Strawberry (fukisadi) ni moja ya matunda yanayolimwa kwa faida kubwa, hasa kutokana na mahitaji yake ya soko la ndani na kimataifa. Zao hili hustawi vizuri katika maeneo yenye joto la wastani na linafanya vizuri zaidi likilimwa kwa mfumo wa kisasa kama vile green house.
Kwa ujumla, strawberry hukua vizuri katika maeneo yenye mwinuko wa kuanzia mita 1500 kutoka usawa wa bahari na zaidi. Nchini Tanzania, zao hili hustawi katika mikoa mbalimbali ikiwemo Morogoro, Mbeya, Iringa, Arusha na Kilimanjaro. Pia linaweza kulimwa katika mikoa ya Pwani endapo mbinu za kisasa na mazingira yaliyodhibitiwa (controlled conditions) yatazingatiwa.
Aina za Strawberry
Strawberry huainishwa katika kundi la Fragaria genus, ambalo linajumuisha aina mbalimbali zenye sifa tofauti kulingana na hali ya hewa na uzalishaji.
Baadhi ya aina hizo ni:
- Chandler
- Domanil
- Pajaro
- Douglas
- Tioga Selva
- Rabunda
- Tri-Star
- Tribute
Kila aina ina sifa zake za kipekee, baadhi zikistawi vizuri katika maeneo ya joto na nyingine katika maeneo ya baridi. Uchaguzi wa aina unategemea mazingira ya kilimo na malengo ya mkulima.
Matumizi ya Strawberry
Strawberry ina matumizi mengi katika sekta ya chakula na viwanda, ikiwa ni pamoja na:
- Kutengeneza ice cream
- Juisi fresh (fresh juice)
- Juisi zilizochakatwa na kupakiwa (processed juice)
- Matumizi katika utengenezaji wa yogurt
- Mapambo ya keki
- Mapambo ya matukio mbalimbali
- Utengenezaji wa manukato
- Kuliwa kama tunda fresh
- Utengenezaji wa jam
- Utengenezaji wa sauces
Mahitaji haya yanaifanya strawberry kuwa zao lenye soko la uhakika kwa wakulima.
Mbinu za Kupanda Strawberry
1. Njia ya Mabomba (Pipe System – Greenhouse)
Kwa uzalishaji wa kisasa, inashauriwa kutumia green house ili kuongeza ubora na uzalishaji.
Hatua kuu ni:
- Kutumia mabomba ya plastiki yenye matundu yaliyopangwa kwa umbali wa takribani inchi 1
- Matundu yapangwe kwa mfumo wa zigzag ili kuruhusu mimea kukua bila kusongamana
- Kuweka karatasi ya nylon sakafuni ili kuruhusu maji kurejea kwenye mfumo wa uhifadhi
- Mabomba hung’ang’anishwa kwa waya
- Kuweka kokoto kubwa kidogo ndani ya mabomba kama sehemu ya kushikilia mizizi
- Kupanda miche kwa uangalifu ili kuepuka kuharibu mizizi
2. Njia ya Kitalu cha Ngazi
3. Njia ya Kitalu cha Matone (Drip system)
Njia hizi husaidia katika usimamizi mzuri wa mimea na kuongeza uzalishaji.
Umwagiliaji
Strawberry huhitaji maji ya kutosha na ya mara kwa mara. Mfumo mzuri wa umwagiliaji ni muhimu kabla ya kuanza kilimo.
Inashauriwa:
- Kumwagilia mara 4 kwa siku
- Kila baada ya saa 4
- Kila umwagiliaji uwe wa takribani dakika 15
Ukosefu wa maji husababisha maua kushindwa kuchanua vizuri na kupunguza ubora wa matunda.
Wadudu Waharibifu
Baadhi ya wadudu wanaoshambulia strawberry ni:
- Spider mites (two spotted mite)
- Cluster caterpillar
- Heliothis
- Looper
- Rutherglen bug
- Cutworm
- Aphids
- Queensland fruit fly
Wadudu hawa hupunguza ubora na uzalishaji wa mazao.
Magonjwa Yanayoathiri Strawberry
1. Lethal Yellows
Dalili zake ni pamoja na:
- Majani yaliyokomaa kuwa ya rangi ya zambarau na kujinyonganyonga
- Majani mapya kuwa ya njano pembezoni
- Kudumaa kwa mmea na hatimaye kufa
2. Fusarium Wilt
Husababishwa na fangasi waliopo kwenye udongo au mbegu zilizoathirika.
Dalili:
- Mmea kunyauka
- Shina kuwa na rangi ya kahawia ndani
- Kushindwa kusafirisha maji na virutubisho
Njia za Kudhibiti Wadudu na Magonjwa
- Kutumia mbegu au miche bora na isiyo na magonjwa
- Kutumia viuatilifu (dawa) kwa usahihi
- Kuchoma mabaki ya mazao baada ya kuvuna
- Kuchagua aina zinazostahimili magonjwa
- Kufuatilia usafi wa shamba mara kwa mara
Kilimo cha strawberry ni fursa kubwa kwa wakulima kutokana na soko lake zuri na matumizi mengi. Kwa kufuata mbinu bora za kilimo, umwagiliaji sahihi, na udhibiti wa wadudu na magonjwa, mkulima anaweza kupata mazao yenye ubora na faida kubwa.
