UMOJA WA MATAIFA, Machi 2 (IPS) – Maŕekani na Israel zilianzisha mashambulizi ya pamoja ya kijeshi dhidi ya Iŕan Febŕuaŕi 28. Iran ilifuata kwa mashambulizi ya kijeshi katika kambi za Israel na katika mataifa ya Ghuba ya Uŕabu, ikiwa ni pamoja na Bahrain, Oman, na Umoja wa Falme za Kiarabu. Tishio lililopatikana la vita vipya limesababisha wasiwasi kwa hali ya usalama katika Mashariki ya Kati na athari zake kwa idadi ya raia.
Wakati mapigano ya hivi punde yakitokea Mashariki ya Kati, Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa mjini New York liliitisha mkutano wa dharura kujadili mashambulio ya kijeshi nchini Iran. Kikao hicho kiliitishwa kwa ombi la Iran na wajumbe wa Baraza la Usalama.
Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa António Guterres amelifahamisha Baraza hilo kuhusu hali hiyo hadi kufikia hatua hiyo na kulaani uhasama unaozidi kuongezeka. “Tunashuhudia tishio kubwa kwa amani na usalama wa kimataifa. Hatua za kijeshi zina hatari ya kuwasha mlolongo wa matukio ambayo hakuna mtu anayeweza kudhibiti katika eneo lenye hali tete zaidi duniani,” alionya.
Chini ya Kifungu cha 2 cha Mkataba wa Umoja wa Mataifa, nchi zote wanachama “zitajizuia katika uhusiano wao wa kimataifa kutokana na tishio au matumizi ya nguvu dhidi ya uadilifu wa eneo au uhuru wa kisiasa wa nchi yoyote,” Guterres alikumbusha Baraza. Alikariri kwamba hakutakuwa na “mbadala ifaayo kwa utatuzi wa amani wa mizozo ya kimataifa” na kwamba “amani ya kudumu” inaweza tu kutekelezwa kupitia mazungumzo ya kidiplomasia.
Guterres pia alibainisha kuwa mashambulizi ya Marekani na Israel yalifanyika kufuatia duru ya hivi punde ya mazungumzo yasiyo ya moja kwa moja kati ya Marekani na Iran yaliyopatanishwa na Oman, ambayo yalitarajiwa kuongoza katika mazungumzo zaidi ya kisiasa. “Nasikitika sana kwamba fursa hii ya diplomasia imefujwa.”
Kwa mujibu wa Iran, mashambulio ya Marekani na Israel yalikiuka wazi Mkataba wa Umoja wa Mataifa na tishio kwa amani na usalama wa kimataifa. Sayed Abbas Araghchi, Waziri wa Mambo ya Nje wa Iran amesema katika barua aliyomwandikia Guterres kwamba katika kukabiliana na uchokozi huo, Iran inatumia haki yake ya kujilinda chini ya mamlaka yake. Kifungu cha 51 ya Mkataba. Hii inabainisha kwamba Mkataba hautaathiri “haki ya asili ya mtu binafsi au ya pamoja ya kujilinda,” na kwamba hatua zozote zinazochukuliwa na nchi wanachama kutekeleza haki yao ya kujilinda lazima “ziripotiwe mara moja kwa Baraza la Usalama na hazitaathiri kwa njia yoyote mamlaka na wajibu” wa Baraza kuchukua hatua kama “inaona muhimu ili kudumisha au kurejesha amani na usalama wa kimataifa.”
“Marekani na utawala wa Israel watawajibika kikamilifu na moja kwa moja kwa matokeo yote yanayofuata, ikiwa ni pamoja na ongezeko lolote linalotokana na vitendo vyao visivyo halali,” Aragchi alisema. Akibainisha “matokeo makubwa na makubwa” ya mzozo wa kikanda, Aragchi aliandika juu ya wajibu wa pamoja wa Umoja wa Mataifa na Baraza la Usalama la kuchukua hatua za haraka na “kutekeleza majukumu yao bila kukawia.”
Balozi Amir Saeid Iravani wa Iran alikariri hoja hiyo mbele ya Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa, akizungumzia tishio la kujitawala kwa nchi hiyo na kwamba hatua zinazochukuliwa na Marekani na Israel ni kinyume cha Mkataba wa Umoja wa Mataifa. Pia kuna muktadha ulioongezwa kuwa duru ya kwanza ya mashambulizi ya Marekani na Israel ilimuua kiongozi mkuu wa Iran, Ayatollah Ali Khamenei.
Baadhi ya wajumbe wa Baraza hilo walizungumza dhidi ya hatua za kijeshi za Iran siku ya Jumamosi na dhidi ya utawala wa Khanmenei kuhusiana na mpango wake wa nyuklia na “unyanyasaji wake wa kutisha na ukandamizaji dhidi ya watu wake.” Uingereza, Ufaransa na Ujerumani kwa pamoja alilaani utawala huo na mashambulizi yake dhidi ya nchi za eneo hilo.
