“Tunaweza tu kutarajia mbaya zaidi kuja” isipokuwa hatua hazitachukuliwa kukomesha umwagaji damu, Bw. Türk aliambia Mataifa Wanachama katika mkutano huo Baraza la Haki za Binadamu huko Geneva, alipokuwa akirejelea wito wake wa kurefushwa kwa vikwazo vya silaha kutoka Darfur ili kujumuisha Sudan yote.
Wanajeshi hasimu kutoka jeshi la taifa na wanamgambo wa Rapid Support Forces (RSF) wamekuwa wakipigania udhibiti wa nchi kwa karibu miaka mitatu.
Kitu lazima kifanyike kushughulikia “kuendelea kuingia kwa silaha”, Kamishna Mkuu wa Haki za Kibinadamu alisisitiza, baada ya kurejea ushuhuda wa manusura wa uhalifu wa kikatili huko El Fasher, mji mkuu wa Darfur Kaskazini, na Wanajeshi wa Msaada wa Haraka (RSF) ambao waliteka jiji hilo Oktoba mwaka jana.
Mauaji ya watu wengi
“Katika mfano mmoja wa kutisha, watu ambao walikimbilia maeneo tofauti, maelfu ya kilomita mbali, walitoa maelezo thabiti ya mauaji ya halaiki ya mamia ya watu waliokuwa wamejificha katika Chuo Kikuu cha El Fasher,” alisema, akielezea ushuhuda wa kusadikisha kwamba baadhi ya wahasiriwa walilengwa kulingana na kabila lao lisilo la Kiarabu – haswa, watu wa kabila la Zaghawa.
“Walionusurika pia walizungumza juu ya kuona marundo ya maiti kando ya barabara zinazotoka El Fasher, katika eneo la apocalyptic ambalo mtu mmoja alifananisha na Siku ya Hukumu,” Kamishna Mkuu aliendelea, maoni yake yakiunga mkono Mahakama ya Kimataifa ya JinaiHitimisho la (ICC) mwezi uliopita kwamba uhalifu wa kivita na uhalifu dhidi ya binadamu ulifanyika huko El-Fasher, unaohusishwa na kuzingirwa kwa RSF.
“Matokeo yetu wenyewe yanawiana kikamilifu” na tathmini hiyo ya ICC, Bw. Türk aliliambia Baraza la Haki za Kibinadamu, katika mkutano uliofanyika hasa kuhusu dharura ya Sudan.
Maonyo ya kutisha
Hapo awali, mkuu wa haki za Umoja wa Mataifa alibainisha kuwa ofisi yake imeonya kuhusu uhalifu wa awali wa ukatili kama vile mashambulizi ya RSF kuteka kambi ya Zamzam kwa watu waliokimbia makazi yao mwezi Aprili 2025.
“Wajibu wa uhalifu huu wa ukatili ni wa RSF na washirika wao na wafuasi,” alisema.
Vita nchini Sudan vilizuka mwezi Aprili 2023, baada ya makubaliano ya kugawana madaraka kuvunjika katika taifa hilo lenye rasilimali nyingi za Afrika ya kati kati ya Wanajeshi wa Sudan (SAF) na RSF.
Hali hiyo ya dharura ya kibinadamu imeathiri zaidi ya watu milioni 30 nchini Sudan; wengi wamekabiliwa na kuhama mara kwa mara na wengine wameathiriwa na njaa na unyanyasaji wa kijinsia wa utaratibu, ikiwa ni pamoja na ubakaji wa makundi.
Wakati mapigano yakiendelea kutoka eneo la Darfurs magharibi hadi katika maeneo ya kati ya Kordofans, waangalizi wanahofia kwamba unyanyasaji zaidi unaweza kutokea, ikiwa ni pamoja na “mifumo ya juu ya silaha za drone zinazotumiwa na pande zote mbili”, Bwana Türk alionya.
Vita mbaya ya drone
“Katika wiki mbili zilizopita, SAF na Vikosi vya Pamoja vya washirika vilivunja mzingiro wa Kadugli na Dilling,” Kamishna Mkuu alisema. “Lakini mashambulizi ya ndege zisizo na rubani ya pande zote mbili yanaendelea, na kusababisha vifo vya raia na majeruhi.
Raia wako katika hatari ya kunyongwa kwa muhtasari, unyanyasaji wa kijinsia, kuwekwa kizuizini kiholela, na kutengana kwa familia.”
Hatua za upatanishi
Katika jitihada za kuzuia umwagaji damu zaidi, Kamishna Mkuu alitangaza mfululizo wa hatua “kuunga mkono juhudi za upatanishi” na kupunguza ghasia.
Hizi ni pamoja na ahadi za kutolenga raia au maeneo ya makazi kwa silaha za milipuko, kuwezesha utoaji wa misaada ya kibinadamu bila kipingamizi, kukomesha uwekaji kizuizini kiholela na kusitisha mashambulizi kwenye miundombinu ya kiraia.
“Nilishuhudia uharibifu uliofanywa na mashambulizi ya RSF kwenye bwawa la Merowe na kituo cha kuzalisha umeme kwa maji, ambacho kiliwahi kutoa asilimia 70 ya umeme wa Sudan. Mashambulizi ya mara kwa mara ya ndege zisizo na rubani yamevuruga nishati na usambazaji wa maji kwa idadi kubwa ya watu, na kuathiri sana huduma za afya,” alisema.
