Akizungumza na waandishi wa habari mjini Geneva, msemaji wa ofisi ya Umoja wa Mataifa ya Haki za Kibinadamu Ravina Shamdasani ameeleza wasiwasi wake kuhusu madhara ya kiafya na kimazingira ya mashambulizi ya Israel na Marekani dhidi ya maghala ya mafuta mjini Tehran huku uchafuzi wa sumu ukienea angani.
Alisema kuwa athari hizi zinazua “maswali mazito kama majukumu ya uwiano na tahadhari chini ya sheria ya kimataifa ya kibinadamu yalitimizwa” katika mashambulizi hayo, akisisitiza kwamba tovuti zilizoathiriwa “hazionekani kuwa za matumizi ya kijeshi ya kipekee.”
Shirika la Afya la Umoja wa Mataifa (WHO) msemaji Christian Lindmeier alionya kwamba “mvua nyeusi” na “mvua ya tindikali” ambayo imekuwa ikinyesha Tehran baada ya mgomo “kwa hakika ni hatari” kwa Wairani.
“Tunawasiliana na hospitali na mamlaka, na mamlaka ya Irani imetoa tahadhari kuwashauri watu kukaa ndani, kwa kuzingatia mashambulizi kwenye ghala za mafuta,” alisema.
Shirika la Umoja wa Mataifa pia linafuatilia hatari za kiafya za “kutolewa kwa kiasi kikubwa” kwa hidrokaboni zenye sumu, oksidi za sulfuri na misombo ya nitrojeni kwenye hewa.
Bw. Lindmeier alisema kuwa mashambulizi ya ziada yaliyoripotiwa ya Iran dhidi ya miundomsingi ya mafuta nchini Bahrain na Saudi Arabia pia yaliibua wasiwasi wa “kufichuliwa kwa uchafuzi wa mazingira kwa upana zaidi”, akiangazia madhara ya muda mrefu ya uchafuzi wa mazingira, ambayo huathiri afya ya kupumua na kuchafua maji.
Lebanon: kiwewe, mara kwa mara
Tukigeukia Lebanon, zaidi ya watu 100,00 wameyakimbia makazi yao kutokana na migomo na maagizo ya Israel ya kuwahama katika muda wa saa 24 zilizopita, na kufanya jumla ya watu waliotimuliwa na mzozo kufikia karibu 700,000.
Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Wakimbizi (UNHCR) mwakilishi nchini, Karolina Lindholm Billing, alizungumza juu ya kasi ya uhamishaji ikilinganishwa na mzozo na Israeli mnamo 2024.
“Tunaona magari yakiwa yamejipanga barabarani na watu wamelala ndani yake,” aliwaambia waandishi wa habari. “Wengi walikimbia kwa haraka bila kitu. Wanatafuta usalama huko Beirut, eneo la Mlima Lebanoni, kaskazini mwa Lebanon na sehemu za Bekaa.”
Afisa huyo wa UNHCR alielezea ziara yake siku ya Jumatatu kwenye makazi huko Beirut, ambapo alikutana na mwanamke wa miaka ya tisini ambaye alisema kwamba alikuwa amepoteza watu 11 wa familia yake mnamo 2024.
“Sasa amehama tena, anakaa katika shule ile ile ambayo iligeuzwa makazi mnamo 2024 na sasa tena mnamo 2026…Hadithi kama zake zinaonyesha woga, kutokuwa na uhakika na kiwewe cha mara kwa mara ambacho mamia ya maelfu ya watu wanakabili hivi sasa.”
Hali mbaya ya Afghanistan
Katika athari zingine kote kanda, UNHCR ilisema kuwa idadi kubwa ya watu wamekuwa wakivuka kurudi Afghanistan kutoka Iran.
Kwa mujibu wa shirika la Umoja wa Mataifa la kuhudumia wakimbizi takriban 110,000 wamerejea tangu mwanzoni mwa mwaka na karibu 1,700 wamekuwa wakirejea kila siku tangu kuanza kwa vita vya Mashariki ya Kati.
Wakati ukosefu wa usalama na matarajio duni ya kiuchumi yanawasukuma Waafghan kutoka Iran, wanakabiliwa na hatari zaidi na kutokuwa na uhakika wa kurudi katika nchi yao.
Akizungumza kutoka Islam Qala katika mkoa wa Herat wa Afghanistan kwenye mpaka na Iran, Mfuko wa Watoto wa Umoja wa Mataifa (UNICEF) mwakilishi wa Afghanistan, Tajudeen Oyewale, aliripoti kuongezeka kwa mapato na kuonya kuwa jumla ya idadi ya watoto ambao wamechunguzwa na kutibiwa kwa utapiamlo imeongezeka mara mbili katika wiki iliyopita.
Mlango-nje wa Hormuz huanguka nje
Usumbufu wa mlolongo wa ugavi kutokana na vita tayari unachelewesha misaada muhimu, pia.
“Mvutano wa kijiografia na kisiasa tayari unatatiza njia za ununuzi,” Bw. Oyewale alisema. “Hii inamaanisha ni kwamba vifaa tunavyohitaji kuwatunza watoto na mama zao katika hali hii ya dharura vitafika vikiwa vimechelewa… Mtoto mwenye utapiamlo atapata virutubisho vya lishe vinavyohitajika si mara moja, lakini kwa kuchelewa kwa kiwango fulani na kwa gharama kubwa zaidi.”
Jean-Martin Bauer, mkurugenzi wa Shirika la Umoja wa Mataifa la Mpango wa Chakula DunianiWFP)’s Huduma ya Uchambuzi wa Chakula na Lishe, ilionya juu ya athari za mzozo katika Mlango-Bahari wa Hormuz na katika mlango wa bahari wa Bab El-Mandeb karibu na pwani ya Pembe ya Afrika.
“Njia mbili muhimu za usanidi wa mnyororo wa usambazaji wa kimataifa zinaathiriwa na vikwazo na hatari, na njia za usafirishaji zinaelekeza huduma zao,” alisema.
Malipo ya usafirishaji
Bw. Bauer alieleza kuwa hitaji la bima ya hatari ya vita kwa usafirishaji inamaanisha gharama ya ziada ya “$ 2,000 hadi $ 4,000 kwa kila kontena katika maeneo ambayo ni hatari”.
“Pia tunaona kwamba tunahitaji kwenda njia ndefu kuzunguka Rasi ya Tumaini Jema kufikia baadhi ya maeneo yetu kuu ya jiografia,” alisema.
Bw. Bauer alitoa mfano wa operesheni kubwa zaidi ya WFP nchini Sudan, inayotolewa kwa chakula kilichonunuliwa nchini India, kilicholetwa kupitia Salalah nchini Oman na Jeddah nchini Saudi Arabia hadi Port Sudan.
Leo, usafirishaji unahitaji kuchukua njia ndefu zaidi kupitia Tangiers, na kuongeza takriban siku 25 kwa muda wa usafirishaji.
“Hiyo ni matanga ya ziada ya kilomita 9,000 (maili 5592)… Ni kama kwenda pwani hadi pwani nchini Marekani na kisha kurudi,” Bw. Bauer alisema.
