MANCHESTER, Uingereza, Machi 17 (IPS) – Bendera za Iran na Israel zinajaza katikati mwa jiji la Manchester, kaskazini mwa Uingereza. Pia kuna picha za mfalme aliyepinduliwa karibu nusu karne iliyopita na za mwanawe, ambaye sasa anadai kiti cha enzi kutoka uhamishoni. Bado ni maandamano mengine ya Wairani wanaomtaka Reza Pahlavi kama mbadala wa utawala wa ayatollah.
“Utawala hautadumu kwa muda mrefu zaidi na Reza Pahlavi ndiye pekee anayeweza kuongoza kipindi cha mpito na kuiweka nchi katika umoja,” Nazanin, mwanamke kijana ambaye hapendi kutaja jina lake kamili au kupigwa picha kwa kuhofia kulipizwa kisasi dhidi ya familia yake nchini Iran, anaiambia IPS.
Utawala utakufa ukiua; basi tutakabiliana na hali ya mtindo wa Libya ambapo kila mtu anajaribu kupanua udhibiti mwingi iwezekanavyo juu ya eneo hilo. Vita vya wenyewe kwa wenyewe vitaepukika – Mehrab Sarjov
Kwa kweli, yeye pia hawafahamu. Alizaliwa Uingereza, hajawahi kutembelea nchi ambayo wazazi wake walikimbia mwaka 1982. Ilikuwa ni miaka mitatu baada ya mapinduzi yaliyotekwa nyara na makasisi kukomesha takriban miongo minne ya utawala wa kiimla unaoungwa mkono na nchi za Magharibi.
Tangu wakati huo, Iran imekuwa ikitawaliwa na demokrasia ya Kiislamu ya Shiite ambayo inaadhibu vikali wapinzani. Mwanzoni mwa Januari, wimbi la ukandamizaji liliacha idadi ya vifo ambayo inatofautiana sana: takriban 3,000 kulingana na vyanzo vya serikali, lakini makumi ya maelfu kulingana na ripoti za ndani zilizotajwa na madaktari na waandishi wa habari.
Kutoka katikati mwa jiji la Manchester, Nazanin anasema ameweka matumaini yake yote katika kampeni ya ulipuaji mabomu iliyoanzishwa na Israel na Marekani dhidi ya Iran mnamo Februari 28.
Hadi sasa, mabomu hayo yamegharimu maisha ya zaidi ya Wairani elfu moja akiwemo Kiongozi Mkuu, Ali Khamenei. Ukweli kwamba mwanawe anachukua nafasi hiyo unaonyesha dhamira ya serikali ya kupinga. Malengo ya kijeshi na miundombinu muhimu ambayo idadi ya watu zaidi ya milioni 90 inategemea pia imepigwa.
“Makasisi daima wamejibu maandamano ya amani na madai halali kwa vurugu. Inasikitisha, lakini pengine hakuna njia nyingine ya kukomesha utawala,” mwanamke huyo kijana anasema.
Kugawanyika
Katika a ripoti iliyochapishwa mnamo Februari 24 yenye kichwa “Tsunami ya kukamatwa kiholela na kutoweka kwa kutekelezwa,” Human Rights Watch ilishutumu makumi ya maelfu ya kukamatwa kufuatia kile ilichoelezea kama mauaji ya kinyama kote nchini mnamo Januari 8 na 9.
Upinzani dhidi ya serikali ya makasisi kwa kweli umekuwa ukiongezeka kwa karibu muongo mmoja. Mnamo mwaka wa 2017 na 2019, maandamano makubwa yalizuka juu ya hali mbaya ya uchumi wa nchi, na hatimaye kugeuka kuwa wito wa kuanguka kwa serikali.
Kati ya 2022 na 2023, harakati ya Mwanamke, Maisha, Uhuru ilitikisa nchi kwa miezi kadhaa baada ya kuuawa kwa mwanamke kijana wa Kikurdi na vikosi vya usalama kwa kutovaa sitara ya Kiislamu.
Ingawa picha za Reza Pahlavi zimekuwa kipengele cha mara kwa mara cha maandamano ndani na nje ya Iran, mgawanyiko unasalia kuwa neno linaloelezea vyema upinzani wa Irani.
Wanakifalme, wanajamhuri, wana shirikisho na wanamageuzi wote wanashiriki adui mmoja, lakini wameshindwa kuratibu kati yao wenyewe.
“Kuna watu kadhaa wanaojiita viongozi walio uhamishoni, lakini hawana mizizi ya kweli nchini humo. Pahlavi ni chaguo linalopendelewa na Israel, na ni kweli kwamba amewavutia baadhi ya wanamageuzi wanaojulikana ambao wameachana na utawala, lakini haitoshi,” Mehrab Sarjov, mchambuzi kutoka Baluch ya Irani kusini mashariki, anaiambia IPS kutoka London.
Sarjov pia anaashiria Shirika la Watu la Mojahedin la Iran (MEK), shirika lililoanzishwa mnamo 1965 ambalo lilisaidia kumwangusha Mohammad Reza Pahlavi mnamo 1979.
