BENGALURU, India, Machi 4 (IPS) – Milio ya kawaida ya nyumba ya Nahid Ali mjini Khartoum ilizimwa kabisa na sauti ya vita ambayo ilianza. Aprili 15 2023. Mtoto wake alikuwa na umri wa siku 21 tu. Asubuhi ilianza kama siku yoyote ya kawaida kwa mama ambaye alikuwa amejifungua mtoto wake na alihitaji kumnyonyesha mtoto wake mchanga huku akiwatunza watoto wake wengine. Milio ya risasi ikaanza kuvuma. Mapigano yalianza wakati vikundi viwili vilianza kupigana barabarani. Mapigano ambayo yalianza katika eneo lake yalibadilika na kuwa vita haribifu vya nchi nzima nchini Sudan ambavyo vilienea mtaani kwake ndani ya muda mfupi.
Nahid anasema “Nakumbuka sauti ya vita ikichukua nafasi ya sauti ya nyumba yangu.” Watoto wake walikuwa wakitetemeka. Ilikuwa ni mara yake ya kwanza kujipata katikati ya mapigano ya moja kwa moja. Hakukuwa na wakati wa kukusanya hati, nguo, au kumbukumbu. Aliwashika watoto wake na kukimbia. Kila kitu kingine kiliachwa nyuma. Papo hapo, Nahid aliacha kuwa tu mfanyakazi wa kibinadamu akijibu shida, akawa mmoja wa wahasiriwa wake. Nahid Ali anafanya kazi kama Meneja Mawasiliano katika Plan International, ambapo yeye husaidia wanawake na watoto kote Sudan kupitia kazi yake. Mara moja, alijiunga na mamilioni ambayo alikuwa ametumikia kwa muda mrefu. Sasa alikuwa mkimbizi wa ndani ambaye alihitaji ulinzi wa nyumbani na usaidizi wa kibinadamu. “Ilikuwa inachanganya,” anasema. “Nilihitaji kutegemeza familia yangu huku nikifikiria pia kuhusu familia nyingine zenye uhitaji.”
Akiwa mama, hangeweza kuwalinda watoto wake kutokana na sauti za mashambulizi ya anga au hofu ya njaa. Kama mtu wa kibinadamu, alihisi shida katika mifupa yake. “Nikawa mmoja wa watu niliowasaidia,” asema. Sasa, akina mama wanapoeleza kwamba wanakimbia moto au kuhangaika kuwalisha watoto wao, yeye haoni huruma tu. Anaelewa. Vita vilivyomlazimisha Nahid kuondoka nyumbani kwake vimekua na kuwa ulimwengu mmoja mgogoro mbaya zaidi wa kibinadamu. The Shirika la Afya Ulimwenguni inakadiria kuwa zaidi ya watu milioni 30.4 ambao wanawakilisha theluthi mbili ya idadi ya watu duniani sasa wanahitaji msaada wa kibinadamu, ikiwa ni pamoja na wakimbizi wa ndani milioni 7. Miji imevunjwa, jamii zimeachwa, mstari wa mbele kuhama, lakini raia wanasalia wamenaswa katika uharibifu uliosababishwa na vita hivi.
Miundombinu ya afya ya Sudan imeporomoka kutokana na shinikizo la vita. Zaidi ya asilimia 70 ya vituo vya afya havifanyi kazi. Hospitali zimeshambuliwa kwa mabomu, kuporwa, au kukaliwa. Wahudumu wa afya wamekimbia, hawajalipwa, au wameuawa. Ugonjwa umeenea katika kambi zilizojaa watu, na ukosefu wa dawa ni kawaida mpya. Kile kilichokuwa kinatibika sasa ni hatari.
Hali inazidi kuwa mbaya kutokana na athari za mabadiliko ya tabianchi na kuporomoka kwa uchumi. Nguvu ya ununuzi imeharibiwa na viwango vya juu vya mfumuko wa bei. Bei za vyakula zimepanda sana. Maji sasa ni anasa. Watu hawali kwa siku. Hali hiyo inawaathiri zaidi wanawake, watoto, wazee na waliokimbia makazi yao.
Hali sasa imeenea nje ya mipaka ya Sudan. Mzozo huo umesababisha zaidi ya watu milioni 2.9 kuwa wakimbizi katika nchi za Chad, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Misri, Ethiopia, Libya na Sudan Kusini. Mataifa haya tayari yanakabiliana na changamoto zao za kiafya.
Mzozo huo ulianza Aprili 2023, kama mvutano kati ya Wakuu Jeshi la Sudan na Vikosi vya Msaada wa Haraka vya kijeshi ilibadilika na kuwa mzozo wa kivita huko Khartoum. Mzozo huo umeenea katika eneo lote la Darfur. Kilichoanza kama mzozo wa mamlaka ya kisiasa sasa kimesababisha watu kuhama, njaa na mauaji ya halaiki.
Katika ripoti iliyotolewa na Umoja wa MataifaUjumbe Huru wa Kimataifa wa Kutafuta Ukweli kwa Sudan ulisema kwamba “ushahidi unaonyesha kuwapo kwa angalau vitendo vitatu vya msingi vya mauaji ya halaiki huko Darfur. Haya ni mauaji ya watu wa kabila linalolindwa, kusababisha madhara makubwa ya kimwili na kiakili, na kusababisha kimakusudi hali ya maisha inayokadiriwa kuleta uharibifu wa kimwili wa kikundi hicho kwa ujumla au kwa sehemu.”