Kaimu Mwakilishi wa Kudumu wa Uingereza James Kariuki alisema kwamba sasa ilikuwa “wakati dhaifu kwa Mashariki ya Kati.” Kama rais wa Baraza la Usalama la mwezi wa Februari, Kariuki alibainisha kuwa Iran “ilipuuza mara kwa mara wito” wa suluhisho la mpango wake wa nyuklia na ukosefu wa ushirikiano na IAEA. Alisema Iran “lazima ijiepushe na migomo zaidi, na tabia yake ya kutisha, ili kuruhusu njia ya kurudi kwenye diplomasia.”
“Nchi yangu, ambayo ni mtetezi wa amani na kuishi pamoja, kamwe haitarajiwi kulengwa na uchokozi usio na sababu yoyote,” alisema Balozi wa Bahrain Jamal Al Rowaiei. Bahrain ilikuwa moja ya majimbo ya Ghuba inayolengwa na vikosi vya jeshi la Irani na kwa sasa yuko kwenye Baraza la Usalama kama mjumbe aliyechaguliwa. Al Rowaiei aliilaani Iran kwa mashambulizi yake maeneo ya makazi na vifaa muhimu-pamoja na kituo cha Jeshi la Wanamaji la Merika-na kutoa wito kwa wote “wenye shida hii” kulinda uthabiti wa eneo hilo.
Nchi nyingine wanachama zilizungumzia vitisho vya amani na usalama wa kimataifa. Katika kulaani mashambulizi ya kijeshi dhidi ya Iran na mataifa ya Ghuba ya Kiarabu, Balozi wa Pakistani Asim Ahmad alisikitika kwamba “diplomasia imevunjwa tena,” akimaanisha mazungumzo kati ya Marekani na Iran. “Vitendo hivi vya kijeshi vinadhoofisha mazungumzo na kuondosha imani ambayo tayari ilikuwa duni,” alisema Ahmad.
Wakirejea hisia za Guterres, vyombo vingine vya Umoja wa Mataifa na viongozi walikariri wito wa kuendelea na mazungumzo na kuheshimu sheria za kimataifa. Tedros Adhanom Ghebreyesus, Mkurugenzi Mkuu wa Shirika la Afya Duniani (WHO), Dk. alisema kwamba “alifadhaishwa sana” na hali ya Mashariki ya Kati na akaeleza kwamba viongozi wa ulimwengu wanapaswa kuchagua “njia yenye changamoto ya mazungumzo” badala ya “njia isiyo na maana ya uharibifu.”
“Moyo wangu unawahurumia raia walionaswa katika mapigano hayo. Bila kujali mipaka, kila mtu anastahili kuishi bila tishio la ghasia zinazowazunguka,” alisema.
Kote Iran, miundombinu ya kiraia imeharibiwa, na kusababisha vifo vingi. Ikumbukwe kwamba shule zimeshambuliwa kwa mabomu na mashambulizi ya anga ya Israel, ikiwa ni pamoja na shule ya msingi ya wasichana huko Minab katika mkoa wa Hormozgan kusini mwa Iran. Kufikia Machi 1, idadi ya waliofariki kutokana na mgomo huu imeongezeka imefufukakwa 165kulingana na vyanzo vya serikali.
UNICEF ilitoa a kauli muda mfupi baada ya milipuko ya shule, akionya kwamba “kuongezeka kwa kijeshi kwa wikendi katika Mashariki ya Kati kunaashiria wakati hatari kwa mamilioni ya watoto katika eneo hilo.” Walitoa wito wa kukomeshwa mara moja kwa uhasama na pande zote kuzingatia wajibu wao kwa sheria za kimataifa za kibinadamu na haki za binadamu, ikiwa ni pamoja na ulinzi wa watoto. “Kulenga raia na vitu vya kiraia, ikiwa ni pamoja na shule, ni ukiukaji wa sheria za kimataifa.”
“Mabomu na makombora sio njia ya kusuluhisha tofauti lakini husababisha kifo, uharibifu na huzuni ya wanadamu,” alisema Volker Türk, Mkuu wa Haki za Kibinadamu wa Umoja wa Mataifa. Aliongeza kuwa pande zote lazima zipunguze na kurejea kwenye meza ya mazungumzo na kuonya kwamba kutofanya hivyo kutasababisha tu “vifo vya raia visivyo na maana” na “maangamizi kwa kiwango kisichoweza kufikiria.”
Wakala wa Kimataifa wa Nishati ya Atomiki (IAEA) ina alisema kwamba walikuwa “wakifuatilia kwa karibu” maendeleo, wakihimiza kujizuia “kuepuka hatari zozote za usalama wa nyuklia.”
Marekani itachukua nafasi ya rais wa Baraza la Usalama mwezi Machi. Itakuwa ni suala la kusubiri kuona jukumu ambalo taasisi hii itatekeleza katika kulinda kanuni za sheria za kimataifa na kuzuia upotevu zaidi wa maisha ya raia.
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260302064532) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
