ABUJA, Machi 9 (IPS) – Abimbola David bado anakumbuka kuibiwa mara mbili kwenye teksi huko Abuja, mji mkuu wa Nigeŕia. Tukio la hivi punde zaidi lilitokea mwaka wa 2023 wakati majambazi hao waliojifanya abiria walipochukua vitu vyake wakati gari likitembea.
Aina hii ya uhalifu ni ya kawaida katika Abuja na nyinginezo miji mikubwa nchini Nigeria. Inajulikana ndani kama “nafasi moja”. Limekuwa mojawapo ya matatizo ya usalama yanayotisha zaidi katika nchi hiyo ya Afrika Magharibi. Wahalifu hujifanya kuwa madereva wa teksi au abiria ili kuwahadaa watu wasiojua.
David aliiambia IPS kuwa anaamini uhalifu unastawi kutokana na kukosekana kwa mfumo mzuri wa usafiri wa umma unaodhibitiwa na serikali. Wakazi wengi hutegemea teksi na mabasi madogo yasiyo na alama, yanayoendeshwa kibinafsi, na hivyo kufanya iwe rahisi kwa majambazi kufanya kazi.
“Sio kila mtu anaweza kumudu usafiri salama kama vile programu za kuelekeza watu kwa safari. Ndiyo maana watu wengi bado wanaangukia kwenye wizi huu,” David alisema, akikumbuka kwamba rafiki yake alikuwa mwathirika hivi majuzi.
Wakati David alibahatika kunusurika katika wizi huo, wahasiriwa wengine wengi hawakuwa na bahati kama hiyo. Baadhi ya watu, ikiwa ni pamoja na wageni, wamekuwa kuuawa katika matukio yanayofanana.
Kesi mpya ni kuripotiwa mara kwa mara katika habari au kuenea haraka kwenye mitandao ya kijamii. Wakati data rasmi juu ya matukio ya bahati mbaya nchini Nigeria inakosekana, a ripoti inaonyesha kuwa zaidi ya kesi 100 zimerekodiwa tangu 2015.
Hata hivyo, wataalam na waathirika waliiambia IPS kuwa takwimu halisi inaweza kuwa kubwa zaidi, kwani matukio mengi hayaripotiwi na hayachunguzwi na polisi.
Mnamo Januari 2026, majambazi wa nafasi moja kuuawa nesi na mwanasheria mjini Abuja baada ya kupanda magari ya biashara. Miili yao baadaye ilipatikana imetupwa kando ya barabara.
Raia wa kigeni, Freda Arnong, mfanyakazi wa Tume Kuu ya Ghana huko Abuja, pia alikuwa miongoni mwa waathirika wa hivi majuzi.
Yeye alikufa baada ya kuvamiwa na watu wanaoshukiwa kuwa majambazi wa bahati nasibu jioni moja mwaka jana. Aliachwa kando ya barabara, baadaye akaanguka kutokana na majeraha yake.
Familia za wahasiriwa wanasema polisi mara nyingi hudai malipo ili kufidia gharama za uendeshaji wa uchunguzi, jambo ambalo ni kinyume cha sheria. Ukosefu wa imani kwa polisi wakati mwingine husababisha haki msituni wakati watu wanaoshukiwa kuwa majambazi wa bahati nasibu wananaswa na umma.
Wataalamu waliiambia IPS kuwa mbuga haramu, kushindwa kuwachunguza ipasavyo madereva wa kibiashara, na magari yasiyodhibitiwa ni baadhi ya sababu kuu za tatizo. Pia wanalaumu mipango mibovu ya miji kuwa sababu inayochangia wizi wa nafasi moja nchini.
“Kinachotokea ni kwamba mtu yeyote mwenye gari anaweza kuchukua abiria, jambo ambalo linawaweka kwenye hatari ya wizi wa bahati mbaya,” alisema. Sonia Ugwunnamtaalamu wa mipango miji. “Katika nchi zilizoendelea, madereva wamesajiliwa ipasavyo. Una maelezo yao; wamepanga ratiba na njia za mabasi, ambayo inamaanisha wanaweza kufuatiliwa.”
