UMOJA WA MATAIFA, Machi 10 (IPS) – Mgogoro wa kijeshi unaoendelea kati ya Ukraine na Urusi—ulioanza Februari 2022, bila dalili zinazoonekana kumalizika—umeanzisha uhamisho mkubwa wa silaha hadi Ulaya.
Kulingana na ripoti ya hivi punde kutoka Taasisi ya Kimataifa ya Utafiti wa Amani ya Stockholm (SIPRI), kiasi cha silaha kuu zilizohamishwa kati ya mataifa kiliongezeka kwa asilimia 9.2 kati ya 2016-20 na 2021-25.
Na mataifa ya Ulaya yaliongeza zaidi ya mara tatu uagizaji wa silaha zao, na kuifanya kuwa mpokeaji mkubwa zaidi katika eneo hilo.
Jumla ya mauzo ya nje ya Marekani, muuzaji mkuu wa silaha duniani, iliongezeka kwa asilimia 27. Hii ni pamoja na ongezeko la asilimia 217 la mauzo ya silaha za Marekani kwenda Ulaya, kulingana na data mpya iliyochapishwa na SIPRI, inayopatikana www.sipri.org.
Ongezeko la utiririshaji wa silaha duniani lilikuwa kubwa zaidi tangu 2011-15-na “lilitokana na ukuaji wa uhamisho kwenda Ukraine” (ambayo ilipokea asilimia 9.7 ya uhamishaji wa silaha zote mwaka 2021-25) na mataifa mengine ya Ulaya.
Kando na Ulaya na Amerika, uagizaji wa silaha kwa maeneo mengine yote ya ulimwengu ulipungua.
Dk MV Ramana, Profesa na Mwenyekiti wa Simons katika Silaha, Usalama wa Kimataifa na Binadamu, na Mkurugenzi wa Pro tem, Shule ya Sera ya Umma na Masuala ya Kimataifa, katika Chuo Kikuu cha British Columbia, Vancouver, aliiambia IPS kuendelea kwa ongezeko la biashara ya silaha, huku baadhi ya nchi za Ulaya na Marekani zikijihusisha na wingi wa biashara hiyo, inahusu sana.
Inapaswa kuonekana katika hali ya kuongezeka kwa matumizi ya kijeshi duniani kote (kufikia wastani wa dola trilioni 2.7 mwaka 2024), mzunguko ulioimarishwa wa ushindani mkubwa wa nguvu, pamoja na kuanguka kwa udhibiti wa silaha, na teknolojia mpya kama mifumo ya kulenga ya AI na drones zinazotumiwa katika vita, alisema.
“Silaha hizi na teknolojia zingine haziuzwi tu na kuhifadhiwa na wanajeshi wanaopokea, lakini hutumiwa katika mashambulio dhidi ya raia – miaka michache iliyopita kumeshuhudiwa mashambulio makubwa kwa watu wasio na hatia huko Palestina, Lebanon, Yemen, Ukraine na Iran”.
Ingawa baadhi ya bidhaa hizi kutoka nje zinasawazishwa kama majibu ya matishio mbalimbali yanayodhaniwa, alidokeza, hatua hizi kwa upande wake zitaongeza mitizamo ya vitisho katika nchi nyingine, na hivyo kusababisha mzunguko wa mrejesho na kusababisha silaha zaidi kuuzwa na kutumika.
“Nyingi ya fedha hizi hutumwa kwa makampuni ambayo yanafaidika kutokana na kutengeneza silaha na kuwezesha kifo. Nchini Marekani tu, katika takriban kipindi kama hicho kilichoangaziwa katika ripoti ya SIPRI, kuanzia 2020 hadi 2024, makampuni ya kibinafsi yalipokea kandarasi za $2.4 trilioni kutoka Pentagon, takriban 54% ya matumizi ya hiari ya idara katika kipindi hicho cha $4.4,” Dk Ramana alisema Dk.
