mipaka kati ya matamanio ya binafsi na majukumu ya kitaaluma.”
Wenza wanaofanikiwa ofisini ni wale wanaoweza kuwa na mjadala mkali wa kikazi asubuhi, na bado wakala chakula cha mchana kwa upendo mchana bila kubeba vinyongo vya kikazi.
Siri nyingine ya kufanya ofisi iwe chimbo lenye mafanikio ni kuweka mipaka ya wazi. Wenza wanapaswa kuepuka kuonyesha vitendo vya mahaba mbele ya wafanyakazi wengine.
Hii si kwa sababu mapenzi ni mabaya, bali ni kwa ajili ya kuheshimu mazingira ya kazi na hisia za wengine. Unapomheshimu mwenza wako kama mfanyakazi mwenzako mkiwa ofisini, unajenga heshima yake mbele ya wengine na kuimarisha usalama wake. Usalama huu unatokana na kujua kuwa mwenzako anakulinda kitaaluma na hatumii ukaribu wenu kukudhoofisha au kukuaibisha mbele ya wenzenu.
NI muhimu kukumbuka kuwa ofisi ni chimbo sahihi la kusaka wenza kwa sababu inatoa fursa ya kipekee ya kujuana kwa kina kabla ya kuingia kwenye ahadi nzito.
Hata hivyo, ni mazingira yanayohitaji umakini mkubwa kama wa mtu anayetembea kwenye kamba nyembamba.
Ukitawaliwa na hisia bila kutumia akili, unaweza kupoteza kazi na mpenzi kwa wakati mmoja. Lakini ukitumia busara, ukomavu, na kufuata misingi ya wataalamu, unaweza kupata si mpenzi tu, bali mshirika wa maisha ambaye anajua vizuri kile unachopitia kila siku unapotafuta riziki. Mapenzi ya ofisini yanahitaji moyo wa kishujaa na akili iliyotulia.