“Wamejipanga sana ndani ya nchi, wanaendesha mitandao ya kijasusi na wana uwezo wa kufanya operesheni za hujuma, lakini Washington na Tel Aviv zinaonekana kuwaondoa,” mchambuzi huyo anasema.
Hali ni ngumu zaidi. Ingawa Waajemi walio wengi ni takriban nusu ya idadi ya watu, Iran ni mkusanyiko wa watu ambao ni pamoja na Waturuki wa Kiazabajani, Wakurdi, Baloch na Waarabu, kati ya makabila mengine.
Sarjov anaelekeza kwenye kile anachokiita “anuwai ya pembezoni dhidi ya kituo cha Uajemi,” akibainisha kuwa wengi wanatetea ugatuaji kuelekea aina ya muundo wa shirikisho. Si ayatollah, wala Pahlavi, wala MEK, wala wengi wa msingi wa kisiasa wa Uajemi walio tayari kuzingatia chaguo kama hilo.
Je, mipaka ya mashirika hayo mapya ya shirikisho ingechorwaje? Kwa misingi ya kikabila, ya kihistoria au ya kijiografia? Ukosefu wa maafikiano hupelekea mchambuzi kueleza hali ambayo vurugu huendelea kwa wakati.
“Utawala utakufa kwa mauaji; kisha tutakabiliana na hali ya mtindo wa Libya ambapo kila mtu anajaribu kupanua udhibiti mkubwa iwezekanavyo juu ya eneo hilo. Vita vya wenyewe kwa wenyewe vitaepukika.”
Kutokuwa na uhakika
Kwa sasa, Washington na Tel Aviv zinaonekana kulenga muda mfupi, na mkakati wao unaozunguka kupindua serikali kupitia kampeni ya mabomu. Wachambuzi duniani kote wamebainisha kuwa mbinu hii haijawahi kufanikiwa kufikia lengo kama hilo.
Mashambulizi ya Marekani na Israel sasa yanalenga kuusafisha Mlango-Bahari wa Hormuz ili kurejesha mtiririko wa mafuta kutoka Rasi ya Arabia. Washington ina nia ya kupunguza athari kwa bei ya nishati inayosababishwa na mzozo katika njia hii muhimu ya usafirishaji wa mafuta.
Vyombo vya habari vya Marekani kama vile CNN na The New York Times vimeripoti kwamba CIA inaweza kufanya kazi ya kuwapa silaha waasi wa Kikurdi kwa nia ya kushiriki katika mashambulizi ya ardhini.
Muungano wa Vikosi vya Kisiasa vya Kurdistan ya Iran ulioundwa hivi majuzi huku kukiwa na hali ya sintofahamu nchini humo. vyama vya siasa vya siri na uwezo wa kijeshi.
Kufikia sasa, hawajaidhinisha kwa uwazi mpango unaodaiwa wa Washington. Hata hivyo, wamesisitiza lengo lao la kupindua utawala na kupigania haki za kidemokrasia zinazojumuisha haki ya kujitawala.
Pia wameonyesha nia ya kushirikiana na waigizaji wengine ndani ya nchi, wakiwemo Waturuki wa Kiazabajani, ambao wanadumisha nao mizozo ya kihistoria ya eneo katika maeneo kama vile Urmia na Tabriz, kaskazini-magharibi mwa Iran.
Dünya Başol ni mtafiti ambaye ana Shahada ya Uzamivu katika Masomo ya Mashariki ya Kati kutoka Chuo Kikuu cha Bar-Ilan nchini Israel akiwa na tasnifu kuhusu Wakurdi wa Iran. Anakiri kuwa ni vigumu kwake kuhisi matumaini.
“Utaifa wa Kituruki nchini Iran unalisha siyo tu juu ya uchokozi wa utaifa wa Kiajemi lakini pia uhusiano wa kikabila na nchi jirani za Azerbaijan na Uturuki, pamoja na mienendo tata ya Wakurdi na Kituruki katika Mkoa wa Kurdistan wa Iraq,” mchambuzi wa Kituruki anaiambia IPS kwa simu kutoka Ankara.
“Waturuki wa Kiazabajani na Wakurdi wanaanza kuchora mipaka yao ya ndani kwa masharti ya hali ya juu, hivyo wito huo wote wa mazungumzo na kuishi pamoja hautazuia mzozo kuzuka kati yao,” anaongeza.
Başol anaonya kwamba mzozo wa kikabila unaweza kuenea kote nchini na anakumbuka kwamba tayari ulipamba moto baada ya mapinduzi yaliyowaleta viongozi wa dini madarakani mwaka wa 1979. Kipindi hicho, anasema, kilizuiliwa tu na vita na Iraq kati ya 1980 na 1988.
“Kutakuwa na mipaka ya kikabila ndani ya nchi, lakini nini kitatokea katika miji mikubwa ambayo idadi ya watu imechanganyika?” mtaalam anauliza.
Anaonyesha “hali isiyotabirika.”
“Iwapo utawala utaanguka, ni serikali yenye nguvu pekee ya Tehran itaweza kuepuka machafuko. Kwa sasa, hakuna kitu kinachoonyesha kuwa Pahlavi au chaguzi nyinginezo zitaweza kufanikisha hilo.”
© Inter Press Service (20260317183601) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