Marekani ilitoa asilimia 42 ya uhamishaji wa silaha za kimataifa mwaka 2021-25, kutoka asilimia 36 mwaka 2016-20, kulingana na ripoti ya SIPRI, iliyotolewa Machi 9.
Marekani ilisafirisha silaha kwa nchi 99 mwaka 2021-25, zikiwemo 35 za Ulaya, 18 za Amerika, 17 barani Afrika, 17 barani Asia na Oceania na 12 Mashariki ya Kati.
Kwa mara ya kwanza katika miongo miwili, sehemu kubwa zaidi ya mauzo ya silaha ya Marekani ilienda Ulaya (asilimia 38) badala ya Mashariki ya Kati (asilimia 33). Hata hivyo, mpokeaji mkuu mmoja wa silaha za Marekani alikuwa Saudi Arabia (asilimia 12 ya mauzo ya silaha ya Marekani).
“Marekani imeimarisha zaidi utawala wake kama muuzaji silaha, hata katika ulimwengu unaozidi kuwa na sehemu nyingi,” alisema Pieter Wezeman, Mtafiti Mwandamizi wa Mpango wa Uhamisho wa Silaha wa SIPRI.
‘Kwa waagizaji, silaha za Marekani zinatoa uwezo wa hali ya juu na njia ya kukuza uhusiano mzuri na Marekani, wakati Marekani inaona uuzaji wa silaha kama chombo cha sera ya kigeni na njia ya kuimarisha sekta yake ya silaha, kama vile Mkakati mpya wa Uhamisho wa Silaha za Kwanza wa utawala wa Trump unavyoweka wazi tena.’
Dk. Natalie Goldring, ambaye anawakilisha Taasisi ya Kifupi katika Umoja wa Mataifa kuhusu masuala ya silaha za kawaida na biashara ya silaha, aliiambia IPS kuwa ripoti ya SIPRI ni taswira ya hali ya dunia inayoendelea kubadilika.
SIPRI, alisema, inatumia vipindi vya miaka mitano kusaidia kupunguza tete, lakini hata hivyo, mabadiliko makali ya kijiografia na kisiasa yanaweza kuwa vigumu kunasa. Kipindi hiki kinaakisi mrundikano wa silaha za Ukraine baada ya uvamizi wa Urusi mwaka 2022 pamoja na uharibifu wa karibu kabisa wa Israel wa Gaza kufuatia shambulio la Hamas mwaka 2023.
“Kwa kuwa mashambulizi ya hivi majuzi zaidi ya Marekani na Israel dhidi ya Iran yanafanyika mwaka wa 2026, hayajaangaziwa katika ripoti ya SIPRI. Mashambulizi hayo yanaweza kusababisha uhamisho zaidi wa silaha kutoka Marekani hadi Israel, pamoja na ugavi mkubwa wa ndani katika nchi zote mbili”.
Utegemezi wa jeshi la Israel kwa uhamisho wa silaha wa Marekani, alisema, sio siri wala si jambo jipya. Lakini takwimu za SIPRI zinasisitiza jambo hilo kwa nguvu kabisa.
Kuanzia 2021-2025, Merika iliwajibika kwa asilimia 68 ya thamani ya silaha kuu zilizohamishiwa Israeli. Ujerumani ilitoa asilimia 31 ya ziada.
Hiyo inaweza kuzipa nchi hizo mbili ushawishi mkubwa juu ya Israeli na uwezo wake wa kuendelea kufanya mashambulizi huko Gaza na kwingineko – ikiwa watachagua kutekeleza.
“Kwa bahati mbaya, kufikia sasa, serikali za Marekani na Ujerumani zimeonyesha nia ndogo ya kuzuia uhamishaji wa silaha zao, licha ya idadi kubwa ya Wapalestina ambao wamejeruhiwa au kuuawa na jeshi la Israel, na uharibifu wa kiuchumi ambao jeshi la Israel linaendelea kusababisha Gaza na mahali pengine,” Dk Goldring alisema.
