UMOJA WA MATAIFA, Machi 20 (IPS) – Wiki mbili zilizopita zimeashiria ongezeko kubwa la vurugu katika Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Sudan, huku mashambulizi ya ndege zisizo na rubani na mizinga kati ya Vikosi vya Msaada wa Haraka (RSF) na Jeshi la Sudan (SAF) likisababisha uharibifu mkubwa, majeruhi na watu kuyahama makazi yao. Huku majibu ya kibinadamu yakiwa na uhaba wa fedha na ukubwa wa mahitaji, ikiwa ni pamoja na janga la njaa, ukiendelea kukua, wataalam wanaonya kuwa mamilioni nchini Sudan wanaweza kuathiriwa na njaa, ghasia, au kuhama kwa muda mrefu.
Tangu Machi 4, Ofisi ya Kamishna Mkuu wa Haki za Binadamu wa Umoja wa Mataifa (OHCHR) imerekodi vifo vya raia zaidi ya 200 vilivyotokana na mashambulizi ya ndege zisizo na rubani katika eneo la Kordofan na Jimbo la White Nile. Huko Kordofan Magharibi, mashambulizi ya ndege zisizo na rubani za SAF yamesababisha vifo vya takriban raia 152, na kugonga maeneo yenye watu wengi zikiwemo hospitali na masoko. Mgogoro huo pia umeenea hadi Jimbo la White Nile, ambapo migomo imelenga mji mkuu wa jimbo hilo, Kosti, pamoja na vifaa vya umeme-na kusababisha kukatika kwa umeme-na bweni la wanafunzi.
“Inasikitisha sana kwamba licha ya mawaidha mengi, maonyo, na rufaa, pande zinazohusika katika mzozo nchini Sudan zinaendelea kutumia ndege zisizo na rubani zenye nguvu zaidi kupeleka silaha za milipuko zenye athari kubwa katika maeneo yenye watu wengi,” alisema Volker Türk, Kamishna Mkuu wa Umoja wa Mataifa wa Haki za Kibinadamu. “Hivi karibuni itakuwa miaka mitatu kamili tangu mzozo usio na maana nchini Sudan uanze, na kuharibu mamilioni ya maisha na maisha. Hata hivyo ghasia, zinazochochewa na teknolojia hizi mpya za vita, zinaendelea kuenea. Ni wakati muafaka kumalizika.”
Darfur Kusini pia imeathiriwa pakubwa, na mashambulio ya ndege zisizo na rubani mnamo Machi 12 na 13 na kusababisha uharibifu mkubwa katika vitongoji vingi. Huko Darfur Magharibi, mgomo kwenye soko la Akidong ulisababisha mlipuko mkubwa ambao uliathiri kivuko cha mpaka cha Adre-njia muhimu ya utoaji wa misaada ya kibinadamu na njia muhimu katika kuzuia njaa iliyoenea. Mnamo Machi 16, shambulio baya la ndege zisizo na rubani lilipiga mpaka wa Sudan na Chad katika eneo la Tine nchini Chad, na kuua watu 17 na kujeruhi wengine kadhaa. Mashuhuda wa eneo hilo waliambia wanahabari kwamba migomo hiyo iliwakumba waombolezaji kwenye mazishi, pamoja na watoto waliokuwa wakicheza karibu na hapo.
Naibu Msemaji wa Umoja wa Mataifa kwa Katibu Mkuu Farhan Haq alisema kwamba shambulio hilo linaonyesha mwelekeo unaokua wa ghasia zinazoathiri jumuiya za mpakani, na kuibua wasiwasi kuhusu ukosefu wa utulivu wa kikanda kati ya nchi jirani. “Umoja wa Mataifa unatoa wito kwa pande zote kuzingatia wajibu wao unaojulikana wazi chini ya sheria ya kimataifa ya kibinadamu, ambayo ni pamoja na kulinda raia na miundombinu ya kiraia, na kuhakikisha utoaji wa haraka, salama, na usiozuiliwa wa misaada ya kibinadamu kwa yeyote anayehitaji, na popote inapohitajika,” Haq alisema.
Kufuatia shambulio hilo, Chad iliimarisha vikosi vyake vya usalama katika mpaka wa Sudan na Chad ili kujiandaa kwa operesheni za ulinzi. Mnamo Machi 19, Rais wa Chad Mahamat Idriss Deby alithibitisha katika taarifa yake iliyosambazwa kwa mitandao ya kijamii kwamba jeshi la Chad limeamriwa “kulipiza kisasi, kuanzia leo usiku, kwa shambulio lolote kutoka Sudan.”
