OAKLAND, California, Machi 4 (IPS) – Operesheni ya “Epic Fury” inadhihirisha hasira kali ya Rais Donald Trump, akiungwa mkono na wafuasi wake walio na maelewano, na matokeo mabaya kwa watu katika kanda, amani na usalama duniani kote, uchumi wa dunia, na utaratibu wa kisheria wa kimataifa baada ya Vita vya Kidunia vya pili.
Mashambulizi ya Marekani/Israel dhidi ya Iran yanakiuka sheria za kimsingi za sheria za kimataifa. Inakiuka mamlaka ya Iran, kinyume na Ibara ya 2(4) ya Mkataba wa Umoja wa Mataifa ambayo inakataza tishio au matumizi ya nguvu dhidi ya uadilifu wa eneo au uhuru wa kisiasa wa nchi yoyote.
Hakuna kesi inayokubalika kwamba Marekani na Israel zinajilinda dhidi ya shambulio linalokaribia. Wala mabadiliko ya utawala si uhalali unaokubalika kwa matumizi ya nguvu, kwani yanapingana moja kwa moja na amri ya kuheshimu uhuru wa kisiasa wa mataifa.
Inashangaza kwamba utawala wa Trump haujafanya juhudi zozote za kutumia mifumo ya kimataifa au kutumia sheria za kimataifa. Kwa hatua yake na kwa kudharau sheria za kimataifa, utawala huo unaongeza kasi ya mmomonyoko wa sheria za msingi zinazohusiana na matumizi ya nguvu ambayo imekuwa ikiendelea kwa takriban miongo mitatu kufuatia kumalizika kwa Vita Baridi.
Mmomonyoko wa mfumo wa kisheria unaoweka kikomo rasmi cha matumizi ya silaha umekuwa mchakato mrefu, ulioangaziwa katika karne ya 21 kwa kuongezeka kwa mishtuko ya mara kwa mara ya vita vikubwa vilivyoanzishwa na mataifa makubwa na kutozingatia sheria na taasisi za kimataifa.
La kwanza kati ya haya lilikuwa uvamizi wa Marekani nchini Iraq mwaka 2003, hatua iliyowekwa na kuwepo kwa muda mrefu, mkubwa wa Marekani ndani na karibu na Iraki katika miaka ya 1990 na uvamizi na kuikalia kwa mabavu Afghanistan mwaka 2001. Tofauti na utawala wa Trump, utawala wa George W. Bush angalau ulijitolea kutoa misingi ya sheria ya kimataifa kwa ajili ya uvamizi huo-lakini ulijenga misingi ya uhalali wa vita.
Kisha kukaja unyakuzi wa Urusi wa Crimea mwaka 2014 na uvamizi wake kamili wa Ukraine mwaka 2022, ambao wote hawakuwa na uhalali wowote wa sheria ya kimataifa. Kumekuwa na visa vingine vya uchokozi katika karne hii, kama vile uvamizi wa hivi majuzi wa Marekani dhidi ya Venezuela ili kumteka nyara rais wake. Lakini hatua za Marekani kuhusiana na Iraq, zile za Urusi nchini Ukraine, na mashambulizi ya Marekani/Israel dhidi ya Iran yanaonekana kama maendeleo makubwa katika mmomonyoko wa sheria za matumizi ya nguvu.
Kuhusu mpango wa nyuklia wa Iran, kabla ya shambulio hilo la bomu haikuwa katika hatua ya maendeleo ambayo ilitoa msingi wowote wa madai ya kujilinda. Kwa ujumla, imeonekana kwa miaka mingi kwamba Iran ilikuwa na uwezo wa kurutubisha uranium, kwa sehemu ili kuhifadhi chaguo la kupata silaha za nyuklia wakati fulani katika siku zijazo, lakini haikuwa imefanya uamuzi wa ununuzi.
Na ilikuwa Marekani, wakati wa utawala wa kwanza wa Trump, ambayo kwa upande mmoja ilijiondoa katika Mpango Kamili wa Utekelezaji wa Pamoja wa 2015 uliojadiliwa kwa uchungu, makubaliano ya kimataifa ambayo yaliweka vizuizi vyema na vinavyoweza kuthibitishwa kwenye mpango wa nyuklia wa Iran.
Majadiliano ya mpango wa Iran kwa ujumla haishughulikii ukweli kwamba Israeli ina silaha kali za nyuklia. Kwa muda mrefu sio vitendo kuruhusu baadhi ya majimbo kuwa na silaha za nyuklia na kuwanyima wengine. Njia ya moja kwa moja ya kukabiliana na matatizo yanayoletwa na kuenea kwa silaha za nyuklia, kama ilivyo kwa Korea Kaskazini, au uwezekano wa kuenea kwao, kama ilivyo kwa Iran, ni kusonga kwa kasi kuelekea kukomesha silaha za nyuklia duniani kote.
Njia nyingine angalau ya sehemu ni kujenga maeneo mapya ya kikanda yasiyo na silaha za nyuklia. Njia hiyo imejaribiwa katika kesi ya Mashariki ya Kati. Katika muktadha wa Mkataba wa Kuzuia Uenezaji wa Nyuklia, na katika Umoja wa Mataifa, kumekuwa na juhudi kubwa za kupata mazungumzo ya ukanda wa Mashariki ya Kati, na ushiriki wa hiari wa Iran.
Hata hivyo Israel na Marekani zimesusia juhudi hizo. Hii inapunguza sana uhalali wa msimamo wao kwani wanadai kuchukua hatua kukomesha mpango wa nyuklia wa Irani.
Je, majibu yanapaswa kuwa nini kwa maendeleo haya?
Kwanza, uvamizi wa Iran unapaswa kulaaniwa kuwa ni uchokozi usio halali, na sheria za msingi za Mkataba wa Umoja wa Mataifa zinapaswa kulindwa, kwa lengo la angalau kuzihifadhi kwa siku zijazo.
Pili, inapaswa kutambuliwa kwamba ulimwengu unapitia mabadiliko makubwa yanayotokana na kuzuka upya kwa utaifa wa kimabavu, huku kukiwa na mirengo ya kimabavu ya ethno-utaifa au kuunda nguvu kubwa za kisiasa katika nchi nyingi, ikiwa ni pamoja na mataifa yote yenye silaha za nyuklia.
Kuna haja ya uhalisia kuhusu asili ya changamoto, na kwa fikra mpya na aina bunifu za utetezi na siasa kwa ulimwengu wa haki zaidi, wa kidemokrasia, amani na baada ya utaifa.
Jacqueline Cabasso ni Mkurugenzi Mtendaji wa Wakfu wa Kisheria wa Mataifa ya Magharibi huko Oakland, California; John Burroughs ni mjumbe wa Bodi ya Wakurugenzi ya shirika.
Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260304073741) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