Aliongeza kuwa katika baadhi ya nchi, magari yamewekwa mifumo ya ufuatiliaji kama vile CCTV na dashcam, na kufanya usafiri wa umma kuwa salama na rahisi kufuatilia.
Ugwunna alisisitiza kuwa mfumo wa usafiri wa umma katika miji kama Abuja haujaendana na ukuaji wa miji. Kadiri watu wengi wanavyosafiri kila siku kutoka maeneo ya mijini hadi katikati mwa jiji, mabasi mara nyingi huwa hayajakamilika au hayatoshi, na hivyo kusababisha mapengo ambayo wahalifu hutumia, hasa wakati wa mwendo kasi.
Abba Yusuf, mpangaji mipango miji, akizungumza na IPS, alisisitiza haja ya uboreshaji wa miundombinu ili kusaidia kukabiliana na tishio hilo. Alipendekeza kufunga kamera za uchunguzi katika mitaa mikubwa, kuweka magari kwa GPS kufuatilia mienendo, na kudumisha taa za barabarani zinazofanya kazi, jambo ambalo ni la kawaida katika miji mingi ya Afrika, ili kupunguza kwa kiasi kikubwa ujambazi.
Pia alipendekeza kuanzishwa kwa maegesho ya magari yaliyoteuliwa na serikali karibu na maeneo ya makazi ili kuzuia watu kuwa walengwa rahisi wa majambazi wa teksi kuwachukua abiria kando ya barabara.
Serikali imejaribu kujenga vituo vya mabasi kushughulikia wizi wa teksi, lakini wengi wamejaribu ilibaki bila kutumika na kuachwa kuharibika hata baada ya ujenzi, jambo linalozua hofu kwamba mamlaka haziko tayari kukabiliana na tatizo hilo.
Wakati tatizo hilo likiendelea, Phoebe John, wakili wa Abuja ambaye pia amewahi kuwa mwathirika, alisema pia ni chipukizi la ukatili wa kijinsiakwani wengi wa waathiriwa wanaripotiwa kuwa wanawake.
“Ukiangalia mtindo huo, ni wazi kuwa wanawake wanalengwa mara kwa mara. Wanabakia kuwa waathirika wakuu wa uhalifu huu. Najua idadi kubwa ya wanawake ambao wameathirika kama mimi. Hii ni dhahiri ni aina ya unyanyasaji wa kijinsia,” aliiambia IPS.
Masomo Kutoka Nchi Nyingine za Kiafrika
Waangalizi wanapendekeza kuwa Nigeria inaweza kufaidika kutokana na mikakati iliyotekelezwa katika mataifa mengine ya Afrika, kama vile Rwanda, ambayo ina viwanja vya mabasi ambayo inaahidi kuongeza usalama wa abiria kupitia mifumo ya ufuatiliaji na pale ambapo waendeshaji lazima kupata leseni kutoa huduma za usafiri wa umma.
Nchini Afrika Kusini, mabasi ya umma yana njia maalum na ratiba kama sehemu ya juhudi za kuunda mifumo ya mabasi ya jiji iliyo salama na iliyodhibitiwa, ingawa wasafiri wengi hutumia mfumo wa mabasi madogo, ambayo kwa kiasi kikubwa hayadhibitiwi.
Kwa David, ambaye bado ana kiwewe na uzoefu wake, kuchukua hatua kama hizo nchini Nigeria kunaweza kusaidia kuzuia ujambazi na kuimarisha usalama wa jumla wa mitandao ya usafiri mijini.
“Kumekuwa na maandamano ili kuteka hisia za serikali kuhusu tatizo hilo, lakini linaendelea. Ninaamini kwamba kama tungekuwa na treni za chini ya ardhi za mijini, kungekuwa na utegemezi mdogo wa magari ya umma, ambayo yanaweza kusaidia kupunguza wizi huu,” alisema.
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260309083048) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