Mgawo wa Marekani katika soko la silaha duniani huenda ukaongezeka kwenda mbele iwapo mipango ya hivi majuzi ya Rais wa Marekani Donald Trump itatekelezwa. Mnamo Februari 2026, Rais Trump alitoa Amri ya Utendaji yenye jina la “Kuanzisha Mkakati wa Kuhamisha Silaha za Kwanza za Amerika.”
Nia iliyobainishwa ya sera hii ni kuongeza mauzo ya silaha za Marekani – hakuna jaribio la hila. Badala yake, sera inataka kubuniwa kwa “orodha ya mauzo ya mifumo na mifumo iliyopewa kipaumbele ambayo Marekani itahimiza washirika na washirika wetu kupata.”
Kama ilivyo mara nyingi, sera ya Marekani inashindwa kuonyesha uelewa wa matatizo na matokeo mabaya yanayoweza kutokea ya uhamishaji wa silaha.
Badala yake, inalenga mambo ya muda mfupi ya kiuchumi na manufaa kwa wakandarasi wa kijeshi. Sera hiyo pia inachukulia kuwa wapokeaji silaha wa mwaka huu watahifadhi serikali thabiti kwa maisha ya mifumo hii ya silaha.
Mbinu hii huongeza hatari ya wanajeshi wa Merika kulazimishwa kupigana na silaha zetu wenyewe ikiwa serikali zinazopokea zitabainika kuwa sio thabiti, alitangaza Dk Goldring.
Uagizaji wa silaha Mashariki ya Kati umepungua
Wakati huo huo, kulingana na SIPRI, uagizaji wa silaha kutoka kwa mataifa ya Mashariki ya Kati ulipungua kwa asilimia 13 kati ya 2016-20 na 2021-25. Waagizaji watatu kati ya 10 wakuu wa silaha duniani mwaka 2021–25 walikuwa katika kanda: Saudi Arabia (asilimia 6.8 ya bidhaa zinazoagizwa duniani), Qatar (asilimia 6.4) na Kuwait (asilimia 2.8).
Zaidi ya nusu ya uagizaji wa silaha katika Mashariki ya Kati ulitoka Marekani (asilimia 54), wakati asilimia 12 walitoka Italia, asilimia 11 kutoka Ufaransa na asilimia 7.3 kutoka Ujerumani.
“Mataifa ya Ghuba ya Kiarabu yanaunda mwelekeo wa uagizaji wa silaha katika Mashariki ya Kati, huku Saudi Arabia ikiwa muagizaji mkuu wa kanda hiyo tangu 2011-15 na Qatar sasa ni ya pili kwa ukubwa baada ya zaidi ya mara mbili ya uagizaji wake kati ya 2016-20 na 2021-25,” alisema Zain Hussain, Mtafiti katika Mpango wa Uhamishaji Silaha wa SIPRI.
“Pamoja na mivutano na migogoro kadhaa ya kikanda, mataifa ya Ghuba ya Kiarabu yanafanya kazi kuimarisha uhusiano na wasambazaji bidhaa wa muda mrefu kama vile Marekani na Ufaransa huku pia wakitafuta wasambazaji wapya.”
Israel ilikuwa mwagizaji mkuu wa 14 wa silaha duniani mwaka 2021-25, huku uagizaji wake ukiongezeka kwa asilimia 12 kati ya 2016-20 na 2021-25.
Mnamo 2021-25 Marekani ilitoa sehemu kubwa zaidi ya uagizaji wa silaha za Israeli (asilimia 68), ikifuatiwa na Ujerumani (asilimia 31).
Wakati wote wa vita vya pande nyingi vilivyotokana na mashambulizi makubwa ya kijeshi ya Israel huko Gaza kuanzia Oktoba 2023, Israel iliendelea kupokea silaha kutoka kwa wauzaji mbalimbali, zikiwemo ndege za kivita za F-35, mabomu ya kuongozwa na makombora kutoka Marekani.
https://www.sipri.org/publications/2026/sipri-fact-sheets/trends-international-arms-transfers-2025
Ripoti ya Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260310062024) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
