Wiki iliyopita mwandishi wa makala hii alijikuta katika hali isiyo ya kawaida baada ya kufanya kosa moja la kitaaluma na kulikubali wazi pamoja na kuomba radhi.
Hata hivyo, licha ya kuomba msamaha, alikabiliwa na adhabu mbili tofauti kutoka kwa taasisi mbili za udhibiti zinazotumia sheria tofauti na zilizo chini ya wizara mbili tofauti. Tukio hilo linaibua mjadala mpana kuhusu hali ya uhuru wa habari nchini Tanzania na namna tasnia ya habari inavyosimamiwa.
Mwanzoni mwa wiki hiyo, Bodi ya Ithibati ya Waandishi wa Habari (JAB) ilitoa onyo kufuatia maoni yaliyotolewa na mwandishi huyo. Maoni hayo yalitolewa katika mazingira ya kutumia haki ya kikatiba ya kutoa maoni kama inavyotambuliwa na Ibara ya 18 ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977. Bodi ilimtaka mwandishi huyo kuthibitisha alichokiandika, na baada ya kushindwa kufanya hivyo aliomba radhi. Baadaye taarifa ilitolewa kwa vyombo vya habari ikieleza kuwa amepewa onyo.
Hata hivyo, jambo hilo halikuishia hapo. Baada ya hatua ya JAB, Mamlaka ya Mawasiliano Tanzania (TCRA) ilichukua hatua dhidi ya chombo cha habari cha mtandaoni ambacho kilichapisha maoni hayo.
Hivyo, kwa kosa lile lile moja, mwandishi na chombo cha habari walijikuta wakikabiliwa na hatua mbili tofauti kutoka kwa mamlaka mbili tofauti.
Hali hii inaibua hoja muhimu kuhusu kanuni za haki asilia katika utoaji wa maamuzi. Miongoni mwa kanuni hizo ni ile inayosisitiza kwamba mtu hapaswi kuadhibiwa mara mbili kwa kosa lile lile. Kanuni hiyo inalenga kulinda haki za watu dhidi ya matumizi mabaya ya mamlaka na kuhakikisha haki inatendeka kwa uwazi na usawa.
Katika mazingira ya sasa, tasnia ya habari nchini inaonekana kusimamiwa na mifumo miwili tofauti ya udhibiti. Kwa upande mmoja ipo Bodi ya Ithibati ya Waandishi wa Habari inayofanya kazi chini ya sheria ya huduma za habari na kusimamiwa na Wizara ya Habari. Kwa upande mwingine ipo TCRA inayosimamia vyombo vya utangazaji na mawasiliano kupitia sheria ya mawasiliano ya kielektroniki. Muundo huu wa udhibiti wa taasisi mbili kwa wakati mmoja unaibua changamoto nyingi kwa waandishi na vyombo vya habari.
Iwapo vyombo vya habari vitaendelea kunyamazia hali kama hii, kuna hatari kwamba tasnia hiyo haitafikia hadhi yake ya kuwa mhimili muhimu katika mfumo wa utawala wa kidemokrasia. Vyombo vya habari vina jukumu la kuhabarisha umma, kuelimisha na kuwawajibisha viongozi. Hivyo mazingira yanayovizuia kufanya kazi kwa uhuru yanaweza kuathiri mchango wake katika maendeleo ya taifa.
Ni wazi kuwa nchini wapo waandishi wa habari jasiri na vyombo vya habari vinavyojitahidi kusimamia ukweli kwa uadilifu. Hata hivyo, mazingira ya sasa yanaonesha kuwa tasnia hiyo inapitia changamoto kadhaa zinazohitaji mjadala mpana na maboresho ya kisheria na kiutawala.
Mwandishi wa makala hii pia anakumbusha kuwa wakati Bodi ya Ithibati ya Waandishi wa Habari ilipoanzishwa, aliwahi kuandika makala akiipongeza huku akitoa baadhi ya tahadhari kuhusu utekelezaji wake. Sasa bodi hiyo inapotimiza mwaka mmoja tangu kuanzishwa kwake, ni muhimu kufanya tathmini ya mafanikio na changamoto zilizojitokeza.
Moja ya hoja zinazojitokeza ni namna wajumbe wa bodi hiyo wanavyopatikana. Kwa mujibu wa sheria, waziri ndiye mwenye mamlaka ya kuwateua wajumbe wa bodi. Ingawa baadhi yao wanatoka katika makundi mbalimbali ya wadau wa tasnia ya habari, uteuzi huo bado unafanywa na mamlaka ya serikali. Wapo wanaoona kuwa ingekuwa vyema zaidi kama makundi husika yangepata nafasi ya kuwachagua wawakilishi wao wenyewe.
Mfumo wa kuchagua wawakilishi na makundi wanayoyawakilisha unatajwa kuwa unaendana zaidi na misingi ya demokrasia na utawala bora. Mfumo huo unaweza kusaidia kuhakikisha kuwa sauti za wadau wa tasnia ya habari zinasikika kikamilifu na maslahi yao yanazingatiwa ipasavyo.
Aidha, Sheria ya Huduma za Habari ya mwaka 2016 imeweka misingi kadhaa ya kuboresha mazingira ya kazi kwa wanahabari, ikiwemo kutambua taaluma hiyo rasmi na kuanzisha bodi ya ithibati. Hata hivyo, bado kuna masuala kadhaa yaliyotajwa kwenye sheria hiyo ambayo utekelezaji wake haujaonekana kikamilifu. Miongoni mwa masuala hayo ni kuanzishwa kwa Baraza Huru la Wanahabari, mfuko wa mafunzo kwa wanahabari na kuhakikisha wanahabari wanapatiwa bima ya kazi zao.
Hatua hizi zingeweza kusaidia kuimarisha taaluma ya uandishi wa habari na kuboresha ustawi wa wanahabari nchini. Kwa kuwa tasnia ya habari ni nyeti na ina nafasi muhimu katika jamii, uwepo wa mifumo imara ya kulinda uhuru na taaluma yake ni jambo la msingi.
Kwa mtazamo wa mwandishi wa makala hii, mgawanyo wa usimamizi wa tasnia ya habari kati ya wizara, sheria na mamlaka tofauti ni changamoto inayohitaji kuangaliwa upya. Ili kuimarisha uhuru wa habari na kurahisisha usimamizi wake, inapendekezwa kuwepo kwa mfumo mmoja wa usimamizi utakaojumuisha mawasiliano, habari na utangazaji chini ya sera na mamlaka moja.
Hatua kama hiyo inaweza kusaidia kupunguza mkanganyiko wa kisheria na kiutawala unaoweza kusababisha mtu au chombo cha habari kuchukuliwa hatua mara mbili kwa kosa moja. Mwisho lengo linapaswa kuwa kujenga mazingira yanayowezesha vyombo vya habari kufanya kazi kwa uhuru, uwajibikaji na manufaa ya taifa.