Ripoti hiyo inatokana na hali ya El Fasher, mji mkuu wa jimbo la Darfur Kaskazini, mji uliozingirwa kwa miezi 18 kabla ya shambulio kuu. Ripoti ilianzisha “kiwango, uratibu, na uidhinishaji wa umma wa operesheni na uongozi wa juu wa RSF unaonyesha kwamba uhalifu uliofanywa ndani na karibu na El Fasher haukuwa wa kupindukia wa vita,” alisema Mohamed Chande Othman, mwenyekiti wa ujumbe huo. “Waliunda sehemu ya operesheni iliyopangwa na iliyopangwa ambayo ina sifa kuu za mauaji ya kimbari.”
Watoto wako kwenye jicho la dhoruba hii.
Kulingana na UNICEFkuna takriban watoto milioni 1.3 katika maeneo ambayo tayari njaa inatokea. Zaidi ya watoto 770,000 wanatarajiwa kukabiliwa na utapiamlo mkali mwaka huu. Wengi wao hawataishi. Katika miezi sita ya mwisho ya 2024 pekee, kulikuwa na ukiukwaji mkubwa zaidi wa 900 dhidi ya watoto ulioripotiwa, asilimia themanini kati yao yalikuwa mauaji, haswa katika Darfur, Khartoum, na Mkoa wa Gezira. Hizi ni baadhi tu ya kesi zilizoripotiwa, ambazo mashirika ya kibinadamu yanasema ni sehemu ndogo tu ya kiwango cha kweli cha mgogoro.
The Uainishaji wa Awamu ya Usalama wa Chakula iliyojumuishwa (IPC) ilisema vizingiti vya utapiamlo vilizidiwa katika maeneo mawili mapya ya Darfur Kaskazini, Um Baru na Kernoi, kufuatia kuanguka kwa mji mkuu wa kikanda, El Fashermnamo Oktoba 2025 na msafara mkubwa. tathmini ya Desemba ilipata viwango vya utapiamlo mkubwa miongoni mwa watoto wa asilimia 52.9 huko Um Baru, karibu mara mbili ya kizingiti cha njaa na karibu asilimia 34 huko Kernoi.
Ni kazi yenye changamoto kupeleka misaada katika maeneo yenye vita. Barabara aidha si salama au hazipitiki, ucheleweshaji wa ukiritimba ni jambo la kawaida pia na makundi yenye silaha yanashambulia misafara ya misaada pia. “Wakati mwingine msaada hauwezi hata kufika,” Nahid anasema.
Katika maeneo haya ya kuhamishwa, Nahid anashuhudia idadi iliyochukuliwa kwenye mwili wa binadamu na nambari.
“Unyanyasaji wa kijinsia ni chombo cha vita. Wanawake wengi tunaokutana nao walishambuliwa walipokuwa wakikimbia makazi yao. Wengine walilazimishwa kutazama marafiki zao wakishambuliwa mbele ya wanafamilia. Wengine ni wajawazito, wakingojea huduma ambazo haziwezi kutokea.” Kiwewe wanachokabiliana nacho wanawake hao kimechangiwa na aibu na ukosefu wa huduma.
Katika baadhi ya jamii, aibu ya ubakaji husababisha kulazimishwa kwa wanawake waliobakwa kuolewa na mbakaji. Hii inatoa muktadha kwa mtoto aliyezaliwa kwa ubakaji, ni njia ya kuipa familia hisia ya heshima. Lakini uharibifu uliofanywa na vurugu hii hauwezi kuzidishwa. Wasichana waliobakwa bado hawajafunguka kuhusu ukatili walioupata, huduma za kisaikolojia kwa wanawake hao ni chache, sehemu salama ni ngumu kupatikana na mahitaji yao ni mengi. Watoto huja kwenye kambi peke yao, wametengwa, yatima, wamepotea. Wengine waliona familia zao zinakufa. Wengine walivuka maeneo ya mapigano ili kutoroka.
Nahid anamkumbuka msichana mwenye umri wa miaka sita ambaye anaogopa kila wakati, anaeleza jinsi nchini Sudan, wanawake huvaa mavazi ya kitamaduni yanayoitwa kuwa. Wakati wowote msichana anapoona mwanamke amevaa tobe, anakimbia kuelekea kwake huku akilia, “Mama yangu, mama yangu.” Anatumai bila matumaini kwamba mwanamke huyu ndiye mama yake halisi, Nahid anasema.
“Tunahitaji ulimwengu usisahau Sudan.” Anasema hili ndilo analotarajia: mshikamano zaidi kutoka kwa jumuiya ya dunia, ufadhili zaidi, shinikizo zaidi kwa serikali.
Kinachomfanya aendelee ni nguvu anazoziona pande zote. Anawaona wanawake wakipanga jikoni za jumuiya tangu mwanzo. Anaziona familia zikishiriki chakula kidogo walicho nacho. Anaona wanawake wakipanga vikundi vyao vya usaidizi. Wanawake wa Sudan wanamtia moyo zaidi. Wengi wamepoteza nyumba, riziki, na wapendwa wao, na bado, bado wanajali watoto, wanatetea huduma, na wanashikilia jumuiya pamoja.
“Wamepoteza sana,” Nahid anasema. “Lakini bado wamesimama.”
Sania Farooqui ni mwandishi wa habari wa kujitegemea, mwenyeji wa The Peace Brief, jukwaa linalojitolea kukuza sauti za wanawake katika kujenga amani na haki za binadamu. Sania amewahi kufanya kazi na CNN, Al Jazeera na TIME.
© Inter Press Service (20260304173724) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