“Licha ya maonyo mbalimbali makali yaliyotolewa kwa wapiganaji tofauti katika mzozo wa Sudan na kufungwa kwa mpaka, mji wa Tine umekuwa tena mlengwa wa mashambulizi ya ndege zisizo na rubani,” alisema msemaji wa serikali ya Chad. “Shambulio hili la hivi punde la mvuto uliokithiri limesababisha vifo vya wenzetu 17 na kuwaacha wengine kadhaa kujeruhiwa.”
Wakati ghasia zikiendelea kuongezeka na kusambaa katika mipaka, madhara yake ya kibinadamu ndani ya Sudan yanazidi kudhihirika. Takwimu kutoka Shirika la Kimataifa la Uhamiaji (IOM) zinaonyesha kuwa takriban watu milioni 9 kwa sasa ni wakimbizi wa ndani kote nchini Sudani, na hivyo kuashiria mojawapo ya majanga makubwa zaidi ya kuhama makwao duniani. Mnamo Machi 17, watu kadhaa waliuawa katika eneo la Bara, kaskazini mashariki mwa Jiji la El Obeid, mji mkuu wa Kordofan Kaskazini, na kusababisha zaidi ya watu 150 kuhama kutoka Kijiji cha Sherim Mima huko Bara hadi Um Dam Haj pekee.
Idadi ya watu waliokimbia makazi yao imepungua katika siku za hivi karibuni, huku takriban raia milioni 3.8 wakirekodiwa kuwa wameanza kurejea nyumbani, hasa Khartoum na mikoa ya mashariki. Pamoja na hayo, warejeshaji wanakabiliwa na changamoto nyingi, ikiwamo kupoteza maisha, uharibifu wa miundombinu na ukosefu wa huduma za msingi. Takriban asilimia 55 ya raia waliokimbia makazi yao walikuwa watoto chini ya miaka 18.
Ripoti za ziada kutoka kwa mashirika ya misaada ya kibinadamu zinatoa taswira mbaya ya hali ambazo raia wanakabiliana nazo. Shirika la Madaktari Wasio na Mipaka, ambalo pia linajulikana kama Médecins Sans Frontières (MSF), linaripoti kuwa raia wako katika hatari kubwa ya kudhuriwa na mabaki ya milipuko chini, na kurekodi majeruhi 23, wakiwemo wanawake wanne na watoto saba, kupata majeraha mabaya.
Mfuko wa Watoto wa Umoja wa Mataifa (UNICEF) inaripoti kwamba milipuko ya mara kwa mara ya kipindupindu, surua, dengue, na Hepatitis E. imeathiri mifumo ya afya ya kitaifa, ambayo tayari ilikuwa imedhoofishwa na mmiminiko mkubwa wa watu waliojeruhiwa.
Mpango wa Chakula Duniani (WFP) inasema kuwa takriban watu milioni 21.2 kwa sasa hawana uhakika wa chakula kote nchini Sudan, huku wanawake na watoto wakiathirika kupita kiasi. Kaya nyingi zinazoongozwa na wanawake hazina uhakika wa chakula. Kulingana na UNICEF, viwango vya “janga” vya utapiamlo vilirekodiwa huko Um Baru na Kornoi huko Darfur Kaskazini. Mikoa mingi iko katika hatari ya kukumbwa na hali kama njaa na inakabiliwa na uhaba mkubwa wa chakula, maji safi, huduma za afya na huduma zingine za kimsingi.
Licha ya changamoto kubwa za upatikanaji, Umoja wa Mataifa na washirika wake wamekuwa wakifanya kazi katika mstari wa mbele kurejesha upatikanaji wa huduma za msingi, kusimamia kufunga matangi manane ya maji ya lita 2,000 katika makazi na shule. UNICEF imezifikia jamii zinazotatizika kwa msaada wa chakula na programu za chanjo, kuwapatia watoto 787,000 uchunguzi wa lishe bora, watoto 25,100 wenye matibabu ya utapiamlo, na zaidi ya watoto 540,000 kwa chanjo ya Surua na Rubella.
Hata hivyo, juhudi hizi zimesalia kuathiriwa na ufadhili duni wa muda mrefu, huku Mpango wa Kukabiliana na Kibinadamu wa 2026 kwa Sudan ukifadhiliwa kwa asilimia 16 tu, na kufikia dola milioni 454 tu ya lengo lake la dola bilioni 2.9, ambazo zingesaidia zaidi ya raia milioni 20 walioathiriwa na janga kote nchini. Dola bilioni 1.6 za ziada zinahitajika kufikia wakimbizi na jamii zinazowahifadhi katika nchi jirani.
Ofisi ya Umoja wa Mataifa ya IPS
© Inter Press Service (20260320174404) — Haki Zote Zimehifadhiwa. Chanzo asili: Inter Press Service
